Plus Reportage

Vliegschaamte? Verslaggever Bart van Zoelen reist 16 uur met de nachttrein

Vliegschaamte? De nachttrein is nog steeds een alternatief, ontdekte Bart van Zoelen toen zijn voetbalteam een weekendje Milaan plande. Is het de moeite waard?

Va Amsterdam CSS­ naar Milaan Central duurt 16 uur, 14 uur langer dan met het vliegtuig. Daarentegen is de uitstoot van een trein beduidend minder dan dat van een vliegtuig. Beeld -

Dat is nog eens geluk hebben: in Milaan staat de slaaptrein klaar voor vertrek en de coupé is halfleeg. Het is half twaalf en met een jong stelletje uit Zuid-Frankrijk heb ik net de twee zitbanken omgeklapt naar twee stapelbedden. Met zes slaapplaatsen op twee bij twee meter is de coupé een krappe bedoening, dus het maakt nogal een verschil of ­alle bedjes ook beslapen worden.

Maar we hebben te vroeg gejuicht. Net als de conducteur met een kwartier vertraging op zijn fluitje blaast, gaan de coupédeuren weer open. Een gezin uit India komt binnen met twee reusachtige koffers. Na hun rondreis door Italië sluiten vader, moeder en zevenjarige dochter hun vakantie af in ­Parijs. Ze hebben zich gehaast: het scheelde niks of hun trip naar Disneyland was in het water gevallen. En dat heeft het meisje te horen gekregen ook. De coupé vult zich met stress, hitte en zweet. Dit wordt een lange, lange nacht.

Nog zestien uur te gaan naar Amsterdam. Terwijl het maar twee uur vliegen is en dan was ik nog goedkoper uit geweest ook. Nu zijn we na twee uur net bij de Zwitserse grens, waar de Indiërs op hoge toon verhaal halen bij de conducteur omdat de grenscontroles zo lang duren en de airconditioning is uitgeschakeld. Mijn bedje van 60 centimeter breed en 1 meter 80 lang voelt opeens een stuk krapper dan op de heenweg. Waarom wilde ik zo graag met de trein toen mijn voetbalteam koos voor Milaan als bestemming voor onze jaarlijkse buitenlandse trip?

Meer comfort

Was het vliegschaamte? Moeilijk te zeggen. Toen wij van WV-HEDW Zondag-13 afreisden naar Belfast, Dublin en Madrid vloog ik gewoon mee. Maar de laatste jaren wordt almaar meer klimaatonheil voorspeld en dat heeft wel een snaar geraakt. Aan de andere kant: ik stap vast weer in een vliegtuig, als het niet anders kan. Het was vooral die laatste bijzin die bleef rondzingen in mijn hoofd: kan het dan écht niet anders? In 2008 gingen we met de nachttrein op vakantie. Na het avondeten stapten we in Amsterdam in de trein en we werden wakker in Milaan. Nog weer drie uur later waren we op de camping in Florence.

Maar die slaaptrein van Amsterdam naar Milaan, die is er sinds 2010 niet meer. Drie jaar geleden vertrok de laatste nachttrein uit Nederland. Hoe romantisch ook, de hedendaagse reiziger verlangt meer comfort. En de trein is ­allang niet meer de goedkoopste optie om door Europa te trekken. Door de concurrentie van goedkope vliegtickets en nog goedkopere buslijnen werd de ene na de andere slaaptrein uit de dienstregeling geschrapt – richting ­Wenen (2010) en Kopenhagen (2014), richting Zürich (2016) en Praag (2014).

Wie met de trein naar Milaan wil, lijkt daarom aangewezen op een lange dag van hot naar her. Als je nou om half elf ’s ochtends vertrekt, oppert de reisplanner van NS ­Internationaal, dan ben je om half elf ’s avonds in Milaan. Het kost alleen een lieve duit: 180 euro voor een enkele reis, zelfs al boek je maanden vooruit. En dat met drie keer overstappen.

Het zoeken valt toch al niet mee. Veel tickets zijn online niet te boeken. Maar van Amsterdam naar Milaan, het kan in elf uur. Dan vertrekken we om 6.38 uur en zijn we om 17.37 uur in Milaan. Maar pas na vijf keer overstappen en dat lijkt tot mislukken gedoemd – twee keer in 7 minuten en één keer in 5 minuten. In weer een ander reisschema moet ik vijf nachtelijke uren doorbrengen op het station van het Zwitserse Basel.

Volgeboekt

Na lang zoeken duikt ook de mogelijkheid op om ’s middags vanuit Amsterdam te vertrekken naar Parijs en daar de nachttrein te nemen naar Milaan. Maar deze reis is ­online niet beschikbaar en zelfs maanden vooruit al volgeboekt volgens de reisplanner. Pas als ik de klantenservice bel, blijkt dat er wel degelijk nog kaartjes zijn.

De telefoniste verexcuseert zich: anders dan in de luchtvaart hebben de verschillende spoorwegmaatschappijen allemaal hun eigen registratiesystemen voor beschikbaarheid en kortingen, dus één voor heel ­Europa bruikbare boekingswebsite is er niet. Dus vooral bellen. En dan blijkt de prijs alleszins mee te vallen. Ik ga voor 160 euro heen en weer, inclusief kaartjes voor de Thalys naar Parijs. Dat is dus duurder en stukken langzamer dan mijn teamgenoten, die zo’n 130 euro kwijt zijn (incl. trein- of busretour van het vliegveld naar het centrum). Maar belangrijker: het kan dus wel, met de nachttrein naar ­Milaan.

De heenweg verloopt meer dan gesmeerd. Na vertrek even na 14.00 uur is de Thalys om 17.30 uur in het noorden van Parijs. Aan de oostkant van de stad vertrekt om 19.15 uur de trein naar Milaan, dus er is tijd genoeg om wat te eten. Ik weet dan nog niet dat in de restauratiewagon van de slaaptrein ook een snelle hap te krijgen is.

Als het bedje eenmaal is neergeklapt, boemel ik als vanzelf in slaap. Maar niet voordat ik in één ruk een boek heb uitgelezen – hoelang is het geleden dat ik daar de tijd voor heb genomen? ‘C’est déjà les vacances’ zegt treinmaatschappij Thello over zijn nachttrein – ‘De vakantie is al ­begonnen.’ Daar komt bij dat je hartje stad uitstapt.

Meer comfort

De slaaptrein heeft nog meer voordelen, als je het Thello vraagt. Je bespaart een hotelovernachting en kunt lekker veel bagage meenemen. Ik voeg er graag nog twee aan toe. Je hoeft niet twee uur tevoren aanwezig te zijn, zoals op het vliegveld. En niemand die je betast om na te gaan of je nog iets hebt verstopt halverwege twee erogene zones.

De terugweg begint dus tumultueus, maar na het oponthoud aan de Zwitserse grens slaap ik weer prima. De Indiase familie klaagt nog dat de slaaptreinen in India veel ­comfortabeler zijn. Het dient gezegd: één treinstel verderop heeft ook Thello meer comfort te bieden. Er zijn zelfs eenpersoonskamers met een eigen wastafel en wc, maar dan kost een enkele reis ruim 200 euro. 

Een ver van tevo­ren geboekt kaartje voor een driepersoonscoupé is er ­vanaf 65 euro. Ook dan krijg je een breder, beter bed en een klein ontbijt. Mijn goedkope slaapplaats is al verkrijgbaar voor 29 euro. Het loont om het boeken van treinkaartjes ver vooruit in de agenda te zetten. Bij de Thalys kan het vanaf vier maanden van tevoren en dan kosten de kaartjes 35 euro. Maar dan nog ben je twee keer zo duur uit als bij het goedkoopste, ver van tevoren geboekte vliegticket.

De NS ziet een groeiende vraag naar kaartjes voor de internationale trein nu het klimaatdebat is losgebarsten. De impact laat zich niet precies becijferen, zegt een woordvoerder. “Maar het kan bijna niet anders.” Ook Thello hoort steeds vaker van klanten dat ze hun reis tussen Frankrijk en Italië per trein maken uit milieubewustzijn. “Tegelijk blijft het voorlopig een kleine groep.”

Minder broeikasgassen

Anders dan de NS – op Nederlandse windenergie – rijdt de slaaptrein van Parijs naar Milaan niet klimaatneutraal. Een ­enkele reis geeft volgens spoorwegmaatschapij Thello 18 kilo CO2. Per vliegtuig kom je makkelijk aan 90 kilo, volgens Thello. Milieuvoorlichter Milieu Centraal onderstreept met een handige reisplanner hoeveel meer broeikasgassen een vliegtuig uitstoot dan een trein. Volgens Milieu Centraal zorgt een driedaagse stedentrip per trein naar Milaan voor ongeveer 100 kilo aan broeikasgassen, ­tegenover 370 kilo als je het vliegtuig pakt. Daarbij is de uitstoot van verblijf in het hotel ook meegerekend.

Treinen vs. Vliegen

Uit Nederland is de nachttrein helemaal verdwenen. Alleen met een overstap in Düsseldorf is het mogelijk om per slaaptrein naar Wenen te reizen. Met de Oostenrijkse ÖBB onderzoekt NS nog wel de mogelijkheid deze verbinding door te trekken naar Amsterdam. Dat wordt de komende maanden duidelijk.

De NS richt zich op verbindingen tot 700 kilometer. Daarbinnen kan de trein de concurrentie met het vliegtuig goed aan, als je tenminste bedenkt dat je in hartje stad aankomt en geen gedoe hebt met het inchecken van bagage. 

Ook voor grotere afstanden worden treinkaartjes geboekt. “Maar dan gaat het om een relatief kleine groep liefhebbers.” De NS houdt het voor mogelijk dat onder invloed van het klimaatdebat de trein meer in zwang raakt voor stedentrips, bijvoorbeeld als de politiek om die reden meer investeert in het spoor of als reizigers vaker kiezen voor steden dichterbij die ook per trein goed bereikbaar zijn.

In opdracht van de milieubeweging onderzocht Royal HaskoningDHV hoe de trein in de toekomst voor meer Europese bestemmingen een alternatief kan worden voor het vliegtuig. Na de aanleg van een Europees netwerk van ­hogesnelheidstreinen is de trein tot 500 kilometer sneller dan het vliegtuig, al kunnen geografische barrières nog roet in het eten gooien. 

Dat blijkt ook meteen in het rijtje van 33 steden dat door de onderzoekers is bekeken. Ook als er een hogesnelheidstrein rijdt, is de trein naar Milaan een uur langzamer dan het vliegtuig. Bij grotere afstanden kan zelfs de hogesnelheidstrein niet op tegen het vliegtuig. Tenzij, zo concludeert het rapport, nachttreinen worden ingezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden