PlusExclusief

Stéphanie Tijmes werd tien jaar mishandeld door haar turncoaches: ‘Niemand kan meer zeggen dat het om incidenten ging’

Stéphanie Tijmes: 'Als ouders de trainers erop aan zouden spreken, volgden bij de volgende training meteen represailles. Zo werkt intimidatie.’ Beeld Maarten Kools
Stéphanie Tijmes: 'Als ouders de trainers erop aan zouden spreken, volgden bij de volgende training meteen represailles. Zo werkt intimidatie.’Beeld Maarten Kools

Voormalig topturnster Stéphanie Tijmes (30) werd tien jaar mishandeld door haar turncoaches. Ze is blij met de excuses die de turnbond en het NOC*NSF dit jaar maakten voor de schade die haar en haar oud-collega’s is toegebracht, maar de verloren tijd krijgt ze er niet mee terug. ‘Wij hebben de zorg die we nodig hadden niet gekregen.’

Marcel Wiegman

Het jaar van

Dit is de derde aflevering van de interviewserie Het jaar van, waarin markante Amsterdammers terugblikken op hun 2021.

Voor de muur van de gymzaal staat een zesjarig meisje in een fleurig turnpakje. Zojuist heeft ze voor een jury haar oefening op de balk afgewerkt. Met grote, bange ogen kijkt ze haar trainer aan, die haar licht voorovergebogen de les staat te lezen. Om haar heen gaat de wedstrijd door, alsof er niets aan de hand is.

Wat ziet u, als u naar deze beelden kijkt?

“Een meisje.”

En verder?

“Ik zie hoe kwetsbaar ze is. Ik zie angst. En dan denk ik: shit, dat ben ik. Er was niemand die mij op dat moment beschermde. Dat is heel pijnlijk om te zien. Hoe kunnen volwassen mensen dit een kind aandoen? Er wordt ons soms gevraagd: hoe kan het dat jullie ondanks alles toch zo goed waren? Hoe dan? Ik ben ervan overtuigd dat wij in een veilige omgeving nog beter waren geweest.”

Ze maakte afgelopen jaar met haar oud-turncollega Danila Koster een documentaire over de gevolgen van tien jaar trainen onder een keihard regime van intimidatie, vernedering en machtsmisbruik. Mist heet de film, een verwijzing naar de mist waarin ze zich dertien jaar na het beëindigen van haar turncarrière nog steeds bevindt.

Daar zit ze: een jonge vrouw met een open gezicht. Niets aan de hand. “Ik weet hoe ik me moet presenteren,” zegt ze. “Dat hebben ze ons wel geleerd: nooit laten zien wat je voelt, altijd doen alsof je blij en gelukkig bent, hoe groot de pijn ook is.”

Niemand die ziet hoe moe ze eigenlijk is. Hoeveel moeite het haar nog altijd kost om bij de les te blijven. Ze heeft last van dissociatie. Ze is er wel, maar ze is er ook niet.

Kunt u dat omschrijven?

“Ik moet erg mijn best doen om in het hier en nu te blijven. Als er stress is, ga ik wazig zien. Toen ik net gestopt was, ben ik er nog mee naar de opticien geweest, maar met mijn ogen bleek niets mis. Het is een mechanisme dat ik mezelf als turnster onbewust heb aangeleerd. Ik sloot me af voor pijnlijke prikkels, zodat ik die niet de hele tijd hoefde te voelen. Dat mechanisme is in mijn systeem blijven hangen.”

Haar documentaire is goed ontvangen, zegt ze. Er was veel bewondering voor de manier waarop ze zichzelf blootgaf. Louter positieve reacties, op die ene brandende vraag na dan: waar waren de ouders? Daar wil Tijmes wel wat over kwijt: die waren er wel degelijk.

Toch is het een voor de hand liggende vraag.

“Ik vertelde ze zo min mogelijk over wat er gebeurde, want als ze de trainers erop aan zouden spreken, volgden bij de volgende training meteen represailles. Zo werkt intimidatie. Ze kregen op die manier geen goed beeld van wat zich afspeelde. Ouders kunnen ook niet dertig uur per week in de zaal gaan zitten. Die gaan ervan uit dat ze hun kind naar een veilige plek brengen en willen niet zomaar de droom van hun dochter wegnemen.”

Uiteindelijk was het haar vader die op haar zestiende zei: nu is het genoeg, nu kom je naar huis. Ze was op. Uitgeput. Vijf jaar later kwamen de ernstige gezondheidsklachten. Sindsdien is ze in therapie. Ze zou al blij zijn als er weer een tijd komt waarin ze de dag normaal kan doorkomen. “Dat ik wakker word en denk: ik heb er zin in vandaag.” Dat het vrolijke, springerige kind dat ze ook is geweest, weer even terugkomt.

Wie kan er nog zeggen dat er niets aan de hand is in het Nederlandse topturnen? Vorig jaar al zorgde een interview met turncoach Gerrit Beltman in het Noordhollands Dagblad voor een eerste doorbraak. Hij erkende jarenlang jonge topturnsters te hebben mishandeld met grensoverschrijdende trainingsmethoden. Dit jaar volgden na onderzoek van hoogleraar sport en recht Marjan Olfers en criminoloog Anton van Wijk het vernietigende rapport Ongelijke leggers, excuses van de turnbond en later ook van het NOC*NSF. In oktober debatteerde de Tweede Kamer over misstanden in de turnsport.

Voor het eerst waren er mensen van buiten de turnwereld die zeiden dat het niet normaal is om constant te leven ‘onder vernederingen, beledigingen, negatieve kritiek, voor gek gezet worden, schreeuwen, manipuleren, intimideren, isoleren, uitschelden, chantage, dwang tot doortrainen met blessures en het aanzetten tot ongezond gewichtsverlies.’ In de Kamer viel het woord kindermishandeling.

Dat was een eyeopener?

“Er werd vaak door mensen gezegd: je moet er maar aan wennen. Anders heb je geen topsportmentaliteit. Als zoiets in een klaslokaal was gebeurd, zou de docent meteen zijn ontslagen.”

Ze heeft nog altijd een filmpje op haar telefoon staan waarop Olfers is te zien op het moment dat ze haar rapport presenteerde. “Dat kwam echt binnen,” zegt ze. “Zo krachtig wat ze zei: ‘Angst hoort niet bij topsport, toen niet en nu niet.’ Als we klaagden, hoorden we: erg voor je, maar tegenwoordig doen we het beter. Steeds zeiden ze dat het ging om incidenten. Dat kan nu niemand meer zeggen.”

Stéphanie Tijmes: 'Een gang naar de rechter kost tijd en geld. Het sleept. Dan kies ik op dit moment toch liever voor mijn gezondheid.' Beeld Maarten Kools
Stéphanie Tijmes: 'Een gang naar de rechter kost tijd en geld. Het sleept. Dan kies ik op dit moment toch liever voor mijn gezondheid.'Beeld Maarten Kools

Ze is blij met de excuses. Ze ziet ze als een statement dat grensoverschrijdend gedrag in de sport niet meer wordt getolereerd, al vraagt ze zich af waarom het zo lang heeft geduurd en waarom een onderzoek nodig was om ze af te dwingen. In haar ogen ontbreekt nog altijd de empathie. Tien jaar geleden had ze zich al gemeld bij de turnbond, en met haar vele anderen. Het was mooi geweest als er toen al iemand had erkend dat de zaken fout zaten. Maar goed: beter laat dan nooit.

Ook welkom: een bedrag van vijfduizend euro dat de gedupeerde turnsters is toegezegd door de turnbond en NOC*NSF. Ze noemt het een ‘tastbare erkenning’ van het leed dat hun is aangedaan in de zaal. Maar noem het geen schadevergoeding.

Het is precies het punt dat ze wil maken: er is erkenning voor de fouten uit het verleden, er wordt gewerkt aan hulp voor turnsters die nu op het punt staan hun carrière te beëindigen. Er staat een groot onderzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn, en Sport naar de cultuur rond topsport gepland. Maar wat is er voor haar en haar generatiegenoten geregeld?

“Wij hebben nooit praktische hulp gehad,” zegt Tijmes. “Wij hebben de zorg die we nodig hadden niet gekregen.” Wat zou ze willen? Haar leven terug, al realiseert ze zich maar al te goed dat de verloren jaren nooit meer terugkomen. Maar iets van compensatie moet toch mogelijk zijn. Een handreiking.

Harde pegels?

“Ja, dan heb je het dus over een financiële schadevergoeding. Niet alleen als erkenning voor wat ons in de zaal is overkomen, maar ook voor de lijdensweg die daarop volgde.”

Ze verwacht er niet veel van. Evenmin van een gang naar de rechter, nu is gebleken dat ook het interne tuchtrecht jarenlang heeft gefaald. “Het kost tijd en geld. Het sleept. Dan kies ik op dit moment toch liever voor mijn gezondheid. Het is ook complex. Er zijn zoveel trainers bij betrokken over zo’n lange periode. Soms is er sprake van verjaring. We vallen een beetje tussen wal en schip. Er is in Nederland een rechter, maar wij kunnen nergens terecht in het recht. Dat voelt niet bevredigend.”

“Is er iemand die kan vertellen waar zij nu nog in het dagelijks leven tegenaan loopt?” vraagt Tijmes in haar documentaire Mist aan haar oud-collega’s. De een sluit zich op in haar hoofd, de ander heeft een eetstoornis. Een derde is steeds bang dat mensen boos op haar zullen worden. Nee, stelt een van de voormalige topturnsters vast. Ze kent eigenlijk niemand die er onbeschadigd uit is gekomen.

Is er wat veranderd in het topturnen?

“Ik merk dat er is geprofessionaliseerd. Maar dat betekent niet dat het goed is. Slachtoffers herkennen slachtoffers. Ik zie de ogen van de turnsters, hun houding, hun non-verbale communicatie. Als je het de turnsters of trainers vraagt, zullen ze ongetwijfeld zeggen dat het allemaal oké is nu. Maar ik kwam er ook pas na vijf jaar achter dat dat niet zo was. Dat is wat je krijgt als je het abnormale normaliseert.”

De documentaire Mist wordt op 22 maart 2022 om 23.10 uur nogmaals uitgezonden op NPO2 bij BNNVARA. De film is ook terug te zien via NPO Plus.

Stéphanie Tijmes

7 november 1991, Bergen

1998-2004 turntraining bij Marc en Ilona de Wit van TV Victory, Alkmaar
2004-2007 turntraining bij Frank Louter en Patrick Kiens van Pro Patria, Zoetermeer
2007 deelname Europees Kampioenschap, Amsterdam
2007-2008 turntraining bij Gerben Wiersma van TSH Heerenveen
2003-2007 Segbroek College, Den Haag
2007-2008 OSG Sevenwolden, Heerenveen
2011-2013 havo aan het Luzac College
2013-2017 studie fysiotherapie, Hogeschool van Amsterdam
2018-heden studie manuele therapie, SOMT, Amersfoort

Stéphanie Tijmes woont in Alkmaar.

Terugblik 2021

Mijn hoogtepunt “Het maken van de documentaire Mist. De erkenning van de schade die ons als oud-turnsters is toegebracht en de excuses die daarvoor zijn gemaakt.”

Mijn dieptepunt “Dat er nog steeds geen zicht is op de behandeling van de tuchtzaken die lopen voor het Instituut Sportrechtspraak.”

Persoon van het jaar “Ik ben ontzettend trots op alle oud-turnsters die zich hebben uitgesproken en hun verhaal met de buitenwereld hebben gedeeld.”

Wat zal je het meeste bijblijven? “Het moment dat het rapport Ongelijke leggers, over grensoverschrijdend gedrag in de turnsport, werd gepresenteerd. En het debat daarover in de Tweede Kamer, waar ik met oud-turnsters Danila Koster, Petra Witjes en Anouk Visser-Jong aanwezig was op de tribune.”

Wat hoop je volgend jaar niet meer terug te zien? “Dat medailles boven het welzijn van sporters worden geplaatst.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden