Plus

'Vintage Koch' De Greppel is een ode aan de verbeelding

In Herman Kochs nieuwe boek zitten we in het hoofd van Robert Walter, de burgemeester van Amsterdam die denkt dat zijn vrouw vreemdgaat met een wethouder.

Herman Koch is niet van de mooischrijverij, hij is een plotschrijver Beeld Martin Dijkstra
Herman Koch is niet van de mooischrijverij, hij is een plotschrijverBeeld Martin Dijkstra

De nieuwe roman van Herman Koch begint met een zin die meteen de toon zet voor waar het in De Greppel om gaat. 'Ik noem haar
Sylvia.'

De ik - de zestigjarige burgemeester van Amsterdam Robert Walter - gaat de lezer een verhaal vertellen. (Die eerste zin is een flauwe echo van Herman Melvilles openingszin van Moby Dick; 'Call me Ishmael.') Een verhaal waarvan je vanaf die eerste zin weet dat je op moet passen met wat je ervan verwacht. Want de tweede zin is, niet heel erg verrassend: 'Dat is niet haar echte naam - haar echte naam zou alleen maar afleiden.'

Vintage Koch
Als de schrijver al niet eens de echte naam van een personage wil noemen - al laat hij dat natuurlijk door zijn hoofdpersoon doen - kan de lezer er donder op zeggen dat de kans groot is dat hij in de rest van het verhaal ook een loopje met de werkelijkheid zal nemen.

En dan bevinden we ons helemaal op het pad van Herman Koch. Vintage Koch, hoor je dan te zeggen. De schrijver gaat ons iets vertellen, en waarschijnlijk speldt hij ons iets op de mouw en zit het verhaal heel anders in elkaar dan we denken.

Niets is wat lijkt dat het is. En voor wie Kochs werk kent, komt dat bekend voor. Dat was zo in Het Diner (2009), dat was zo in Zomerhuis met Zwembad (2001) en dat was zo in Geachte meneer M. (2014), zijn drie vorige romans. Je weet eigenlijk wat je krijgt als je een roman van Herman Koch leest. Dat is een vooroordeel.

En daar draait het in De Greppel om. Om vooroordelen. Over Sylvia bijvoorbeeld, de vrouw van Robert Walter. 'Mijn vrouw komt niet uit Nederland.' Hij noemt haar niet bij haar eigen naam om vooroordelen te verwijden, wat het vooroordeel natuurlijk juist versterkt. Volgt een lange uitleg over vooroordelen, dat je vrij van vooroordelen hoort te zijn, maar dat niet bent.

'Ik speel het in ieder geval goed,' zegt Walter. En: 'Zonder die vooroordelen zou ik iemand anders zijn geweest,' zegt Walter. 'En wat als die vooroordelen zich plotseling tegen je beginnen te keren?'

Eberhard van der Laan
Dat lijkt de centrale vraag van de roman te zijn, die echt aanvangt vanaf hoofdstuk 2. Als hij op de nieuwjaarsreceptie op het stadhuis naar zijn vrouw kijkt, die verderop staat, denkt Robert Walter - in wie we zonder veel moeite de huidige burgemeester van Amsterdam, Eberhard van der Laan, kunnen herkennen - dat ze een affaire heeft met een van zijn wethouders (en niet bepaald de aantrekkelijkste). 'Mijn vrouw wierp juist haar hoofd in haar nek en lachte, de wethouder had met zijn hand haar elleboog omvat en fluisterde iets in haar oor.'

Die observatie zet zijn hele leven op zijn kop. Hij denkt dat Sylvia vreemdgaat, zoekt naar aanwijzingen die zijn verdenking kunnen staven. 'Ik werd een undercoveragent in mijn eigen huis.' Zijn angst zijn vrouw kwijt te raken wordt ook weer gevoed door allerlei vooroordelen en fantasieën, waardoor hij helemaal op hol slaat.

Het sterke van De Greppel is dat Koch je deelgenoot maakt van de argwaan van Robert Walter. Je speurt met hem mee in zijn bezeten jacht op het overspel. Je vergeet als lezer dat je in feite de gehele roman in het hoofd van deze Robert Walter zit. Alles alleen vanuit zijn oogpunt beziet. Het is het klassieke romanperspectief van de onbetrouwbare verteller.

Genieten van tirades
Koch is een plotschrijver. Bij hem geen mooischrijverij. Krullen draaien past niet in zijn manier van schrijven. Koch leidt zijn lezer met geraffineerde plotwendingen - maar ook met levensgrote cliffhangers - door het verhaal. Thrillerelementen.

In zijn romans wil je altijd weten hoe het precies zit, en de taal die daarbij hoort, staat in dienst van het verhaal. Dat is geen negatief oordeel, want Koch is daardoor wel een meester in het op het verkeerde been zetten van de lezer, speelt met diens verwachtingen.

De Greppel is een intelligente roman waarin Koch slim het zeer actuele thema van het vooroordeel (hij raakt nog even het probleem van de vluchtelingenstroom in Europa aan) verpakt heeft.

De verbeelding
Ook zwengelt hij nog even de zeer actuele euthanasiekwestie aan - de ouders van Robert Walter willen samen uit het leven stappen voor ze kwijlend in een verzorgingstehuis worden opgeborgen.

En als vanouds is er ook weer te genieten van een aantal tirades. Net als in eerdere romans gaat Koch lekker dwars tekeer tegen gebruiken en opvattingen. Het koningshuis moet het dit keer ontgelden. En de glasbak, en de 'groene' medemens.

Maar... het eigenlijk thema van deze roman is de verbeelding. Herman Koch laat prachtig zien hoe je dingen kunt zien die er misschien helemaal niet zijn, hoe die verbeelding met je op de loop kunnen gaan. De Greppel is een ode aan de verbeelding.

Herman Koch. De Greppel Beeld Ambo/anthos
Herman Koch. De GreppelBeeld Ambo/anthos

Herman Koch

De Greppel
Fictie
Ambo Anthos, €21,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden