Cafe Modern in Amsterdam Noord verbouwde zijn kluis tot ‘chambre séparé’.

PlusReportage

Thuisbioscoop, escaperoom, chambre séparé – een bankkluis in de kelder is zo gek niet

Cafe Modern in Amsterdam Noord verbouwde zijn kluis tot ‘chambre séparé’.Beeld Dingena Mol

Als banken hun kantoren opheffen, blijft de kluis vaak achter. Wat doen de volgende bewoners met zo’n kolos, die vaak te groot en te zwaar is om af te breken? Zes Amsterdamse kluizen openen hun deuren.

Eveline Stoel

Thuisbioscoop

Woonhuis, Kerkstraat

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Een voormalig effectenkantoor met kluis omtoveren tot keuken met leefruimte. Dat was de opdracht die Peter Plaisier van PS architecten bna in 2007 kreeg van een gezin met vier kinderen. “De ruimte was jarenlang in gebruik geweest als atelier. Het gezin woonde erboven, had de begane grond erbij kunnen kopen en vroeg mij om beide etages samen te voegen. Er was alleen één probleem: die kluis stond midden in de ruimte. De achterzijde van de benedenverdieping was alleen bereikbaar via een smal gangetje, maar de kluis weghalen was geen optie. Hij is apart gefundeerd, heeft 30 centimeter dikke wanden en een afmeting van 3,4 bij 3 meter.”

Dus besloot Plaisier het gevaarte te integreren in zijn ontwerp, in de vorm van een thuisbioscoop. “De opdrachtgever wilde geen tv in zijn woonkamer en deze ruimte was ideaal voor een beamer. In de keuken kwam een extra trap zodat de bewoners niet steeds door die smalle gang hoefden als ze naar boven wilden.”

“Ik wilde de kluis ‘openen’, door er twee rechthoekige gaten in te maken. Je leert niets over kluizen ­tijdens de studie bouwkunde, maar een betonbewerkingsbedrijf wist raad. Zij gingen aan de slag met een diamantcirkelzaag met een doorsnede van anderhalve meter. Nadien was de bios toegankelijk vanaf de voor- én achterkant van het huis, en op de plek waar een zijwand gedeeltelijk werd verwijderd, was plek ontstaan voor een grote bank.”

In 2018 kreeg het pand nieuwe bewoners: de uit New York afkomstige Mark en Jen Schaedel en hun drie kinderen. “De bioscoop was een van de features waardoor we besloten dit huis te kopen,” zegt Mark. “Het is een hit bij onze kinderen en hun vriendjes, en we delen hem graag met vrienden. Zelf ben ik begonnen met het napluizen van de geschiedenis van de kluis, die is gemaakt door de ‘Rotterdamsche Brandkastenfabriek De Haas’. Het lijkt me leuk om hem zo te restaureren dat alle mechanismes weer werken.”

Chambre séparé

Café Modern, Meidoornweg 2

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Gedurende de eerste zeven jaar van restaurant Café Modern werd de grote kluis onder het restaurant alleen gebruikt als opslag en bezienswaardigheid. Maar sinds 2019 kunnen eters de ruimte reserveren als ­chambre séparé, waar ze met een gezelschap tot twaalf personen afgezonderd kunnen dineren. “De kluis leek me te bedompt voor gasten,” zegt eigenaar en chef-kok Sander van Melick. “Maar sinds we er een ventilatiesysteem in hebben laten maken, hebben we extra tafelruimte. Groepen zijn vaak net iets te luidruchtig voor het reguliere restaurant, maar hier hoort niemand je. Je kunt in de kluis zelfs je eigen muziek opzetten. Dat maakt hier eten heel speciaal.”

Ooit was het gebouw van de Twentsche Bank. Het reisbureau dat er daarna was gehuisvest, had niets veranderd aan het interieur. Van Melick: “Op de begane grond hebben we de kantoren en loketten verwijderd en alles gerenoveerd. Een oud­ijzerboer heeft nog aangeboden de kelder leeg te trekken, maar die lieten we bewust intact. Het is een spannende ruimte, met een fantastische stenen vloer en een traliehek ervoor.”

“Naast de grote kluis bevindt zich in de kelder ook nog een serie kleinere kluizen, met van die sledes die je alleen kunt openen als een bankmedewerker en kluishuurder er gelijktijdig een sleutel in steken. De drie kamertjes waar kostbare spullen bekeken konden worden, hebben we omgebouwd tot wc’s.”

De meest bijzondere avond die Van Melick in de kluis beleefde, was een dansfeest met dj waarbij de kluis, die circa 25 vierkante meter meet, tjokvol stond. “Een soort mini-rave, waar een vijfgangendiner aan voorafging. Ook de schacht eromheen stond vol mensen. Toen dacht ik: wauw, hier kunnen we nog veel meer leuke ­dingen mee doen.”

Momenteel bouwt hij de kluis om tot zogeheten speakeasy. “In Parijs zie je nu overal verborgen barretjes oppoppen, bijvoorbeeld achter in een snackbar. Deze kluis leent zich daar natuurlijk perfect voor. Als het weer kan, lijkt het me leuk om hier bijvoorbeeld cocktails te gaan serveren.” Met de deur open, dat wel. Van Melick: “Ik heb de sleutels van alle safedeposits, maar die van de grote kluis is kwijt. Die durf ik dus niet meer dicht te doen.”

Spa

Hotel W Amsterdam Bank, Spuistraat 172

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Afdalen naar de spa van hotel W Amsterdam is een beleving op zich. Na twee hoofddeuren die elk zo’n vierduizend kilo wegen, volgen nóg twee kluisdeuren en vervolgens een trap naar beneden, verlicht door de originele lampen van de Kas-Vereeniging, die het pand in 1908 liet bouwen. Hoog in de muur ertegenover zit een vierkant luik dat ooit onderdeel was van de kluis.

“Niemand weet waar dat luik op uitkomt,” vertelt spa-supervisor Sacha Schor. “Het was de in- en uitgang voor de bewakers, die ín de kluis werkten. De hoofddeuren gingen zelden open. Er was hier laatst een hotelgast die bij Kas Bank heeft gewerkt. Hij vertelde dat bij het slot een 30 centimeter lange ­sleutel hoorde.”

In het bankgebouw, een ontwerp van F.W.M. Poggenbeek, werden volgens Schor geld en belangrijke papieren van beroemdheden en politici ondergebracht. Nadat Kas Bank het pand in 2013 had verlaten, stond het gebouw enige tijd leeg. Uiteindelijk werd het omgevormd tot dependance van vijfsterrenhotel W Exchange ertegenover.

Dat de kluis in de kelder een spa moest worden, lag voor de hand. “Dit gedeelte werd in 1932 aangebouwd, waarbij de kluis werd verstevigd met 3,5 kilometer staaldraad. De muren zijn zo dik dat de ruimte aanvoelt als een grot. Dat gevoel wordt versterkt door wand- en vloertegels van vulkanisch gesteente, dat in brokken binnenkwam en ter plekke in vorm is gezaagd. Interieurarchitecten Alon Baranowitz en ­Irene Kronenberg hebben de vorm van de kluis gevolgd en alle verstophoekjes gebruikt om faciliteiten onder te brengen, zoals een sauna en een stoombad.”

Om het verleden van de ruimte te benadrukken, werden overal goudkleurige materialen gebruikt. Een bouwkundig hoogstandje is het bijna 12,5 meter lange zwembad, dat niet al te diep kon worden. “Tijdens het graven kwam zo veel grondwater omhoog dat besloten werd te stoppen. Uiteindelijk is het zwembad de hoogte in gebouwd en werd met handboren een laag van het dikke betonnen plafond afgeschraapt.”

De voormalige Kas Bank-medewerker die ooit in het hotel logeerde, vertelde Schor dat niet alle kluisjes zijn opgehaald toen de bank vertrok. “De resterende exemplaren zijn meegenomen naar het hoofdkantoor.”

Wie denkt er recht op te hebben, kan zich melden bij Caceis, waarmee Kas Bank in 2020 fuseerde.

Schatkamer

Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Mocht er ooit brand uitbreken in het Stadsarchief, dan zal directeur Bert de Vries zijn uiterste best doen om de 15de-eeuwse charterkast te ­redden die in de kelder staat.

“Hierin bewaarde men onder meer de ­stadsrechten,” verklaart hij. “Ook de tolvrijheid die graaf Floris V Amsterdammers in 1275 schonk, wat de handel enorm bevorderde, werd erin veiliggesteld.”

De kans dat er iets met de charterkast gebeurt, is echter minimaal. Op zijn huidige locatie is hij veiliger dan ooit. De kelder van het Stadsarchief was ooit de kluisruimte van de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) en heeft granaatbestendige wanden.

“Toen de NHM hier in 1926 introk, was dit een van de eerste Nederlandse gebouwen met een betonskelet. De tien verdiepingen waren onderverdeeld in drie delen: boven zaten kantoren, daaronder was een centrale hal met representatieve kamers, en in de kelder bevond zich een kluizencomplex. Later werd dit gebouw het hoofdkantoor van de ABN Amro Bank en werd die opzet losgelaten, maar tijdens de verbouwing tot Stadsarchief is de driedeling teruggebracht. Boven zijn de depots, op de begane grond zijn de publieksfuncties, en het kluizencomplex doet weer dienst als schatkamer.”

Architect Karel de Bazel tekende ook voor het interieur. Blikvanger in de schatkamer is het lijnenspel van zijn vloerontwerp, uitgevoerd in turkoois, okergeel en zwart glasmozaïek. “In 1922 werd de grafkamer van Toetanchamon ontdekt,” vertelt De Vries. “Het kan bijna niet anders of De Bazel is daardoor beïnvloed. Toen het Stadsarchief hier kwam, was het kelderplafond wit geschilderd. Ook dat is hersteld met de ­originele, Egyptisch aandoende ­plafondschildering en kleurige ­geometrische patronen. Dergelijke details maken het kluizencomplex een briljantje binnen dit pand.”

Met de komst van het Stadsarchief werd de schatkamer in 2007 een open ruimte. “We hebben hier beneden 24 vitrines staan met een overview van onze collecties. Van de eerste foto’s van Amsterdam tot verhalen over slavernij, de Februaristaking en de aanleg van IJburg. In de oude kluis zit ook een ondergrondse filmzaal. Het is toch prachtig dat zo’n mooi gebouw nu toegankelijk is voor iedereen?

Bar

Hotel Waldorf Astoria, ­Herengracht 542-556

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Van de 25 hotels die het Waldorf Astoria wereldwijd telt, heeft er slechts één een voormalige bankkluis in de kelder. Dat maakt deze vestiging uniek, aldus Roberto Payer, voormalig general manager van het ­Hilton én het Amsterdamse Waldorf Astoria.

“In 1952 voegde de bank Pierson, Heldring & Pierson zes patriciërshuizen uit de 17de en 18de eeuw samen,” vertelt hij. “Omdat de bank destijds de wanden heeft doorgebroken, konden wij hier in 2014 een hotel van maken. Tijdens de ­verbouwing ontdekten we beschilderde plafonds, een historische ­houten trap, balkenplafonds en een 18de-eeuwse eetkamer. Die originele details hebben we natuurlijk bewaard, terwijl lelijke moderniseringen vrijwel allemaal werden gesloopt. Alleen de kluisruimte met safedepositboxen bleef. Dit was ooit de mooiste bank van Nederland, waar ook de koninklijke familie ­cliënt was.”

Een intieme bar, waar ook niet-hotelgasten welkom zijn, dat was het plan. Maar omdat het plafond van de kluis lager was dan 2,4 meter, was het niet toegestaan er alcohol te serveren. “Dat hebben we opgelost door een deel van de kluisjeswand los te snijden en te verplaatsen naar de kamer náást de kluis, die een hoger plafond heeft. Naast de echte kluis zit nu onze Vault Bar, waar alles in het teken staat van geld en goud.”

De kleine, originele kluis doet tegenwoordig dienst als verrassingskamer, die bijvoorbeeld geboekt kan worden voor een huwelijksaanzoek. “En met kerst stoppen we cadeaus voor onze gasten in de kluisjes.”

Escaperoom

Beurs van Berlage, Damrak 247

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Creatief ondernemer Victor van Doorn startte in 2014 de eerste escaperoom van Amsterdam, in de Beurs van Berlage. Toen hij een jaar later een tweede wilde openen – The Vault – ging hij bewust op zoek naar een kluis.

“Mijn partners en ik ­wilden het concept omdraaien, dus mensen niet laten uitbreken, maar ínbreken,” legt hij uit. “We hadden grootse plannen, zochten in Londen en New York, maar Nederland bleek voorop te lopen met het sluiten van bank- en handelsgebouwen. Ongelooflijk genoeg belandden we uiteindelijk in onze ‘eigen’ Beurs, waar de vorige huurder van het ­kluizencomplex toevallig vertrok.”

Het ondergrondse gangenstelsel uit 1903 bevindt zich achter twee loodzware deuren met daarachter twee metalen hekken. Spelers moeten die openmaken door middel van een klassieke kluiskraakpuzzel, waarbij ze met een stethoscoop ­luisteren naar het klikken van de draaischijf. Vervolgens leidt het spel ze langs verschillende ruimtes en passeren ze onder meer vijftien ­cijfercombinatiekluizen. “Die safe-­deposits zijn ooit vervaardigd door Lips uit Dordrecht, dat nog steeds bestaat. Toen wij hier kwamen, zaten ze potdicht en waren de ­combinaties zoek. We hebben ze laten openmaken door een team ­specialisten – ik vermoed voormalige inbrekers, want we mochten alleen opnames maken als hun gezichten niet in beeld kwamen. Helaas zat er niets in.”

De catacomben (150 vierkante meter) bevatten ook nog twee grotere kluizen en ‘één joekel ter grootte van een ruime koelkast’. Volgens het spel staat hier een door Nikola Tesla ontwikkelde onuitputtelijke energiebron, die gevonden moet worden.

“Deze kelder lijkt gemáákt voor zijn nieuwe functie. We hebben de experience afgestemd op wat we tegenkwamen. Aan de vloer is te zien dat er vroeger nog meer kluizen stonden, maar die zijn in de Tweede Wereldoorlog weggehaald door de nazi’s, toen overal ijzer werd geroofd om wapens van te maken. Je ziet nauwelijks wat wij erbij hebben gebouwd, zoals een wand van ijzeren kooien met daarin een klim- en kruipdoolhof. Dat bereik je nadat je jezelf door een laser maze heen hebt gemanoeuvreerd, Mission Impossible-stijl. Laserstralen zijn een compleet onzinnige beveiligingstool die geen kluis ter wereld ooit zou gebruiken, maar omdat het zó je ­filmische verwachtingen vervult, konden we dit cliché niet weglaten.”

The Vault is verkozen tot zevende beste escaperoom ter wereld. Binnenkort hoopt Van Doorn met zijn team zijn derde escaperoom te ­openen in de Beurs. “Het doel is om daarmee de nummer één van de wereld te worden.”

Ook in oude kluizen

- Private-diningruimte en wijnkelder: Mr. Meat (Haarlemmerstraat)
- Wijnkelder: Grand Hotel Amrâth (Prins ­Hendrikkade)
- Winkel: Skins Cosmetics in het Conservatorium Hotel (Van ­Baerlestraat), Albert Heijn (Utrechtsestraat)
- Depot: Allard Pierson Museum (Oude Turfmarkt)
- Archief: Niod, Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, (Herengracht)
- Vergaderruimte: Koninklijke Industrieele Groote Club (Dam)
- Personeelskantine: Soho House (Spuistraat)
- Café: Starbucks (Damrak en Utrechtsestraat)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden