PlusInterview

Van Afrika naar Artis: ‘Mensen zijn niet de belangrijkste dieren in de wereld’

Jonge, verweesde chimpansees waarvoor Van Zijll Langhout zorgde in Mefoe National Park, Kameroen, 2007.Beeld Prive album

De Amsterdamse Martine van Zijll Langhout (46) was jaren wildlife-dierenarts in Zuid-Afrika, nu werkt ze voor Artis en Stichting Aap. Over haar ervaringen in de wildernis schreef ze een boek. ‘Ik begon me zelf een wild dier te voelen.’

“Dat wordt er wel eentje,” zegt haar oom, als Martine van Zijll Langhout, pas vijf jaar oud, voor het eerst meekijkt bij de keizersnede van een koe. Het bloed spuit in haar ­gezicht als de veearts de snee maakt, maar het deert haar niets. Verwonderd blijft ze kijken hoe het kalfje ter wereld komt. Vanaf dat moment weet ze zeker dat ze dierenarts wil worden.

Tientallen jaren later redt Van Zijll Langhout als wildlife-dierenarts in Zuid-Afrika het leven van een gewond neushoornkalf. Het dier heeft een groot gapend gat in zijn flank en kan niet meer lopen. “Het was een wonder dat hij nog leefde. De wond stopte ik vol met verband en wondzalf. Daarna dekte ik het gat af met een stuk doek en hechtingen, in de hoop dat het lang genoeg zou blijven zitten. Ook gaf ik een infuus met vocht. Zodra het kalfje wakker werd, stond het op en begon het uit de uier van zijn moeder te drinken. De melk droop langs zijn mond. Dat was zo’n práchtig moment. Het bleef me altijd bij. Drie weken later was de wond geheeld.”

Van Zijll Langhout is zo lang ze zich kan herinneren dol op alle diersoorten, of het nu een goudvis, een paard, een koe of een roodwangschildpad is. Tijdens haar studie diergeneeskunde spitst die interesse zich steeds meer toe op wilde dieren.

“Op mijn achttiende ging ik in San Francisco als vrijwilliger werken in een opvangcentrum voor wilde zeezoogdieren. Ik vond het geweldig om zieke zeeleeuwen te helpen en ze daarna, volledig hersteld, weer los te laten. Daar ­begon mijn liefde voor wilde dieren.”

Martine van Zijll Langhout met verdovingsgeweer, 2010.Beeld Prive album

Toch gaat Van Zijll Langhout na haar studie diergeneeskunde eerst aan de slag als veearts. Precies zoals ze zich als jong meisje op de boerderij van haar oom en tante heeft voorgenomen. Vervolgens vindt ze een baan als gezelschapsdierenarts. Maar haar verlangen naar de wildernis blijft.

“Het gebeurde tijdens een reis naar Namibië. Na vele ­jaren zag ik weer een wilde zebra. Het ontroerde me zoals hij daar stond. Helemaal alleen, vrij en onafhankelijk van alles. Zo intens mooi. Ik realiseerde me hoe groot mijn passie voor wilde dieren nog altijd was. Voor mij gaf dat de doorslag om mijn hart te volgen en er alsnog voor te gaan. Ik besloot daarvoor mijn baan als dierenarts en mijn leuke leven in Nederland op te geven.”

Geen makkelijke weg. De studie ervoor duurt lang, het werk is zwaar en gevaarlijk, het leven eenzaam. Maar de drang om haar droom waar te maken overwint.

Rennen voor olifanten

Waarom nu juist wilde dieren? Van Zijll Langhout wijst op een kraai die op het terras van café-restaurant De Plantage is neergedaald en argeloos rondscharrelt. “Die vogel is óók een wild dier. Hij besluit zelf dat hij daar nu wil zijn en leeft onafhankelijk van ons. Ganzen, vleermuizen en zelfs spinnen: ze leven allemaal zelfstandig. Vaak zijn ze er al vele miljoenen ­jaren langer dan wij. Veel mensen denken dat zij de ­belangrijkste wezens op de wereld zijn en boven de natuur staan, maar ze beseffen niet dat ze er onderdeel van zijn. Wij ­nemen maar een heel bescheiden plaats in en zijn zelf ook kwetsbare dieren.”

Een witte neushoorn wordt geblinddoekt om hem rustiger in slaap te brengen.Beeld Justin Crumm

Sterker dan ooit is dat besef als ze in 2006, als onderdeel van haar opleiding tot wildlife-dierenarts, onderzoek gaat doen naar parasieten bij wilde gorilla’s in Gabon, in Centraal-Afrika.

“Het was mijn eerste échte ervaring als wildlife-dierenarts. Ik liep niet meer mee met anderen, maar moest zélf verantwoordelijkheid dragen en beslissingen nemen. ­Samen met een kleine groep pygmeeën woonde ik in een 5000 vierkante kilometer groot ongerept regenwoud. Ik leerde er te vertrouwen op mijn zintuigen. In de wildernis kun je elke dag doodgaan en regelmatig rende ik me de longen uit het lijf voor olifanten. Ik begon me zelf een wild dier te voelen.”

“Ik voelde daar sterk dat de wildernis onze oorsprong is, dat alles wat leeft met elkaar samenhangt. Dan dringt tot je door dat wij mensen niet de belangrijkste dieren in de wereld zijn. Natuurlijk ben ik ook heel bang geweest als ik in mijn eentje in het donker door het oerwoud liep. Maar dat was voor mij nooit een reden om te stoppen.”

Een olifant gaat op transport, 2011.Beeld Prive album

Van Zijll Langhout ervaart tijdens haar werk dat wilde dieren juist door toedoen van de mens in de problemen kunnen komen en dat zij haar werk als wildlife-dierenarts ertoe kan doen.

In de bosjes

Na haar verblijf in Gabon gaat ze aan het werk als zelfstandig wildlife-dierenarts in Zuid-Afrika. Daar behandelt ze ­onder meer zieke neushoorns, buffels, giraffen, olifanten, leeuwen, antilopen en struisvogels. Het werk varieert van het behandelen van een diepe wond in de poot van een giraffe, het verwijderen van een strik om de poot van een leeuw en het testen van ziektes bij buffels tot het verplaatsen van ­hele kuddes wilde dieren.

“In Gabon was alles nog zo ongerept dat ik als dierenarts weinig in actie hoefde te komen. In Zuid-Afrika was dat anders. Daar werd heel duidelijk zichtbaar hoeveel de mens al kapot heeft gemaakt. Er staan veel hekken en stroperij is er een groot probleem. Om te voorkomen dat neushoorns werden gedood, ving ik ze en verwijderde ik hun hoorns of verplaatste ik ze naar veiliger gebieden. Helaas kunnen ze er door de vele steden, hekwerken en snel­wegen niet meer zelf heen lopen. Ook behandelde ik vaak wilde dieren met strikken om hun poten of nek. Als het lukt het dier te vangen en de strik te verwijderen, kan zo’n wond helen en voorkom je dat het beest doodgaat.”

Onderzoek in een gorillanest, 2006.Beeld Prive album

Wilde dieren kunnen alleen onder verdoving worden behandeld. Het inschieten van verdovingspijlen is dan ook een belangrijk onderdeel van haar werk. “Eenvoudig is dat niet. Ik wandelde soms drie uur achter een neushoorn aan of lag uren op mijn buik in de bosjes te wachten tot het dier in de juiste positie was. Ik werkte ook vaak met helikopters; dat is wat makkelijker dan te voet, omdat je meer overzicht hebt. Te voet moet je rekening houden met de zijwind, de positie van het dier ten opzichte van bomen en takken en dan het perfecte schot zien te lossen. Ook kan een wild dier je dan altijd aanvallen. Langzamerhand werd ik er beter in.”

Uitdagingen en zelfvertrouwen

Zes jaar geleden besloot Van Zijll Langhout terug te keren naar Nederland. “Doordat ik zo hard werkte, zag ik mijn ­familie weinig. Mijn ouders werden ouder en ik wilde graag vaker bij ze in de buurt zijn. In Nederland ben ik net zo gelukkig als in Zuid-Afrika. Het leven is hier anders, maar ook heel bijzonder en de wildernis blijft in mijn hart.”

Van Zijll Langhout werkt nog steeds met wilde dieren, maar nu als dierenarts bij Artis en bij Stichting Aap, en nog elke dag koestert ze haar ervaringen in de wildernis. “Ik schreef er een boek over om mensen te laten inzien dat ze niet losstaan van de natuur en dat we ontzettend veel van wilde dieren en de wildernis kunnen leren. Het voortbestaan daarvan is van levensbelang, ook voor ons.”

“Ook wil ik jonge mensen laten zien hoe goed het is om uitdagingen aan te gaan. Ik heb door deze belevenissen ­ervaren dat ik van mezelf op aan kan. Dat gaf me zelfvertrouwen. Hierdoor leer je omgaan met het leven, ook als het moeilijk is.”

Martine van Zijll Langhout: Over leven in het wild, ­Ambo/Anthos, €20,99

Van Zijll Langhout injecteert een zwarte neushoorn, 2011.Beeld Pilvi Lassila
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden