PlusAchtergrond

Westernsatire Blazing Saddles deinst nergens voor terug

Iedereen is gelijkwaardig, maar niet altijd. Paroolcriticus Bart van der Put neemt plaats op een vlammend zadel.

Blazing Saddles, 1974. Beeld Getty Images
Blazing Saddles, 1974.Beeld Getty Images

Voordat opzwepende muziek mij voor de feestelijke vormen van rebellie innam, dacht ik de wereld te kunnen verbeteren door me bij een politieke partij aan te sluiten. Vol jeugdige overmoed bezocht ik een bijeenkomst waar de praktijk prompt botste met de idealen die ik met de partij dacht te delen. Ik wilde wat aan de discussie bijdragen maar dat werd niet gewaardeerd: ‘hou voortaan je mond en ga folders rondbrengen, dan krijg je misschien spreektijd als je later groot bent.’ In het communisme is iedereen gelijkwaardig, maar niet als er corvee moet worden ­gedaan.

De puberale flirt met de partijpolitiek was snel voorbij, maar de ‘kollektieven’ die de jeugd in de jaren zeventig in buurthuizen met 16 millimeterfilmvoorstellingen bijschoolden, troffen doel. Ze vertoonden oude Amerikaanse komedies, waaronder The Bank Dick van W.C. Fields en Duck Soup van The Marx Brothers (geen familie van Karl) en die waren even grappig als subversief. Alle vormen van gezag, orde en tucht werden ondermijnd en bespot. Bravo!

Politieke stellingname

In de echte bioscoop deed Mel Brooks er een flinke schep bovenop met Blazing Saddles, een briljante westernparodie uit 1974 waarin de jongensboekfantasieën over het Wilde Westen worden gefileerd. We kunnen de film als een frontale aanval op Amerikaans racisme en kapitalisme ­typeren, maar er zitten ook flatulentiegrappen in. Brooks laat geen gelegenheid onbenut om een serieuze duiding van zijn werk met absurde grollen te saboteren. Het is alles voor de lach, maar de platvloerse gein wordt wel degelijk aan een scherpe politieke stellingname gekoppeld.

Ook dat is Amerika: we kijken vanuit Europa gebiologeerd toe en worden de ene dag betoverd en zijn de volgende dag geschokt. In het tijdperk-Trump volgt schok op schok, tot we vermoeid wegkijken om er vanaf te wezen. Dat is nu onmogelijk. Het systematische politiegeweld dat zwarte Amerikanen het leven kost laat zich niet negeren. De massale demonstraties tegen racisme evenmin. Want iedereen is gelijkwaardig. Dat principe zou universeel moeten zijn, maar dat is het niet.

De noodgedwongen rantsoenering van nieuwsconsumptie tijdens de pandemie was niet houdbaar. De vuistregel ‘Geen Trump Na Twaalven’ ging overboord toen de plaag in het Witte Huis begin vorige week ging spreken over de dood van George Floyd. Dat moest live gehoord en gezien worden, want het zou een historisch keerpunt kunnen zijn. De voorgekookte speech was ongemeen hardvochtig en werd in splitscreen bekrachtigd door livebeelden van de brute ontruiming van het aangrenzende park, waar de ingebeelde Sterke Man vervolgens naar zijn fotomomentje-met-Bijbel sjokte. Het was verbijsterend en knullig.

Dorp vol racisten

Ik keek naar Trump en zag Mel Brooks als de ongeïnteresseerde gouverneur in Blazing Saddles, die bij het zetten van potsierlijke handtekeningen onder voorgekookte ­decreten klaagt over al dat ‘werk, werk, werk, werk, werk!’ Ik zag de priester in het dorp vol racisten, die zijn ten ­hemel geheven Bijbel aan flarden schieten wanneer hij ­oppert dat de Heilige Schrift een lynchpartij afkeurt. De liveshow van Trump ging Brooks voorbij: zelden hield ­iemand zo onhandig een boek vast. Het leven is zwaar met al dat ‘werk, werk, werk!’

De gouverneur in de film is niet de ergste schurk, het is een verveelde rokkenjager die door een corrupte machtspoliticus wordt bespeeld. Het duo stuurt een zwarte sheriff naar het witte dorp, waar iedereen Johnson heet en niemand op sheriff Bart zit te wachten. Brooks haalt vanaf de eerste minuut stevig uit met het giftige N-woord dat door alle racistische personages gebezigd wordt en hard binnenkomt, daar hoef je geen Bart voor te heten. Het geeft Blazing Saddles een explosieve lading: dit is een satire die nergens voor terugdeinst.

Afrekening

Brooks werkte aan het scenario met de destijds omstreden komiek Richard Pryor, die de hoofdrol zou spelen maar door de financiers bij Warner Bros als een ongeleid projectiel werd gezien. Vervanger Cleavon Little geeft de film een aansprekende emotionele kern, die om de vriendschap tussen de sheriff en een door Gene Wilder vertolkte scherpschutter draait. Zwarte Bart en witte Wilder helpen elkaar in scènes die later in Spike Lee’s BlacKkKlansman weerspiegeld werden. Lee’s scenariopartner Kevin Willmott is een uitgesproken fan van Brooks’ afrekening met het racisme. Het duo laat deze week opnieuw van zich ­horen met Da 5 Bloods, waarin ze de Vietnamoorlog aan het Trumptijdperk verbinden.

In Blazing Saddles laat sheriff Bart zich niet van de wijs brengen door blaaskaken die vanachter hun bureau knokploegen op hun tegenstanders afsturen. Hij ziet het als een zwaktebod. Een leger op burgers loslaten is volgens hem ‘de laatste daad van een wanhopig man’. Hij heeft volkomen gelijk.

 
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden