PlusAchtergrond

Waarom psychologen de euforische periode na de lockdown vrezen

We hunkeren naar de nieuwe ‘roaring twenties’ en ‘summer of love’ na de lockdown, maar volgens psychologen moeten we daarmee uitkijken. ‘Als jij gaat feesten, moet je brein nu extra hard werken, waardoor het uitgeput en overprikkeld raakt.’

Psychologen waarschuwen voor een mogelijke feestperiode na de coronacrisis. ‘Na het zoveelste feestje zal het genieten niet meer werken.’ Beeld Shutterstock
Psychologen waarschuwen voor een mogelijke feestperiode na de coronacrisis. ‘Na het zoveelste feestje zal het genieten niet meer werken.’Beeld Shutterstock

Volle cafés, nachtclubs, voetbalstadions en concertzalen. Het is alles waar we al een jaar lang alleen maar van kunnen dromen. Dat bleek ook uit de run op festivalkaarten de afgelopen maand: hoewel het zomerseizoen nog op losse schroeven staat, braken veel festivalorganisaties records met de snelle uitverkooptijd. Dansen in een dampende menigte met bier in onze hand en zon op onze bol – dát is wat we willen, veel en vaak.

‘We hebben honger naar huid, herrie en hosanna,’ schreef TU Delft-professor Roland van der Vorst in Het ­Financieele Dagblad. Epidemiologen voorspellen op basis van historische patronen en economische data een ‘roaring twenties’ en een ‘summer of love’; een zeer bewogen periode vol euforie. Dansen. Seks. Drank. Drugs.

‘Er is een enorme opgekropte vraag naar sociale interacties,’ schrijft socioloog en epidemioloog Nicholas Christakis in zijn in oktober verschenen boek Apollo’s arrow: The profound and enduring impact of coronavirus on the way we live. ‘Mensen zullen na de crisis veel investeren in hun sociale leven, meer geld uitgeven en seksueel losbandiger worden.’

Verloren tijd inhalen

Psychiater en hoogleraar Dirk de Wachter begrijpt die ­behoefte, maar voorziet ook problemen. “Het gevaar ­bestaat dat we ‘verloren tijd willen inhalen’ en dat plezier niet meer voorop staat.”

Kijk maar naar de grote hoeveelheden drugs die er in de tijd van heftig hedonisme werden gebruikt: coke en opium (roaring twenties), wiet en lsd (summer of love I, in 1967), coke en xtc (summer of love II, in 1988). Het verraadt een heviger drang naar geestelijke bevrijding dan louter met zijn allen weer onbezorgd naar buiten mogen en dansen op een feestje.

Volgens De Wachter moeten we daarmee uitkijken. “Na het zoveelste feestje zal het genieten niet meer werken. Je gaat dan feesten om het feesten, zoals verslaafden ­gebruiken om te gebruiken. Je ervaart de kick niet meer.” Het is daarnaast simpelweg onmogelijk om verloren tijd in te halen, dat is hetzelfde als slaap inhalen: het bestaat niet. Je brein heeft aan een derde van de gemiste slaaptijd ­genoeg om weer in evenwicht te komen, datzelfde geldt voor ‘zinnenprikkelend’ vermaak zoals feestjes, festivals en andere sociale activiteiten.

De Wachter: “Ik hoop niet dat ik klink als een oude zak, maar we moeten doseren. Ons niet vól in het leven storten met ­allerlei activiteiten na ­corona, maar bedachtzaam zijn. Verlies je niet te veel in het idee dat het ‘nu moet gaan gebeuren’. Bouw het feestgedruis langzaam op, plan rust in je agenda. Niet omdat ik het zeg, maar omdat jouw geest dat nodig heeft.”

Burn-out

“Ons brein heeft zich aangepast aan de lange lockdown met weinig prikkels,” aldus psycholoog Josje Smeets, ­auteur en expert op het gebied van geluk. “Op het moment dat je je plotseling herhaaldelijk aan veel prikkels blootstelt, door opeens veel te feesten bijvoorbeeld, raakt je brein in stressstand. Op lange termijn kan dit schadelijk zijn voor je mentale gezondheid.”

Ze legt uit: je brein maakt antistoffen aan om prikkels tijdens sociale activiteiten te verwerken, zoals adrenaline en cortisol. Door de lockdown is je brein hier alleen minder aan gewend. Als jij gaat feesten, met de nodige mensen, muziek, drank en misschien drugs, moet je brein nu extra hard werken waardoor het uitgeput en overprikkeld raakt.

“Op korte termijn zul je dit niet per se snel merken; het gevoel van blijdschap voor, tijdens en na het feesten overheerst,” aldus Smeets. “Je bent misschien wel moe en uitgeput, maar geneigd de lichamelijke signalen te negeren. Dat houd je een tijdje vol, misschien weken, maanden, totdat je sneller prikkelbaar wordt. Je gaat slechter slapen en eten, krijgt te maken met een verzwakt afweersysteem, en voelt je somberder worden.”

Dan is het tijd om aan de bel te trekken, want het structureel negeren van je fysieke klachten kan volgens Smeets in het ergste geval leiden tot een burn-out.

“Natuurlijk zijn er uitzonderingen en is dit voor iedereen anders: introverte mensen moeten alerter zijn en bewuster rust plannen. Dat geldt voor extraverte mensen die vóór corona ook veel feestten minder, maar ook zij zijn inmiddels gewend aan een avondklok, vroeger slapen en minder sociaal contact.”

Over generatie Y en Z maakt Smeets zich het meeste zorgen: “Ik vrees voor de millennials die het idee hebben dat ze het maximale uit het leven moeten halen, het liefst zo snel mogelijk. Het zijn dezelfde mensen die last hebben van sociale vergelijking – vaak door sociale media. Zit je straks eindelijk een avond rust te pakken op de bank, zie je op de Instagram van Jantje en Pietje dat ze aan het feesten zijn en heb jij opeens óók het idee dat je moet feesten. Net als ­generatie Z die nu veelvuldig denkt bij een studentenvereniging te moeten, zodat ze de tweede helft van hun ­studententijd ‘intenser’ beleven.”

Gouden horecatijd

Wie iets minder voorzichtig is, is Jean-Pierre van de Ven, psycholoog bij MIND Korrelatie: “Je kan wel zeggen dat mensen moeten oppassen met feesten, maar dat gaan ze hoogstwaarschijnlijk niet doen. Logisch: ze hebben behoefte aan een uitlaatklep, menselijk contact en samenzijn. Na te veel feesten lopen ze vanzelf tegen de lamp. De meesten zullen hun gedrag daarna vanzelf aanpassen.”

Van de Ven benadrukt het belang van het verwerkingsproces van deze tijd: “Velen hebben zich bang, geïsoleerd en alleen gevoeld, dat moeten ze verwerken. Een verwerkingsproces verloopt nou eenmaal chaotisch, daar horen onverstandige dingen bij. Vergelijk het met liefdesverdriet: je laat je emoties de vrije loop, doet misschien domme dingen – je hebt seks met je ex, gooit een steen door zijn/haar ruit – om later te beseffen dat je het anders moet aanpakken. Die dieptepunten zijn vaak nodig om dingen te verwerken. Bovendien is het volstrekt menselijk om soms uit de band te springen. Je bewijst jezelf niet altijd een dienst door je in te houden.”

Van de Ven voorspelt een gouden tijd voor de horeca. “Het zal wel even losbarsten; de bieromzet zal stijgen, drugsdealers krijgen het nog druk. En ja, sommigen zullen zich door de vele prikkels uitgeblust, overprikkeld en gestrest voelen. Aan hen de taak om daar zelf verandering in te brengen, en anders hulp in te schakelen. Psychische problemen wil ik natuurlijk niet bagatelliseren en die ­liggen wel op de loer als je je eigen grenzen voorbij gaat. Natuurlijk zijn drie festivals in één weekend niet gezond, vooral niet als je het plezier daarbij vergeet en je vooral gaat feesten om het feesten.”

De Wachter: “Al die hedonistische grenservaringen zijn helemaal niet nodig. Focus je niet op de tijd die je bent ‘verloren’ door corona, focus je liever op het hier en nu. Sta stil bij de essentie van het plezier tijdens het feesten: het samenzijn, de muziek, de verbinding.”

Ofwel: het biertje in onze hand, de zon op onze bol. Dat is geen ‘oude zakkenpraat’, zoals De Wachter het noemt, maar gewoon heel millennialachtig mindful festivallen. Misschien wordt dat dan wel het nieuwe normaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden