PlusAchtergrond

Twee generaties over de Koude Oorlog van toen en de Russische inval van nu: ‘Het komt opnieuw heel dichtbij’

Als tiener in de jaren tachtig maakten ze de dreiging van kernwapens en de Koude Oorlog mee. Nu zijn ze vijftigers en zelf ouders van tieners. Welke herinneringen maakt dat los en hoe voeren ze thuis het gesprek over de oorlog in Oekraïne?

Sara Luijters
Dochter Ana en moeder Gé. ‘Ik droeg Stop de Bom-buttons.’ Beeld Nina Schollaardt
Dochter Ana en moeder Gé. ‘Ik droeg Stop de Bom-buttons.’Beeld Nina Schollaardt

‘Ik heb nog niet gedemonstreerd, zoals mijn moeder vroeger’

Gé Sijm (55) werkt voor een detacheringsbureau voor een Veilig Thuis-organisatie. Dochter Ana (17) zit in 4/5 havo van het Orion College Drostenburg.

Gé: “Ik kom uit een gezin van negen kinderen, van wie de helft in de vroege jaren tachtig politiek actief was voor de PPR (Politieke Partij Radikalen, in 1991 opgegaan in GroenLinks, red.). Met zijn allen trokken we het hele land door om te demonstreren tegen kernwapens. Vooraf maakten we altijd samen een spandoek, met leuzen als ‘Liever een Rus in de keuken, dan een raket in de tuin’. Ik droeg een pin van een gebroken geweertje en Stop de Bom-buttons.”

“Samen met mijn familie de barricades opgaan was voor mij als tiener vooral gezellig, maar ik was me ook zeker bewust van de dreiging van een kernwapenoorlog, kerncentrales en de Koude Oorlog. Iets later, met de ramp in Tsjernobyl, kwam het opeens nog veel dichterbij, net zoals nu ook weer.”

Ana: “Ik heb nog niet gedemonstreerd zoals mijn moeder vroeger, maar ik zou wel iets willen doen, al weet ik niet zo goed wat. Door voor 15 euro een bundel online games te kopen heb ik wel wat van mijn zakgeld gedoneerd aan Oekraïne.”

Gé: “We hebben het erover gehad om Airbnb’s te boeken in Oekraïne, dan weten we tenminste zeker dat het geld bij de mensen zelf terechtkomt. Mijn oudste dochter heeft slapeloze nachten van alles wat er speelt, maar ook bij Ana gaat er veel meer in haar om dan ik weet. Ik moet af en toe een balletje bij ze opgooien en dan kijken of ze het erover willen hebben. Het voelt vooral zo machteloos.”

Ana: “Als ik denk aan wat er in Oekraïne allemaal gebeurt, komt dat heel heftig bij me binnen, en dat wil ik niet. Ik volg het nieuws wel, via Reddit, maar ik heb de neiging me af te sluiten voor alle heftigheid. De wereld is slecht, maar ik kies ervoor de mooie dingen te blijven zien, zoals mensen die vluchtelingen helpen of heldhaftige soldaten die tegen Poetin vechten.”

Gé: “Ik laat de nare oorlogsbeelden ook minder binnenkomen dan de positieve verhalen, zoals de Oekraïense vrouwen die de Russische militairen een kopje thee gaven. Daar put ik hoop uit. Soms schiet het ineens door m’n hoofd: stel je voor dat de oorlog deze kant opkomt, wat dan? Ik zou sowieso met de kinderen en de kat in de auto stappen en vluchten.”

Ana: “We wonen niet ver van de Noord/Zuidlijn. Misschien kunnen we dan schuilen in de metro, al is de halte dicht bij ons huis bovengronds, dus dan moeten we alsnog ergens anders heen.”

Vader Yves en en dochter Jael. ‘Als kind liep ik met mijn moeder mee met de demonstraties tegen kernwapens.’ Beeld Nina Schollaardt
Vader Yves en en dochter Jael. ‘Als kind liep ik met mijn moeder mee met de demonstraties tegen kernwapens.’Beeld Nina Schollaardt

‘Opeens is het inzetten van kernwapens weer een reële angst’

Yves van Asten (50) is multidisciplinair vormgever. Dochter Jael (14) zit in 3 vwo van Spinoza20st.

Yves: “Jael kwam een paar weken geleden thuis met de vraag of de derde wereldoorlog zou uitbreken. We hebben haar toen gerustgesteld, dat Poetin aan zou vallen hadden we niet verwacht.”

Jael: “Het zal wel loslopen, probeerden jullie me gerust te stellen, maar dat liep anders. Ik vind het wel eng wat er gebeurt, het is zo dicht bij huis. Een vriend van mij komt uit Oekraïne en een groot deel van zijn familie zit daar nog. Hij heeft het nu heel zwaar; om hem te steunen zijn we samen naar een protest op De Dam gegaan.”

Yves: “Tamar, Jaels moeder, en ik zijn ook naar een protest gegaan. Als kind liep ik met mijn moeder mee met de demonstraties tegen kernwapens, het ging om mijn toekomst en die van mijn kinderen, zei ze altijd. Toen was er vooral de angst dat er in Nederland kernwapens zouden komen te staan, niet voor een derde wereldoorlog. Ik maak me nu wel iets meer zorgen, een conflict van deze schaal was nog niet eerder zo om de hoek. Het voelt ook zo roekeloos wat er gebeurt, zo’n gek als Poetin wil je niet achter de knoppen van kernwapens.”

Jael: ”Veel meer landen hebben net zulke grote gekken als leiders én kernwapens. Ik voel me ergens wel onveilig, met al die gasten met bommen. Op school behandelen we nu tijdens geschiedenis toevallig de Koude Oorlog; eerst leek dat iets van lang geleden, nu voelt het opeens heel dichtbij.”

Yves: “Ik ging er sinds de val van de Sovjet-Unie niet meer vanuit dat kernwapens ooit nog ingezet zouden gaan worden, opeens is het weer een reële angst. Toch denk ik dat het niet zover zal komen, ik hoop dat de sancties Rusland uiteindelijk vleugellam zullen maken. Ik maak me vooral zorgen over wat er hierna gaat gebeuren: wat wordt Poetins volgende stap?”

Jael: “Als ik over de oorlog in Oekraïne ga piekeren voor het slapengaan denk ik tegenwoordig aan de vluchtelingen die veilig aankomen in Amsterdam, dat vind ik een hoopvol idee en dan lukt het uiteindelijk alsnog om in slaap te vallen. Mocht er toch oorlog uitbreken met de Navo dan hebben wij met het gezin alvast een vluchtplan bedacht: we vliegen naar Peru en beginnen daar een Hollandse bakkerij.”

Yves: “We wonen zelf te klein om vluchtelingen in huis te nemen, maar we hebben het er wel over gehad om eventueel een Oekraïens hondje uit het asiel onderdak te bieden.”

Jael: “We hebben twee honden, maar een derde kan er best nog wel bij.”

Zoon Teun en vader Flip. ‘Op de basisschool liet de juf beelden van Hiroshima en de napalmaanval in Vietnam zien.’ Beeld Nina Schollaardt
Zoon Teun en vader Flip. ‘Op de basisschool liet de juf beelden van Hiroshima en de napalmaanval in Vietnam zien.’Beeld Nina Schollaardt

‘Met mijn collega’s heb ik het erover: wat zou jij doen, vechten of niet?’

Flip Kneppers (52) is docent Nederlands op het Hout- en Meubileringscollege. Zoon Teun (20) is kok in opleiding bij The Lobby.

Flip: “Toen ik op de middelbare school zat, hing er voortdurend de dreiging van ‘de bom’ die zou vallen. Op de basisschool liet de juf beelden van Hiroshima en de napalmaanval in Vietnam zien, er was jeugdwerkloosheid, woningnood en zure regen; de algehele stemming in die tijd was nogal somber.”

“De no future-tendens had invloed op alles: kranten, literatuur, mode en muziek. Ik luisterde naar new wave, niet bepaald vrolijke muziek, en droeg zwarte kleren. Iedereen dronk, rookte en blowde; een toekomst hadden we toch niet, dus wat maakte het allemaal nog uit? Het grote verschil met nu is dat er niet een eindeloze stroom van beelden op je afkwam.”

Teun: “Ik zie alles over deze oorlog juist direct verschijnen, er valt een bom en een half uur later staat het op C’est Mocro, een nieuwsaccount dat ik volg op Instagram, of ik zie filmpjes op YouTube. Je moet heel kritisch blijven en vooral de comments goed lezen. Deze oorlog komt heel dichtbij, ook voor mijzelf, omdat ik op mijn zeventiende een brief kreeg van Defensie dat ik kan worden opgeroepen als er hier oorlog is.”

“In de keuken waar ik als kok werk, is het onderwerp van gesprek: wat zou jij dan doen, vechten of niet? Ik zou wel gaan vechten, al lees ik al over jongens van mijn leeftijd die zich hebben aangemeld voor het Oekraïense leger, maar nu alweer terugkeren en het een zelfmoordmissie noemen. Maar stel dat er Russische tanks door de straten van Amsterdam zouden rijden, dan wil je toch niet toekijken?”

Flip: “Ik was juist dienstweigeraar en deed vervangende dienstplicht in de blindenbibliotheek. Teun wilde als kind altijd al in het leger, maar ik ben blij dat ie er nog niks mee heeft gedaan en ga er vanuit dat hij niet wordt opgeroepen. Ik ben niet bang voor een derde wereldoorlog, maar toen de kerncentrale in Tsjernobyl laatst weer in het nieuws kwam, haalde dat wel weer herinneringen aan die tijd naar boven. Het komt opnieuw heel dichtbij.”

Teun: “Poetin is niet helemaal honderd procent natuurlijk, maar hij is ook niet dom. Wat hij doet is angst zaaien. Als hij een nucleaire oorlog begint is het klaar voor de hele wereld, ik kan me niet voorstellen dat hij het zover laat komen.”

Flip: “Ik vind het vooral zo triest dat er na al die jaren nog steeds wordt gedreigd met kernwapens; we zijn sinds de Koude Oorlog helaas weinig opgeschoten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden