PlusBart van der Put

Stanley Kubricks The Shining is de ultieme lockdownnachtmerrie

Beeld Alamy Stock Photo

Stanley Kubricks ijzingwekkende meester­werk The Shining is terug van weggeweest, om de tijdgeest opnieuw te vangen.

Het is donderdag 30 oktober 1980. Vandaag gaat het eindelijk gebeuren. De slogan in de advertentie schreeuwt het van de daken: ‘De golf van angst die Amerika teisterde IS NU HIER.’ Een fotomontage plaatst het maniakaal grijnzende hoofd van Jack Nicholson naast zijn gillende vrouw, die een groot keukenmes vastklampt terwijl op de voorgrond een hakbijl door een deur gaat. Daaronder de film­titel: THE SHiNiNG.

Ik ben er helemaal klaar voor. Ik heb mijn kaartje voor de eerste avondvoorstelling een paar dagen geleden gekocht, en weet dat er slechts een exemplaar van de lp met de filmmuziek in de platenwinkel staat. Eerst de film zien. Er was veel over te doen. Ik weet er het fijne niet van, maar Jack Nicholson en Stanley Kubrick zijn helden. Wanneer die twee samen een horrorfilm maken, weet je als griezel­fanaat genoeg: dit wordt goed.

Ik zit in het midden van een grote, uitverkochte zaal, pal achter twee Britten. Dat wordt duidelijk wanneer Jack (hij heet in de film ook zo) een van zijn ­tirades vol krachttermen afsteekt. In keurig Engels verzucht het ene Britse hoofd voor me: ‘My god, the language!’ Het andere hoofd deelt in de schok: ‘It’s appalling, isn’t it?’ De hardop uitgesproken ontzetting deert me niet, integendeel. Ik ben 16 en ga uit mijn dak bij een film die voor twee volwassen kerels uit Engeland te ver gaat.

Hypnotiserend

In de herfst van 1980 gaat mijn zakgeld op aan bioscoopkaartjes voor The Shining en de aanschaf van de lp. De knalgele platenhoes draagt het fraaie Amerikaanse film­logo van ontwerper Saul Bass, die ik ken van zijn werk voor Hitchcock. In mijn tienerkamer brengen de ­unheimische muziekstukken van Wendy Carlos, Béla Bartók, György ­Ligeti en Krzysztof Penderecki me steeds ­opnieuw terug naar het ingesneeuwde spookhotel in de Rocky Mountains. Daar wachten Jack en zijn hakbijl. Koude rillingen.

Veertig jaar na de verpletterende eerste kennismaking keert The Shining terug in de Nederlandse bioscopen. Het is bij uitstek een film voor dit moment. Net als in de gelijknamige roman van Stephen King brengt het vooruitzicht op een betaald verblijf van vijf maanden in volmaakte isolatie de gemankeerde schrijver Jack Torrance ertoe om de winterhuismeester van The Overlook Hotel te worden. Vrouw Wendy en zoontje Danny gaan mee en moeten dat flink bezuren wanneer het verleden van Jack en dat van het hotel zich in alle hevigheid roeren.

De hypnotiserende film bevat intrigerende mysteries en abstracties. Dat droeg ertoe bij dat er talloze interpretaties zijn gepubliceerd, van doortimmerde academische verhandelingen tot krankzinnige complottheorieën. Daar is ook weer een film over gemaakt: in Room 237 worden beelden uit The Shining begeleid door verschillende verbale uiteenzettingen over de betekenis. Maker Rodney Ascher laat in de documentaire rare snuiters aan het woord, maar niemand dicht Kubrick een voorspellende gave toe.

Thuiskomen in het spookhotel

Vanuit het rampjaar 2020 beschouwd is The Shining de ­ultieme lockdownnachtmerrie, waarin een zelfisolerend gezin in een thuiswerksituatie door een schrijversblokkade en bovennatuurlijk onheil tot huiselijk geweld vervalt. Misschien is het verstandiger om nu een dieet van komedies en andere lichte kost te volgen, maar mijn ­geschiedenis met de film en de muziek maakt dat ik in het spookhotel van Kubrick altijd een beetje thuiskom. Dan hoor ik die twee geschokte Britten weer zuchten en lijkt het nog steeds alsof ik toch een echte kerel ben geworden.

Het duurde lang voor ik hun reactie op waarde kon schatten. Het was in 1980 nog hoogst ongebruikelijk om het woord fuck in een grote Amerikaanse film te horen. ­Nicholson vestigde een record, dat pas tien jaar later door de gangsters in Goodfellas werd verbroken.

Toen The Shining uitkwam waren mijn informatiebronnen nogal ­beperkt. Ik wist daarom ook niet dat ‘De golf van angst die Amerika teisterde IS NU HIER’ een misleidende aanbeveling was. Er was onderweg wat van die golf ­gemorst. Kubrick kortte de film na de Amerikaanse uitbreng 24 minuten in.

De restauratie die nu te zien is en ook op blu-ray verscheen, maakt die ingreep ongedaan. De film oogt en klinkt krachtiger dan ooit tevoren, maar het is jammer dat de compacte Europese variant niet in deze sterkte ­beschikbaar is. Want Kubrick haalde die 24 minuten niet zomaar weg: het leverde een strakkere spanningsboog en een betere horrorfilm op. De regisseur sprak nooit een voorkeur uit voor een van de twee varianten. De erven ­Kubrick en Warner Bros hebben het pleit nu beslecht. ­Gelukkig heb ik de oude blu-ray nog.

De extra lange 4K-restauratie van The Shining is te zien in ­Arena, Cinecenter, City, Euroscoop, Eye, Filmhallen, FC Hyena, De Munt, The Movies, Soho House, Studio K, Tuschinski en De Uitkijk.

Ook verkrijgbaar op blu-ray en 4K-UHD blu-ray. Room 237 is te zien op iTunes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden