PlusAchtergrond

Waar laat je een pizzadoos, het hoesje van de komkommer en de partytent? En meer vragen over het recyclen van plastic

Wat is bioplastic? Wat gooi je wel en niet in de recyclebak? En waarom zijn die groentes in folie gewikkeld? Met oog op de maand Mei Plasticvrij geven experts antwoord op de meest prangende vragen.

Matthijs Meeuwsen
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Wat maakt plastic eigenlijk plastic?

Plastic is een verzamelnaam voor allerhande kunststoffen. Allemaal zijn ze opgebouwd uit polymeren: langgerekte parelkettingen van identieke bouwstenen. “Er zijn oneindig veel polymeren,” zegt Peter Rem, hoogleraar Resources & Recycling aan de TU Delft. “En daarom worden er ook talloze soorten plastic gemaakt. De ene soort glanst mooi, de andere is robuuster of laat zich beter buigen. Daarom vind je in een schap met yoghurtbekertjes allerlei verschillende plastics.”

Daar komt bij dat een verpakking vaak is opgebouwd uit laagjes van verschillende soorten plastic, weet Kim Ragaert, hoogleraar Circular Plastics aan de Maastricht University. “Zo’n hersluitbare kaasverpakking bestaat bijvoorbeeld uit minstens drie plasticsoorten. Eén plastic zorgt voor stevigheid. Eén plastic houdt zuurstof buiten. En een derde soort werkt als barrière tegen vocht.”

Plastics zijn toch prima te recyclen?

Veel plastics zijn in principe herbruikbaar. Toch blijkt uit onderzoek van de Wageningen Universiteit dat amper 40 procent van alle plastic verpakkingen in ons land een tweede leven krijgt. Als consumenten hun afval al netjes in de recyclebak gooien, komen al die uiteenlopende plasticsoorten op dezelfde hoop terecht. En dat is op zijn zachtst gezegd een uitdaging, legt Rem uit. “Bij recycling wil je het liefst de oorspronkelijke waarde van het materiaal behouden. Maar dat is alleen mogelijk als we die talloze soorten plastic – met elk andere eigenschappen – stuk voor stuk van elkaar zouden scheiden. Voorlopig is dat nog toekomstmuziek.”

Gevolg is dat je ingeleverde kaaskuipje niet wordt hergebruikt als kaaskuipje, maar wordt vergruisd tot kleine korrels waarvan parkbankjes of plantenbakken worden gemaakt. Volgens Natuur & Milieu is zo bijna twee derde van alle plastic verpakkingen in de supermarkt slechts beperkt (52 procent) of helemaal niet (13 procent) recyclebaar.

Wat mag er wel en wat niet in de recyclebak?

De meeste gemeenten zamelen plastic afval in via pmd-containers voor plastic, metaal (blikjes) en drinkpakken. Het is alleen niet de bedoeling dat je hier lukraak al je plastic in gooit. Partytenten, landbouwzeil en andere grote stukken plastic moeten bij het afvalscheidingsstation worden ingeleverd. Hetzelfde geldt voor kapotte emmers, tuinstoelen, borden en speelgoed.

“Die schuimbedjes waarop vlees vaak wordt verkocht en de aluminium dekseltjes van slagroombekers en boterkuipjes horen weer bij het restafval,” waarschuwt Rem. De chipszak is een geval apart. Vanwege het aluminium binnenlaagje hoort die eigenlijk in de prullenbak. Maar omdat er zoveel chipszakken in pmd-containers belanden, is dit inmiddels toegestaan. Waarna de zakken bij het recyclestation alsnog uit de grote hoop worden gevist en verbrand.

In Amsterdam wordt huisvuilplastic overigens niet in de afvalverbranding gegooid, zoals de ronde doet, maar veel Amsterdammers zijn te beroerd om het goed te scheiden. Daarom is de stad er maar mee gestopt en laat de plastics over aan een scheidingsmachine die plastic uit het huisvuil haalt.

In welke bak gooi je een verpakking van bioplastic weg?

De meeste plastics worden gemaakt van ruwe aardolie. Maar het is ook mogelijk om polymeren te maken met zetmeel uit aardappelen, maïs of andere natuurlijke producten. Wel is er een verschil tussen ‘biobased plastic’ van dit soort natuurlijke grondstoffen en biologisch afbreekbaar plastic dat vroeg of laat zal wegrotten en dus composteerbaar is. “Niet alle biologisch afbreekbare plastics zijn van een natuurlijke oorsprong,” benadrukt Ragaert. “En niet alle biobased plastics zijn biologisch afbreekbaar.”

Bovendien is het composteren een traag en grillig proces, weet Rem. “Om die reden mag biologisch afbreekbaar plastic niet in de gft-bak. Alleen kunnen de plasticrecyclers er ook weinig mee. Ondanks de goede bedoelingen vallen bioplastics nog tussen wal en schip. Bij het restafval dus.” Ragaert: “En als zo’n composteerbare soepbeker in de gewone prullenbak belandt, is dat biologische karakter enkel goed geweest voor de marketing. De beker komt in de afvalverbrander terecht.”

null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Is een verpakking zonder plastic altijd beter?

Zo zwart-wit is het niet, legt Ragaert uit. Neem de voorverpakte groenten. “Dankzij zo’n dun hoesje van 2 gram plastic blijft een komkommer elf dagen langer vers en voorkom je dus voedselverspilling. Op die manier besparen plastic voedselverpakkingen volgens sommige berekeningen wel vijf keer meer CO2-uitstoot dan dat ze kosten.”

Welke komkommer moet je dan kiezen in de supermarkt? “Als je hem binnen drie dagen opeet, is die zonder hoesje duurzamer. Maar in de weekboodschappen van een druk gezin kan een komkommer in plastic zomaar de betere keus zijn.”

Bij glimmend karton, zoals in menig pizzadoos, mogen de alarmbellen wel gaan rinkelen, vindt Ragaert. “Om het karton te beschermen is het vaak van een dun laagje plastic voorzien. Voor de plastic- én papierrecycling is dat spul des duivels.”

Wat kun je doen om het plasticprobleem tegen te gaan?

Naar verwachting zal de productie van plastic de komende twintig jaar verdubbelen. Nu al komt jaarlijks ruim 11 miljoen ton plastic in zee terecht. Piepkleine plastic deeltjes zitten in ons water, onze lucht en voedselketen en zijn onlangs zelfs aangetroffen in de bloedbaan van Nederlanders.

“Om de recyclekringloop te verbeteren, ligt de bal vooral bij de overheid en de industrie,” vindt Rem. “Zo zou het aantal toegestane plasticsoorten flink moeten worden ingedamd. Als goedwillende consument gaat het vooral om minderen. Kijk bij het boodschappen doen kritisch of er betere alternatieven zijn. Zo ben ik inmiddels verzot op die blokken verpakkingsvrije shampoo.”

Ragaert: “Met gezond boerenverstand kom je een eind. Als bijvoorbeeld elk koekje individueel is verpakt, kun je zo’n doos beter links laten liggen.” Sinds op kleinere flesjes statiegeld wordt geheven, is dit zwerfvuil in Nederland met 40 procent afgenomen. Maar het aantal rondslingerende blikjes nam in dezelfde periode juist met 20 procent toe.

Volgens Ragaert hebben we in westerse landen dan ook geen plasticprobleem, maar een afval- en attitudeprobleem. “We vervuilen met wat we voor handen hebben. Het echte probleem is niet het materiaal, maar de korte looptijd van producten. Van een bamboe vork gaat een schildpad natuurlijk net zo dood. Mei Plasticvrij? Het zou Mei Wegwerpvrij moeten heten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden