PlusDe wandeling

Wandelen langs koperen knopen in de Staatsliedenbuurt

Goede vrienden Floor van Spaendonck en Gijs Stork houden van de stad en haar verhalen. Elke week wandelen ze volgens een ander thema, zo pik je ook nog eens wat op. Deze keer tellen ze koperen knopen in de Staatsliedenbuurt.

Gijs Stork en Floor Van Spaendonck
null Beeld Laura van der Bijl
Beeld Laura van der Bijl
null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

A. We beginnen bij de ingang van het Westergasfabriekterrein, waar tot 1877 de stadsgrens lag die werd gemarkeerd door Herberg d’Eenhonderd Roe. De uitspanning had een reputatie vanwege de goedkope, belastingvrije drank en de ruige clientèle. Hier werd ook ‘Hartjesdag’ gevierd, vernoemd naar de dag waarop de burgers herten mochten jagen in de Kennemerduinen.

De feestdag was uitbundig met vuurwerk, drank en een verkleedpartij, waarbij mannen zich verkleedden als vrouwen en omgekeerd. Hartjesdag verdween, maar is nieuw leven ingeblazen op de Zeedijk. De naam van de herberg leefde voort in 1839 toen de eerste trein van Nederland vertrok vanuit het gelijknamige station. Ter hoogte van Polonceaukade 13 was de locatie van het station tegenover de locatie van de oude herberg.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

B. Op de hoek van de Haarlemmerweg, ter hoogte van de brug bij het begin van de De Wittenkade, staat de roze toren van architecten Girod en Groeneveld uit 1988. De bouw was baanbrekend, omdat het de eerste hoogbouw was in een negentiende-eeuwse Amsterdamse wijk.

Kunstenaar Noel Harding plaatste op het dak een lichtkunstwerk, waarmee de verhouding van Nederlanders met de zee wordt verbeeld. De roze lichtlijn aan de linkerkant wijst in de richting van de Noordzee. De zee krijgt vorm in de waterbak midden op het dak. De dia aan de rechterzijde verbeeldt de mens: het is zijn arm die het gevaar van het water onderdrukt en beheerst (het Hansje Brinker-effect). Omdat de flat roze is, maakte Harding de lichtlijn ook roze. Jammer genoeg is de verlichting al enige tijd buiten gebruik.

C. Achter de roze toren begint een woonwijk met veel speelplaatsen. De Van Beuningenstraat leidt ons naar de Van Limburg Stirumstraat, waar in 1978 de eerste buurtrenovatie plaatsvond met de komst van verzorgingstehuis de Koperen Knoop.

De naam verwijst naar de bijnaam van de wijk die ontstond door de hoeveelheid tramconducteurs, agenten en brandweermannen die in de ‘koperenknopenbuurt’ woonden; deze mensen droegen tijdens hun werk een uniform met koperen knopen. Voor de annexatie door Amsterdam in 1877 had dit buitengebied overigens een ruige reputatie.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

D. Via de De Wittenkade lopen we naar de Van der Palmkade. Deze kade is autovrij en maakt onderdeel uit van het Meander-complex uit 2000 dat door architecten Krier en Kohl is ontworpen. Het postmodernistische gebouw meandert inderdaad voort met zijn ronde vormen en voorziet hiermee bijna alle woningen van een uitzicht op het water.

Bij de Van Hallstraat slaan we rechtsaf en passeren hier het Van Beuningenplein met de grote speelplaats die in 2008 opnieuw werd ingericht boven de ondergrondse parkeergarage.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

E. Verderop bij het Waterspiegelplein herinneren nog enkele gebouwen aan het Gemeentelijk Waterleiding Terrein (GWL-terrein), dat in 1997 is getransformeerd tot een ecowijk. Het voormalig machinepompgebouw met nu Café-Restaurant Amsterdam dateert uit 1898 en midden op het plein staat de eerste stalen watertoren van Nederland vlak naast het Windketelgebouw.

Dit achthoekige torentje diende als ventiel om de lucht uit de waterleiding te laten. Het poortgebouw aan het Waterspiegelplein werd ontworpen door de architecten Roberto Meijer en Jeroen van Schooten – net als de hoge flats aan de noord- en westkant. Aan de andere kant van het poortgebouw verrees een blok van twaalf woningen naar ontwerp van architect Liesbeth van der Pol.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

F. Op het plein staat ook een kunstwerk van Margriet Kemper ter ere van schrijver Gerard Reve, die op het adres van Hallstraat 25-II in 1923 werd geboren. De lange bank op het plein staat recht tegenover het geboortehuis samen met een eenvoudige, zwarte straatlantaarn die hoger is dan de andere lantaarns op het plein. Deze lantaarn geeft geel in plaats van wit licht en in de lantaarnpaal zijn drie luiken aangebracht die je kunt openen.

Achter de luikjes bevinden zich een citaat uit zijn boek Nader tot U, een portret van Reve gemaakt door fotografe Rineke Dijkstra en een afbeelding van het geboortehuis.

G. Op de hoek van de Van Hallstraat/Joan Melchior Kemperstraat memoreren we de kraaktijd en de vlucht van burgemeester Van Thijn op 20 december 1984 nadat hij werd belaagd door krakers. In de jaren tachtig was de Staatsliedenbuurt voor een aanzienlijk deel gekraakt en was er een parallelle economie van kraakcafé’s, -winkels, -drukkerijen en zelfs een tv-zender StaatsTV, met als ankerpersoon Rob Zwetsloot.

Burgemeester Van Thijn trof op de hoek tweehonderd krakers die op hem afstormden, waarna een duw-, spuug- en scheldpartij ontstond. Van Thijn kon schuilen in de portiersloge van de Westergasfabriek. Wij volgen het spoor van zijn vlucht en memoreren de hartjesfeestvierders, de knopendragers en krakers. Wie weet wat er nog volgt.

Floor van Spaendonck en Gijs Stork, Gerrit Lamberts’ Amsterdam door Gijs en Floor, Uitgeverij Wbooks, €24,95.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden