Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Twee verbluffend verschillende symfonieën uit hetzelfde geniale hoofd

Plus

De Vijfde en de Zesde symfonie van Beethoven gingen tegelijkertijd in première; dat wil zeggen, na elkaar op hetzelfde concert, op de avond van 22 december 1808 in het Theater an der Wien.

Het concert, dat om half zeven begon en vier uur duurde, was op z’n zachtst gezegd gul geprogrammeerd. Behalve de Vijfde en de Zesde klonken ook de Koorfantasie en het Vierde pianoconcert (de componist was zelf de solist) voor de allereerste keer. Verder was er nog de concertaria voor sopraan en orkest Ah! Perfido, het Gloria en het Sanctus uit de Mis in C, dat een jaar eerder voor prins Nikolaus II Esterházy was geschreven. En een fantasia, die Beethoven ter plekke vanachter de piano bedacht en uitvoerde.

Was dit het meest bijzondere concert in de geschiedenis van de klassieke muziek? Er valt iets voor te zeggen.

De avond begon met de Zesde, het gedeelte na de pauze met de Vijfde. Twee symfonieën afkomstig uit hetzelfde geniale hoofd, onderling verbluffend verschillend. Waar de Vijfde vooral imponeert als constructie – uit een klein motief wordt een hele wereld geschapen – en een reis door de nacht naar het licht verzinnebeeldt, die vertrekt in donker mineur en eindigt in oogverblindend majeur, is de Zesde in de eerste plaats een op het gemoed werkende klankschildering van natuurtaferelen, compleet met onweer, zingende vogels en een stromende beek.

Hij bedacht zelf een bijnaam voor het stuk: Pastorale symfonie, of Herinneringen aan het landleven. Maar, stipuleerde Beethoven, het ging hem vooral om de gevoelens die hiermee werden uitgedrukt en niet om een letterlijke afbeelding van de natuur. Toch beschouwen velen het werk nog steeds als een vroeg voorbeeld van wat ‘programmamuziek’ heet – muziek die iets concreets en buitenmuzikaals verklankt. Dit in tegenstelling tot ‘absolute muziek’, die geheel abstract is. Zoals de Vijfde. Beetje een theoretische discussie, hoor.

London Symphony Orchestra o.l.v. Sir Simon Rattle met Beethovens Zesde symfonie en Stravinsky’s Symfonie in drie delen, 26 september in het Concertgebouw (aanvang 20.15 uur).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden