Mila en Zara Kwakman (3), twee-eiig.

PlusReportage

Twee zielen, één gedachte – Volendam is het tweeling-hoofddorp van Nederland

Mila en Zara Kwakman (3), twee-eiig.Beeld Marco Bakker

Volendam telt opvallend veel tweelingen. Dat het vissersdorp een relatief gesloten gemeenschap vormt, zou daar weleens de oorzaak van kunnen zijn, zegt Marco Bakker, die er samen met Michel Veerman een boek over maakte.

Marc Kruyswijk

Ze zijn net vijftig geworden. Jan en Jan Bond. Een tweeling, eeneiig, en dat zie je aan ze af. Maar ze lijken niet alleen verbluffend veel op elkaar, ze heten zelfs ­hetzelfde. Je zou van minder in de war kunnen raken over je identiteit.

Heel veel Volendamser dan de achternaam Bond wordt het zo ongeveer niet. En Jan lijkt ook niet bepaald een weinig voorkomende naam in het vissersdorp. Aan achternamen doe je meestal niet zoveel, maar toch moesten en zouden de broers net iets meer dan een halve eeuw geleden ook dezelfde voornaam krijgen.

Jan en Jan Bond (50), eeneiig. Beeld Marco Bakker
Jan en Jan Bond (50), eeneiig.Beeld Marco Bakker

Dat zit zo: toen de broers op 8 april 1971 werden geboren, waren de opa’s aan vaders- en aan moederszijde nog niet echt vernoemd. Opa Jan Bond en opa Jan Molenaar maakten echter duidelijk dat ze daar wel waarde aan hechtten: maar dan moest het wel gewoon Jan zijn. Geen fratsen, graag.

Voor de eerste, verse kleinzoon van opa Jan Bond verzonnen ze een list. Zijn naam is Jan, maar zijn roepnaam werd Janbond. Janbond Bond dus eigenlijk. De tweede Jan, een uur en tien minuten jonger dan zijn grote broer, werd gewoon Jan. ­Jammer genoeg niet Gewoonjan, maar je moet het ook niet leuker proberen te maken dan het is.

Jan en Janbond, in Volendam kijkt niemand er meer van op. Zoals er in het dorp, of óp het dorp is misschien beter, sowieso niet wordt opgekeken van een tweeling meer of minder. Het wemelt ervan, honderden zijn het er. Volendam zou weleens het tweelinghoofddorp van Nederland kunnen zijn.

Alle soorten en maten

Dat was in ieder geval het gevoel dat fotograaf Marco Bakker en tekstschrijver Michel Veerman erover hadden. De tweede, inderdaad geboren en getogen aan de dijk, maakte met de eerste, die na een korte Volendamse periode als ‘jas’ inmiddels weer net even verderop in Edam woont, een boek over het vissersdorp als bakermat van de palingrock.

Daarna waagden ze zich aan een gezamenlijk project met het opvallend hoge aantal Volendamse topsporters als onderwerp. Het is geen doorsneeplaats, daar aan het Markermeer, dat was al wel duidelijk.

Familie Buijs: Jack en Joop (61), twee-eiig; Peter en Gré (63), twee-eiig; Corry (66) en Ben (op foto, overleed op 16-jarige leeftijd), twee-eiig. Beeld Marco Bakker
Familie Buijs: Jack en Joop (61), twee-eiig; Peter en Gré (63), twee-eiig; Corry (66) en Ben (op foto, overleed op 16-jarige leeftijd), twee-eiig.Beeld Marco Bakker

Volgende Volendamse project van de twee: de oververtegenwoordiging van tweelingen daar. Klopte hun gevoel? Dat is het eerste dat de fotograaf en de schrijver probeerden te achterhalen. En ja: het klopte. Volendam telt inderdaad buitensporig veel tweelingen. Van alle soorten en maten, van jong tot stokoud. Het leverde een boek op dat voor iedere tweeling een feest van herkenning zal zijn: 2lingen, nooit alleen in Volendam.

Bakker en Veerman wendden zich, het was het begin van corona, je moest toch wat om in beweging te blijven, tot het Nederlands Tweelingen Register, onderdeel van de VU in Amsterdam. Daar troffen ze in Eco de Geus een gewillige deskundige op het gebied.

De hoogleraar, die in het boek wat getallen voor zijn rekening neemt, heeft becijferd dat op elke duizend geboortes in Nederland, gemiddeld 16 tweelingen worden geboren. Alleen al kijkend naar de laatste drie decennia waren er in Volendam jaarlijks meer tweelinggeboortes dan het landelijke gemiddelde: heel Nederland scoorde 2,9 procent, het dorp aan de dijk een volle procent meer. Dat tikt toch aan. Grofweg twee derde van de tweelingen was twee-eiig, een derde was eeneiig.

Piet en Hein Schilder (57), eeneiig. Beeld Marco Bakker
Piet en Hein Schilder (57), eeneiig.Beeld Marco Bakker

Wat betekent dat in de praktijk? Als ook in Volendam nu 16 op de 1000 tot een tweeling zou behoren, zou het met 22.469 inwoners niet verder moeten komen dan 360 personen. Maar op 12 juli 2021 telde het team-Bakker/Veerman in het dorp 432 mensen die tot een tweeling behoorden: 20 procent meer dus dan je zou verwachten.

Erfelijk

Hoe het komt, Bakker kan er uiteindelijk slechts een slag naar slaan. Als verklaring zou kunnen gelden dat het dorp een relatief gesloten gemeenschap is. Bakker: “Opvallend is dat vooral in de families van moeders van twee-eiige tweelingen er beduidend vaker dan gemiddeld andere vrouwelijke familieleden met zulke tweelingen voorkomen. Dat duidt erop dat het krijgen van twee-eiige tweelingen een erfelijke eigenschap is. Dat tweelinggeboortes ‘in de familie’ zitten, komt ook vele malen terug in ons boek.”

Jack en Debbie Smit (30), twee-eiig. Beeld Marco Bakker
Jack en Debbie Smit (30), twee-eiig.Beeld Marco Bakker

Dat blijkt uit het uitzoekwerk dat Bakker en Veerman hebben gedaan. Van de in totaal 432 personen die deel uitmaken van een Volendamse tweeling schiet een aantal namen er misschien nog wel meer bovenuit dan je op basis van hun plaatselijk bekende achternaam zou mogen veronderstellen. 41 tweelingen heten Veerman, 36 luisteren naar de naam Tol en 26 naar Schilder. De naam Bond kwam in Volendam tot 12 personen.

Hetzelfde kapsel

Toch was het best zoeken nog, zegt Bakker. “Niet dat er een gebrek was aan tweelingen, maar wij wilden het liefst zo volledig mogelijk zijn met onze portretten. Zomaar even langs de gemeente voor een uitdraai, zo werkt dat echter niet. We hebben het echt gewoon aan heel veel mensen moeten vragen, om de tamtam op te starten. Na een tijdje ging het balletje rollen en meldden ze zich vanzelf. Uiteindelijk kwamen we tot 269 portretten.”

Jennie en Agnes de Does (39), eeneiig. Beeld Marco Bakker
Jennie en Agnes de Does (39), eeneiig.Beeld Marco Bakker

Het levert een boek op dat schetst hoe het moet zijn om tweeling te zijn. Waarin natuurlijk verhalen over tweelingen die onafhankelijk van elkaar hetzelfde overhemd kochten of die ineens met hetzelfde kapsel van de kapper terugkwamen. Die connectie, die twee-zielen-één-gedachte, Bakker gelooft er niet zo in. “Het is toeval; tweelingen verkeren gewoon veel in elkaars gezelschap, ze praten over het algemeen uitgebreid met elkaar. Dan krijg je dat je soms iets hetzelfde doet. Tweelingen zijn net gewone mensen.”

2lingen: nooit alleen in Volendam, door Marco Bakker en Michel Veerman. Uitgeverij BoekenGilde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden