Plus Achtergrond

Singleschaamte: ‘Je mag niet mislukken in de liefde’

Goedbedoelde adviezen, ­meewarige blikken en altijd weer de vraag waarom je alleen bent: je zou je bijna schamen voor je singlestatus.

Beeld Fieke Ruitinga

‘Niet wanhopig worden hoor’, ‘Hoe gaat het nou in de liefde?’, ‘Het wil maar niet lukken hè?’, ‘Maar je bent zo leuk, waarom heb je geen relatie?’, ‘Je moet ook niet té kritisch zijn, ‘Laat het los, dan komt het vanzelf.’ In de zeven jaar dat Carlijn van Wijk (29) single is, heeft ze ze allemaal wel­eens gehoord. “Afgelopen weekend nog, op een bruiloft, vroeg iemand hoe het nou bij mij zat. Tja, wat zeg je dan? Je gaat ook niet uitgebreid je scharrelsituaties uitleggen aan die ene oudtante.”

Meewarige blikken, goedbedoelde adviezen en ondoordachte vragen zorgen ervoor dat menig single zich ongemakkelijk voelt bij trouwerijen, familieweekenden, kraambezoeken en verjaardagen en ze in sommige gevallen zelfs uit de weg gaat. In Amerika zijn er zelfs cursussen om met deze ‘singleschaamte’ om te gaan en ook in Nederland is er een handjevol (liefdes)coaches die je er graag van afhelpen. Maar waarom zou je je überhaupt schamen?

Samen is de norm

“Schaamte ontstaat wanneer je het gevoel hebt niet aan de norm te voldoen,” zegt socioloog Margriet van Heesch, die cultuurkritisch onderzoek doet naar romantische liefde. “Die norm ontstaat door governmentality, een concept ontwikkeld door de Franse filosoof Michel Foucault.” Dat verwijst, kort gezegd, naar de technieken en strategieën waarmee een samenleving bestuurbaar wordt gemaakt.

Een voorbeeld: de overheid heeft de wettelijke leeftijd waarop je alcohol mag drinken een paar jaar geleden verhoogd van zestien naar achttien jaar. Daarmee is de norm voor goed en slecht gedrag bepaald. Supermarkten handhaven die wet door de leeftijd van jongeren te controleren wanneer ze drank kopen en er is vervolgens sociale surveillance doordat jongeren elkaar op die leeftijdsgrens wijzen.

Datzelfde principe geldt volgens Van Heesch voor relaties. “Veel sociale structuren in Nederland zijn ingericht op samen zijn: je hebt belastingvoordelen als je ­samenwoont, een huis kopen is makkelijker met z’n tweeën en het erfrecht is in het voordeel van mensen die getrouwd zijn. Een relatie is de norm. Alleen zijn heeft daardoor gevolgen voor je sociale status; daar word je op aangesproken.”

Herkenbaar, vindt Van Wijk: “Als ik een avond met vriendinnen ben geweest die een relatie hebben en daar veel waarde aan hechten, kom ik toch thuis met het gevoel: shit, wat is er mis met mij? De maatschappij zegt dat ik met iemand oud moet worden, maar met wie in godsnaam? Is er wel iemand die bij mij past of moet ik ­veranderen? ­Terwijl ik dat gevoel vanuit mezelf eigenlijk niet heb. Heel vaak zit ik thuis en denk ik: ik heb het echt fijn. Lekker Netflix aan, eten bestellen en aanrommelen. Heerlijk.”

Maar dát wordt dan weer zelden geloofd, zegt Liesbeth Rasker (31). Ze schreef het boek Solo reizen en is groot voorstander van dingen alleen doen, of je nu single bent of niet. “Ik ben twee jaar single. Natuurlijk, ­relaties en dates zijn hartstikke leuk, maar ik ben ook heel graag alleen. Dat vinden mensen moeilijk te begrijpen. Single zijn wordt als een tijdelijke staat van zijn gezien, een minderwaardige tussenfase. Zo van: heel leuk dat je het leuk vindt om single te zijn, maar eigenlijk wil je toch een relatie? Ik vind het heel irritant als anderen dat zo op mij projecteren.” Een vreemde reactie kreeg Rasker onlangs nog, toen ze een oude bekende tegenkwam. “Toen ik haar vertelde dat ik single was, keek ze zó vies, alsof ze een zuurtje at. Toch doet het me weinig. Ik denk vooral: vervelend voor jou dat je zo denkt.”

Ongelukkig of onaf

Niet alleen door de opmerkingen en zure gezichten van anderen worden singles geconfronteerd met de maatschappelijke druk en eventuele eigen wens om ­samen te zijn. Alledaagse situaties, sociale stigma’s en de moeilijkheid van daten en relaties opbouwen in het algemeen dragen daar ook aan bij.

Hoe lastig dat laatste kan zijn, weet Mehmet Tonkaş (36). Hij is vier jaar single en zou graag een relatie willen, maar tot nu toe hielden zijn relaties geen stand. “Mijn langste duurde drie maanden. Kun je dat überhaupt een relatie noemen? Misschien is mijn karakter gewoon niet goed genoeg. Ik kan me soms als een malloot gedragen. Vrouwen vinden dat in het begin vaak wel grappig, maar na een tijdje niet meer. Plus: ik heb geen vaste baan, heb last van paniekaanvallen, kan geen stabiliteit voor de toekomst garanderen. Ik snap ook wel dat dat voor veel vrouwen mee­speelt.” Tonkaş heeft niet per se een vrouw nodig om gelukkig te zijn, zegt hij, maar hij mist het samenzijn soms wel. “Als ik verliefde stelletjes zie lopen in het park of als ik op familiedagen ben waar iedereen het fijn heeft met iemand anders en ik weer alleen naar huis ga, mis ik het om iemand te hebben die je steunt, met wie je alles kunt delen en het gezellig hebt.”

Toch is het gras niet altijd groener aan de overkant. Niet iedereen in een relatie is per definitie gelukkig, zoals ook niet iedere single continu blij is met zijn of haar situatie. Dat realiseert Tonkaş zich ook: “Er zijn mensen die zeggen: ‘Mehmet, ik ben jaloers op jou.’ Ik ben vrij, kan doen en laten wat ik wil. Misschien is een relatie net als een nieuwe baan: de eerste dagen ben je supergemotiveerd, na een tijdje wordt het routine, later wordt het sleur en uiteindelijk gaat het je soms zelfs tegenstaan.”

Ook Rasker denkt niet dat een relatie per definitie gelukkig maakt. “Noor Spanjer omschrijft het mooi in haar boek Dertig dates cadeau, een zoektocht naar liefde in een single bestaan: ‘Een leven zonder geliefde is niet per definitie ­ongelukkig of onaf, net zoals een leven mét een relatie niet altijd gelukkig is. Het is gewoon leven.’” 

Zeg het maar

Toch blijft het ideaal van een eeuwige, vurige liefde bestaan. “Het idee dat je succesvol moet zijn in de romantische liefde is ons met de paplepel ingegoten,” zegt Van Heesch. “Veel verhalen in boeken, films of op televisie eindigen met het vinden van de liefde. We begrijpen het als je ontslagen wordt of je tentamen niet haalt, maar o wee als je niet succesvol bent in de liefde. We hebben zelfs nog liever dat iemand ongelukkig in een relatie is, dan dat ie single is. Je mag overal in mislukken, behalve in de liefde. ”

De single die toegeeft een relatie te ambiëren, begeeft zich overigens op glad ijs. Die zou namelijk zomaar eens als wanhopig kunnen worden bestempeld en ongevraagde adviezen krijgen, zoals: laat het los, dan komt het vanzelf. “Maar in mijn eentje op mijn kamer Netflix kijken helpt ook niet,” zegt Van Wijk. Zij durft inmiddels te zeggen dat ze het leuk zou vinden om iemand tegen te komen. “Het is niet wanhopig om te zeggen dat je iets graag zou willen. Het wordt pas wanhopig als je je ergens aan gaat vastklampen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden