PlusAchtergrond

Voir van David Fincher laat het zien: video-essays oftewel filmbeschouwingen zijn een genre geworden

Ziet u in het woud van online beschikbare filmklassiekers door de bomen het bos niet meer? Een groeiend leger aan makers van online video-essays staat klaar om u naar de parels van de filmkunst te gidsen.

Joost Broeren-Huitenga
Uit Voir, een zesdelige reeks ‘visuele essays’ over cinema op Netflix. Beeld Netflix
Uit Voir, een zesdelige reeks ‘visuele essays’ over cinema op Netflix.Beeld Netflix

Als ergens een Netflixversie van komt, weet je zeker dat het mainstream is geworden. Zo was de lancering van Voir, een zesdelige reeks ‘visuele essays’ over cinema die sinds december op Netflix te zien is, een teken dat het video-essay definitief de niche is ontgroeid.

De term ‘video-essay’ is in feite een verzamelbak voor allerlei soorten cinefiele beschouwing op internet. Van ‘explainer’-monologen, waarbij de maker in voice-over zijn verhaal doet, tot ‘supercuts’, waarin terugkerende thema’s of clichés worden blootgelegd door zoveel mogelijk voorbeelden ervan achter elkaar te monteren.

David Fincher

Met Voir krijgt het video-essay iets wat het in zijn online vorm vrijwel nooit heeft: een budget. De reeks werd geproduceerd door filmmaker David Fincher – zelf een geliefd onderwerp voor video-essayisten. Drie van de zes afleveringen werden gemaakt door Tony Zhou en Taylor Ramos, het duo dat met hun online videoreeks Every Frame a Painting een klein maar fijn oeuvre van essentiële, messcherpe analyses opbouwde.

Om hun argumenten te ondersteunen, gebruiken de makers van Voir niet alleen bestaand beeldmateriaal, zoals online gebruikelijk is, maar maakten ze zelf ook interviews en eigen beelden. Daarmee komen de essays in feite dichter bij de documentaire te liggen, al blijft de persoonlijke argumentatie die elke aflevering heeft nauw verwant aan het online video-essay.

Zolderkamer

Het video-essay bouwt voort op elementen van academische filmanalyse, geschreven filmkritiek en essayfilms, die al bijna zo lang als het medium film zelf bestaan. Maar het kreeg zijn eigen vorm en nam een vlucht in het digitale tijdperk.

Dankzij dvd’s en downloads kwamen films op grote schaal beschikbaar, als onderzoeksobject en als bronmateriaal. Met de groeiende rekenkracht van computers werd monteren plotseling iets wat je op je zolderkamer kon doen. En dankzij platforms als YouTube en Vimeo hadden makers de mogelijkheid hun zelfgemaakte analyses te delen met anderen.

Voor het eerst kon zo op grote schaal de techniek van de cinema worden gebruikt om te reflecteren op diezelfde cinema.

Al snel ontstonden min of meer omlijnde subgenres, zoals de eerdergenoemde ‘explainers’ en ‘supercuts’, maar ook de ‘desktop documentary’ – essays gecreëerd via (of vormgegeven als) een opname van het computerscherm van de essayist, waarop allerlei online bronnen samenkomen. Die vorm vond ook zijn weg naar het grote scherm, onder meer in de horrorfilm Unfriended (2014) en de thriller Searching (2018).

In de loop der jaren kreeg het video-essay ook zijn eigen ‘sterren’ – van filmwetenschappers als Catherine Grant en Kevin B. Lee tot makers met een meer populaire insteek, zoals Lindsay Ellis en Evan Puschak alias Nerdwriter.

Sashimi

Er zijn zelfs al video-essayisten die de sprong naar de overkant maakten – van beschouwer naar filmmaker. De meest prominente is waarschijnlijk Kogonada, het pseudoniem van de Koreaans-Amerikaanse filmmaker E.J. Park. De stap van video-essays naar zelf films maken omschreef hij in interviews als het verschil tussen het prepareren van sashimi, waarin het enkel draait om de juiste snijtechniek, en het bereiden van een complete maaltijd.

Casey en Jin in een scène uit Columbus van de Koreaans-Amerikaanse filmmaker Kogonada. Beeld
Casey en Jin in een scène uit Columbus van de Koreaans-Amerikaanse filmmaker Kogonada.

Kogonada was een van de eerste grote vissen in de bescheiden vijver van het video-essay, onder meer als maker van video’s voor de luxueuze dvd-uitgaves van filmklassiekers door Criterion. Zijn essays over klassieke filmmakers als Ozu, Antonioni en Hitchcock, maar ook moderne meesters als Wes Anderson en Hirokazu Kore-Eda, behoren tot de vroege hoogtepunten van de ontluikende kunstvorm.

Ozu en Antonioni zijn ook de belangrijkste ijkpunten voor Kogonada’s eigen speelfilmdebuut Columbus uit 2017, dat in competitie draaide op het filmfestival Rotterdam en te zien is via IFFR Unleashed, het streamingplatform van het festival. Even bedachtzaam, warm en intelligent als in zijn filmanalyses vertelt Kogonade hier een intiem liefdesverhaal. Zijn tweede speelfilm After Yang, ging afgelopen juli in première op het filmfestival van Cannes en draait vanaf april in de Nederlandse bioscopen.

Nog even en de cirkel is rond, en er kunnen video-essays over de films van Kogonada zelf worden gemaakt. Wie weet in een tweede seizoen van Voir.

Gids der gidsen

Het video-essay is gevestigd genoeg om een eigen chroniqueur te hebben – een gids der gidsen. Sinds augustus 2019 maakt de Amerikaanse filmwetenschapper Will DiGravio The Video Essay Podcast, een reeks gesprekken met toonaangevende makers van video-essays. Vooral in de vroege afleveringen stond daarbij meestal de vraag centraal wat dat nu eigenlijk is, een video-essay. Daarop blijken veel verschillende antwoorden mogelijk. DiGravio publiceert sinds april 2020 ook de aanverwante wekelijkse nieuwsbrief Notes on Videographic Criticism, een uitstekend startpunt voor wie zich in het bloeiende genre wil gaan verdiepen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden