Clipper Stad Amsterdam voorop tijdens de Sail-In van de negende editie in 2015.

PlusReportage

Tallships Sail in thuishavens: ‘Zo gek als in Amsterdam is het nergens’

Clipper Stad Amsterdam voorop tijdens de Sail-In van de negende editie in 2015.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

De kades vol tallships, matrozen in smetteloze uniformen en 2,5 miljoen bezoekers in de stad. Het had zo mooi kunnen zijn, maar helaas ging de tiende editie van Sail niet door. ‘Dan vaar je daar met zijn allen, als haringen in een ton.’

Het is niet dat er iets mis is met de Scheveningse kade. Het is zelfs best een fijne plek, zo dicht bij het strand en direct aan de Noordzee. Kapitein Andi Manser hoeft alleen even tussen de twee havenhoofden door te varen en binnen een paar minuten zit hij op zee. Maar er was deze week eigenlijk iets meer spektakel gepland voor de Clipper Stad Amsterdam, dan aangemeerd liggen op deze ietwat glamourloze plek om de hoek van de visafslag.

Op het glimmende dek van de 76 meter lange driemaster vertelt kapitein Manser hoe jammer het allemaal is, en hij hoe hij de intocht van Sail in 2015 heeft ervaren. “Zodra de sluisdeuren bij IJmuiden opengaan, zie je dat het water helemaal vol ligt met kleine bootjes. Iedereen is aan het toeteren, en vervolgens moet je er een weg doorheen zien te vinden.”

“Dus langzaam vooruit, met politiebootjes die helpen om een beetje ruimte maken. En dan al die mensen op de kades, zwaaiend vanaf hun campingstoeltjes. Een helikopter erboven, om alles live uit te zenden op televisie. Van het industriegebied dat je normaal ziet als je door het Noordzeekanaal vaart, zie je niets, zoveel mensen staan er. Echt ­ongelooflijk.”

Vanuit de hele wereld

Afgelopen woensdag zou de Clipper Stad Amsterdam, met 2200 vierkante meter zeiloppervlakte, weer vooraan hebben gevaren bij deze traditionele Sail-in. De 12 kilometer lange parade over het Noordzeekanaal zou het startschot zijn geweest van de tiende editie van Sail Amsterdam, dat sinds 1975 om de vijf jaar wordt georganiseerd. 

In het kielzog van de clipper zouden meer dan vijftig andere tallships volgen, die vanuit de hele wereld koers hadden gezet naar Amsterdam. De schepen – met namen als ARC Gloria (Colombia), El Galeón (Spanje) en Kruzenshtern (Rusland) – zouden vervolgens aanleggen aan de kades van het Oostelijk Havengebied, waar naast de historische tallships ook moderne marineschepen en ander varend erfgoed te zien zouden zijn. In totaal meer dan 600 schepen.

In de binnenstad zouden groepjes matrozen in hun smetteloze uniformen het straatbeeld sieren. En in vijf dagen tijd zouden naar schatting 2,5 miljoen mensen naar de schepen komen kijken. “In 2015 was het zo druk, dat we in drie uur tijd 3500 bezoekers hadden op ons schip,” zegt Manser.

Miljoenen mensen samengepakt op de smalle kades, of in grote groepen aan boord van de schepen om alles vanaf het water te kunnen bekijken. Waar in het begin van het jaar nog naar uit werd gekeken, zou inmiddels een doemscenario zijn.

In april besloot de organisatie van Sail dan ook ‘met pijn in het hart’ om de jubileumeditie te annuleren, waardoor de tiende editie van Sail pas in 2025 zal plaatsvinden. Maar waar bevinden de tallships die naar Amsterdam zouden komen zich nu, en wat doen ze?

De Stad Amsterdam ligt dus voorlopig in Scheveningen. Het schip zit strak in de lak, want het heeft net een grote onderhoudsbeurt achter de rug. Zeven maanden lang lag het in een dok in Den Helder, waar onder andere de hoofdmotor is vervangen. Op Sail zou het opgeknapte schip zich weer presenteren, waarna het richting New York zou varen voor een wereldreis van twee jaar. Ook die reis is uitgesteld.

“Het is natuurlijk een grote teleurstelling, iedereen baalt ervan,” zegt Manser. “De crew kwam in de winter aan boord met het idee om dit voorjaar te gaan varen. Tot nu toe hebben ze alleen onderhoud gedaan. We gaan vandaag even richting Texel, want de crew moet worden getraind.”

Matrozen sieren het straatbeeld in de binnenstad.Beeld Hollandse Hoogte / Amaury Miller

In de thuishavens

Op de site van MarineTraffic, een bedrijf dat scheepsbewegingen monitort, is te zien dat voor de meeste Sailschepen geldt dat ze gewoon in hun thuishaven liggen. Zoals de Statsraad Lehmkuhl bijvoorbeeld, een schip uit 1914 dat onder de Noorse vlag vaart en de afgelopen drie edities ook op Sail te zien was. “We liggen nu in onze thuishaven Bergen en konden gelukkig een al geplande onderhoudsbeurt naar voren halen,” zegt Haakon Vatle, de general manager van de Statsraad Lehmkuhl. “Maar we hebben ons beste seizoen ooit moeten cancelen. Eigenlijk waren al onze tochten uitverkocht. En we keken natuurlijk uit naar Sail Amsterdam. Ik werkte in 2000 al aan boord van het schip en herinner me hoe indrukwekkend het was.”

“Wij zouden vijf jaar geleden ook naar Sail komen,” zegt Alfonso Garzón van het Spaanse schip Atyla, een van de laatst overgebleven met de hand gemaakte houten tallships die nog steeds vaart. “Maar onderweg naar Amsterdam ging onze motor kapot, en hebben we zes maanden in Bremen gelegen voor reparatie. Dus we hadden er dit jaar echt veel zin in.”

Alleen ligt ook de Atyla al maanden stil in de thuishaven in Bilbao. “Het is echt een superslecht jaar. De uitgaven zijn min of meer hetzelfde, maar er is vrijwel geen inkomen.”

Aankomst van het marine-opleidingsschip BAE Guayas uit Ecuador, 2015.Beeld Hollandse Hoogte / Amaury Miller

Focus op het positieve

Veel van de tallships worden gebruikt als opleidings- en trainingsschepen – soms speciaal voor jonge werklozen en schoolverlaters – maar zijn voor hun financiering afhankelijk van de commerciële cruises die ze organiseren. “We proberen maar te blijven focussen op het positieve,” zegt Gárzon. “Dus hebben we onze site vernieuwd en volgend jaar al gepland. Voor dit jaar hebben we geld geleend en als we volgend jaar onze reizen uitverkopen, gaan we het hopelijk wel redden.”

“De dokken worden op dit moment gevuld met water en met de Statsraad Lehmkuhl gaan we snel weer varen. We gaan proberen wat cruises te doen naar de Shetlandeilanden, met groepen scholieren. Die mogen van de lokale autoriteiten met zijn allen aan boord,” zegt Haakon Vatle.

Zo probeert elk schip op een eigen manier het hoofd boven water te houden, maar een tallship in de vaart houden, is niet goedkoop. Zo is de Bark Europa, die nu naast de Stad Amsterdam in Scheveningen ligt, afgelopen week een crowdfunding begonnen. Het schip moest alle cruises in de grote oceaan en rond Australië annuleren, en besloot om van het Argentijnse Ushuaia, de zuidelijkste stad ter wereld, zonder gasten terug te varen naar Scheveningen – een zeilreis van 82 dagen. Voor een onderhoudsbeurt volgend jaar is nu 250.000 euro nodig, maar het geld dat daarvoor was gespaard wordt door de weggevallen inkomsten gebruikt voor de lopende kosten.

“Er staat een licht briesje en we hebben net alle zeilen gehesen,” zegt kapitein Harry Muter aan de telefoon, terwijl hij met de Morgenster voor de kust van de Duitse badplaats Warnemünde vaart. Na maanden te hebben stilgelegen is Muter weer aan het varen. In plaats van naar Sail te komen vaart de Morgenster nu twee keer per dag een tochtje over de Oostzee met Duitse toeristen. “Het weer is prachtig en we hebben behoorlijk goed zicht. Ik zie in de verte een tanker en wat andere geankerde schepen. Ik zie ook de J.R. Tolkien, die ook op Sail zou zijn. Die vaart hier nu ook dagtochten. En dat loopt eigenlijk vrij goed. We varen dan met halve capaciteit, met slechts vijftig mensen aan boord, maar zo weten we er in hoogzomer toch nog wat van te bakken.”

Dwaze Sail

Beeld Renate Beense

Muter klinkt opgewekt en haalt vrolijke herinneringen op aan het ‘dwaze Sail’: “Dan vaar je daar met zijn allen, als haringen in een ton. Zo gek als in Amsterdam is het nergens.” Maar laat ook merken dat het een moeilijk jaar is. “Ik ben 66 en doe dit mijn hele leven. Ik had wat geld gespaard om een huis te kopen, dus we

zitten nu liquide gezien niet gelijk klem. Het is alleen wel zonde dat wat je mondjesmaat opbouwt door de jaren heen er nu hard weer uitgaat. Maar we redden het nog wel. En als iedereen straks weer gewoon volle bak kan varen hebben de schepen weer toekomst.”

Aan boord van de Stad Amsterdam maken de officieren het schip klaar voor vertrek. Kapitein Manser vertelt hoe ze vanavond, na een uur of zes varen, voor de kust van Texel voor anker zullen gaan. Het zal voor het eerst sinds lange tijd zijn dat ze weer een nacht op zee zullen doorbrengen. Ze zullen met zijn allen op het dek eten. Er zal een gitaar gepakt worden en wat sterke verhalen verteld, van vroeger. Want Sail is geweldig, maar als je de wereldzeeën bevaart zit je vol verhalen. Kapitein Manser vertelt hoe ze drie jaar geleden het Caraïbische seizoen afbraken, door het Panamakanaal gingen en over de Pacific naar San Francisco, onder de Golden Gate Bridge door. En dat ze volgend jaar de geplande wereldreis alsnog zullen maken, en dat het voor het eerst zal zijn dat de clipper naar Azië zal gaan.

Kapitein Andi Manser van de Clipper Stad Amsterdam.Beeld Renate Beense
Klaar voor vertrek naar Texel in plaats van Sail.Beeld Renate Beense

Het grote avontuur

Aan de Scheveningse kade klinkt het geluid van de zeemeeuwen. De zon schittert door het touwwerk, het water glinstert. Over tien minuten zal het schip op zee varen. Het avontuur tegemoet, over de golven en onder een sterrenhemel met miljoenen sterren. En het is dan niet de overweldigende ervaring van tientallen schepen bij elkaar, maar toch is even het gevoel van Sail daar. De wereld is groot, er valt van alles te ontdekken. Je hoeft alleen, zodra het weer kan, aan boord te stappen en weg te varen.

De Stad Amsterdam zal van begin september tot begin maart bij het Scheepvaartmuseum liggen. De Statsraad Lehmkuhl zal op 21 september Den Helder aandoen en de Morgenster ligt 7 en 8 september bij het Maritiem Museum in Rotterdam. De Atyla is van plan volgende zomer eindelijk naar Amsterdam te komen.

De Morgenster was er ook bij op Sail 2015.Beeld Shutterstock

Sail weer in 2025

Voordat Sail 2020 werd gecanceld, waren de duizenden petjes, rugzakken en shirts met daarop Sail 2020 al in productie genomen door sponsor Tommy Hilfiger. Een week voordat Sail eigenlijk zou beginnen, staan directeuren Reineke Boot en Mitra van Raalten tussen metershoge stapels dozen om met wat opgetrommelde collega’s alsnog kledingpakketjes voor de tweeduizend vrijwilligers gereed te maken voor verzenden. “Daar hebben we al zo veel contact mee gehad en zij betekenen veel voor het event, dus door dit op te sturen voelt het alsof we nog iets kunnen doen,” zegt Boot. “De shirts met Sail 2020 zijn echte collector’s items.”

“Nu zouden we eigenlijk dat verwachtingsvolle gevoel hebben gehad van wat zou gaan komen,” zegt Van Raalten. “De IJhaven zou al leeggehaald zijn, de twee elementen van de Jan Schaeferbrug zouden worden weggetakeld en duizenden dranghekken geplaatst. Allemaal in afwachting van schepen uit alle windstreken en miljoenen bezoekers.”

“We werden vanochtend nog gebeld door een oudere dame die in shock was dat Sail niet doorgaat,” zegt Boot. “Ze werd emotioneel toen ze bedacht dat ze vijf jaar moest wachten.”

Van Raalten: “We hebben een stoer besluit moeten nemen. En al onze partners en sponsoren staan er achter. De volgende Sail vindt pas in 2025 plaats, we houden vast aan het ritme van om de vijf jaar. Alle schepen die zouden komen, hebben toegezegd er weer bij te zijn. Dat wordt de tiende editie, en die valt dan mooi samen met de 750ste verjaardag van de stad.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden