PlusDe wandeling

Wandelen langs de kraakgeschiedenis van Amsterdam

Goede vrienden Floor van Spaendonck en Gijs Stork houden van de stad en haar verhalen. Elke week wandelen ze volgens een ander thema, zo pik je ook nog eens wat op. Deze keer wandelen ze langs plekken die een rol speelden in de kraakgeschiedenis.

Gijs Stork en Floor Van Spaendonck
null Beeld Laura van der Bijl
Beeld Laura van der Bijl
null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

A. Kraken is terug, ondanks de aangescherpte kraakwetgeving waardoor sneller kan worden ontruimd. Aan het Vondelpark, de Nieuwezijds Voorburgwal en de Plantage Middenlaan was het de afgelopen maanden raak. Maar hoewel sommigen erover mopperen, bewijzen voormalige kraakpanden elke dag wat de waarde van kraken is voor stad.

Wij beginnen bij een van de eerste broedplaatsen. Plantage Doklaan 8-12 is in 1998 gekraakt, aangekocht in 2000 en vervolgens gerenoveerd. De Plantage Dok was ooit een kerk, een drukkerij en later technische school en heeft nu een woon-werkbestemming. De kerk staat er nog, verstopt achter een strakke jarendertiggevel. Het pand bruist; zo kun je bij Vokomokum maandelijks producten bestellen, afkomstig van boeren uit de buurt en eerlijke fabrikanten. Ook is er de populaire Wasteless Wednesday waar mensen van de organisatie Taste Before You Waste veganistische maaltijden serveren.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

B. We lopen langs een recente kraak die in de kiem is gesmoord: de Plantage Middenlaan 17, waar studenten het voormalige Hotel Rembrandt in oktober kraakten als protest tegen de woningnood. Het pand is in 1879 gebouwd door architect Isaac Gosschalk, die ook bekend is van de Westergasfabriek en het Panoramagebouw in het Wertheimpark dat helaas is gesloopt.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

C. Door naar de Jodenbreestraat, waar in de jaren tachtig de benedenverdieping van het brutalistische universiteitsgebouw Maupoleum werd gekraakt. Afgezien van een duistere disco was daar een harddrugsdealende bewoner, die opereerde vanuit het winkelpand waar nu in de nieuwbouw de Etos is gesitueerd. Pas na zijn vertrek, in 1991, werd het gemummificeerde lijk van een Duitser in een tussenwand ontdekt die bij een onenigheid om een drugsdeal het leven had gelaten.

Dealer Pé moet alsnog brommen. Aan de overzijde passeren we Boekhandel het Fort van Sjakoo, hier sinds 1977. Oorspronkelijk was het een gekraakt woon-werkpand dat sinds 1988 is gelegaliseerd. De etalage van het Fort toont nog altijd boeken en pamfletten over anarchie, revolutie en opstand.

D. Lopend door de Sint Antoniesbreestraat bedenken we hoe aanwezig krakers waren in het straatbeeld van eind vorige eeuw. De Nieuwmarktbuurt was een van de eerste plekken waar op grote schaal panden werden gekraakt en voor langere tijd werden bewoond. Krakers en Nieuwmarktbewoners vonden elkaar in de actie tegen de metro en werkten samen aan de herinrichting van de buurt.

Zo won kleinschaligheid en leefbaarheid het van de gemeentelijke plannen. Dat succes heeft de toon gezet voor andere wijken en allerlei kleinschalige initiatieven geïnspireerd, zoals galerieën, kroegen en werkplaatsen die een belangrijke bijdrage leveren aan het kosmopolitische karakter van Amsterdam.

E. Een culturele kraakbestemming in de Nieuwmarktbuurt is het rijksmonument Vredenburgh aan Vredenburgersteeg 1. Het gebouw was in het verleden een brouwerij, schuilkerk en oude vrouwenhuis. Na de kraak in 1979 werd het een wooncomplex met studio’s en ateliers. Aan de buitenkant zie je vooral het monument (waarvan sommige delen uit de 15de eeuw stammen). In de nis van de gevel is er een beeld dat refereert aan de kraakgeschiedenis: een mannetje met een hanenkam, gemaakt door beeldhouwer Joris Baudoin.

null Beeld archief w139
Beeld archief w139

F. We lopen via de steegjes links van de Oude Kerk door het zogenoemde Blaauwlakenblok. Bewoners, krakers en de nonnen van het klooster in de Warmoesstraat werkten hier samen om de gemeenteplannen te keren en de oude stadsstructuur te behouden. W139 maakt deel uit van het blok en is een van de door krakers opgezette kunstplekken die een belangrijke rol spelen in de culturele infrastructuur van de binnenstad.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

G. Achter het Paleis op de Dam liggen Vrankrijk in de Spuistraat en het voormalige NRC-complex op de Nieuwezijds Voorburgwal. In het NRC-gebouw begon de legendarische Peter Giele galerie Aorta, de eerste uitvalsbasis van de jarentachtigkunstenaarsgroep die door Joost Zwagerman werd vereeuwigd in zijn sleutelroman Gimmick!

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

H. We lopen terug via de Vaz Diasbrug bij de Wibautstraat waar bij het openen van de brug het gedicht Wibautotisme verschijnt, van dichter Kristian Kanstadt (alias Christian Maat) uit 1982. Hij schreef het gedicht als aanklacht tegen het verdwijnen van het gedachtegoed van wethouder Floor Wibaut (1859-1936).

Kanstadts gedicht is vormgegeven door typograaf Karim Hashem, die ook het kraaklogo, de cirkel met de bliksemschicht, ontwierp. Beiden waren in september aanwezig op een feestelijke viering van het activistisch ontwerp, LetterVerZ, waar de brug speciaal voor werd geopend. In vaktaal heet zo’n brugopening zonder boot eronder een ‘loze wip’. De feestvreugde was er niet minder om.

Walking Amsterdam, door Floor van Spaendonck en Gijs Stork, Uitgeverij Fjord, €24,50.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden