PlusReportage

Seksvrijplaatsen in verdrukking in Amsterdam: ‘We vegen onder het tapijt wat we beter in de vuile bek kunnen kijken’

Performer Barnaby Savage (links) en regisseur Dries Verhoeven op de cruiseplek in het Sarphatipark. Verhoeven: ‘We zijn niet allemaal geassimileerde modelhomo’s.' Beeld Daphne Lucker
Performer Barnaby Savage (links) en regisseur Dries Verhoeven op de cruiseplek in het Sarphatipark. Verhoeven: ‘We zijn niet allemaal geassimileerde modelhomo’s.'Beeld Daphne Lucker

Ondanks de nog levendige gayscene in ‘homohoofdstad’ Amsterdam, is er ook iets verloren gegaan. Theatermaker Dries Verhoeven (46) en performer Barnaby Savage (31) leiden ons langs seksvrijplaatsen in de verdrukking, in aanloop naar hun performance The Narcosexuals.

Lorianne van Gelder

“Hier zou ik nu naartoe kunnen,” zegt Dries Verhoeven, theaterregisseur, terwijl hij naar zijn smartphone wijst waarop de Chillapp open staat. Tweehonderd meter van hem vandaan is een seksfeestje gaande. Verhoeven zou zich zo kunnen aanmelden, naar het appartement van de onbekende man kunnen gaan en een stimulerend middel kunnen nemen om zich de rest van de middag, avond en nacht te kunnen onderdompelen in vrije seks met de andere aanwezige mannen.

Deze seksfeestjes onder invloed van drugs als ghb, 3-mmc of soms crystal meth – ook wel ‘chemsex parties’ (chemicals + sex) – bestaan al een jaar of tien en namen tijdens de coronaperiode een vlucht. Ze vormen de inspiratie voor Verhoevens laatste voorstelling: The Narcosexuals, waarin hij zeven dansers zo’n feest laat beleven.

[De tekst loopt door onder de foto]

Scène uit 'The Narcosexuals' van regisseur Dries Verhoeven.
 Beeld Willem Popelier
Scène uit 'The Narcosexuals' van regisseur Dries Verhoeven.Beeld Willem Popelier

Gebrek aan groepsgevoel

Het is een wereld die de gemiddelde Amsterdammer misschien niet kent. Net als de cruiseplek in het Sarphatipark, achter de bankjes, tussen de bosjes, die we net bezochten. Samen met een van zijn acteurs, Barnaby Savage, fietsen we langs de zichtbare, onzichtbare, maar ook de vele verdwenen homo-ontmoetingsplekken en bars in de stad.

Want het is ook daarom dat Verhoeven zijn The Narcosexuals maakte: hij ziet dat steeds meer bestaande, fysieke gay-ontmoetingsplekken in de stad uit het straatbeeld verdwijnen. Terwijl veel homomannen een gebrek aan verbinding of groepsgevoel ervaren, ziet hij. Daarvoor in de plaats komen de chemsexfeestjes – onzichtbaar, met alle voordelen, maar ook risico's van dien.

Wat is er in Amsterdam nog wél over van de seksuele vrijplaatsen voor mannen?

Darkrooms en drugs

Savage, Nederlands-Britse danser en performer, wacht ons op in de Warmoesstraat. Daar was op nummer 96 jarenlang de Cockring gevestigd, een bar voor homo’s, met een veel gebruikte darkroom.

Voor Savage was deze homobar zijn eerste kennismaking met een darkroom. Als jongen van 19 kwam hij er voor het eerst. “Ik weet nog hoe de cruiseruimte eruitzag: een labyrint van hokjes. Ik vond het heel eng en durfde er niet in.” Later ontdekte hij juist hoe aantrekkelijk hij cruisen en anonieme seks vond.

De gemeente sloot de tent in 2010 omdat er te veel drugs zouden worden gebruikt en werden verhandeld. Verhoeven, een redelijk trouw bezoeker, ziet daar nog altijd de indirecte effecten van. “Het gevolg van zo’n sluiting is dat mensen elkaar nu ontmoeten waar handhaving helemaal niet meer bij kan. In huiskamers waar een crystalmethpijp gewoon op tafel staat.”

Nu zit er een filiaal van toeristencafé Stones Café. Toen het nog de homobar was, hing er ook echt een grote cockring aan de gevel. “Het was zichtbaar, het was een herinnering aan promiscuïteit en het dierlijke in onszelf en de maatschappij,” zegt Verhoeven.

Dag- en nachtversie

Een paar deuren verder in de straat zijn homobars Dirty Dicks en The Eagle te vinden, maar ook die staan onder druk door het Wallenbeleid van de gemeente. Er liggen plannen om de horeca vanaf 2023 om 02.00 uur te laten sluiten, terwijl The Eagle en Dirty Dicks tot 04.00 uur open zijn.

“Waar moeten die mannen na dat uur naartoe?” vraagt Verhoeven. “Ik geloof dat niemand last heeft van de brave borsten die hier naartoe gaan. Misschien dat sommige voorbijgangers er een gevoel van viezigheid en abnormaliteit bij ervaren. Het opschonen is een symptoom van een tijd waarin de verschillen vergroten: een dag- en nachtversie van jezelf. Óf extreme seks op het internet, óf een plek in de openbaarheid waarin we preuts en braaf zijn."

Internetshoppen

Wie de verlokking van cruising niet begrijpt: het is de verrassing van de ontmoeting, of de anonimiteit van de seks die cruising en darkroombezoek zo aantrekkelijk maken, zeggen de mannen. De meeste dates onder homomannen vinden tegenwoordig plaats via een datingapp als Grindr, maar dat kan voelen als internetshoppen.

“Je definieert meteen je smaak, nog voor je elkaar hebt ontmoet. Door het profiel weet je al bijna alles over elkaar: lengte, gewicht, haarkleur. Je plaatst je knapste foto’s. Eigenlijk kun je dan alleen nog teleurgesteld raken,” zegt Savage.

Verhoeven: “In de darkroom bevind je je in de schaduw, je kunt nog fantaseren over elkaar.” “Het kan juist een verrassing zijn dat iemand er aantrekkelijker uitziet of fijnere seks met je heeft dan je van tevoren kon bedenken,” vult Savage aan.

Plaskrullen

Zowel Savage als Verhoeven prijzen de avontuurlijke, spannende en democratische kant van het cruisen. Of dat nou in een park is – het Rosarium in het Vondelpark is het beroemdst – of in de kelder bij gaybar The Cuckoo’s Nest.

“Ik heb nog nooit iemand meegemaakt die agressief was tijdens het cruisen,” zegt Verhoeven. “Je moet elkaars grenzen respecteren, want je bent met zijn allen in een ongedefinieerde ruimte, samen bepaal je de regels. Dat creëert een gevoel van kameraadschap.”

[De tekst loopt door onder de foto]

Uit: The Narcosexuals.
 Beeld Willem Popelier
Uit: The Narcosexuals.Beeld Willem Popelier

Toch staan ook cruiseplekken onder druk. Zo was er onlangs nog discussie over de veelgebruikte homo-ontmoetingsplek bij De Oeverlanden, omdat er een landschapspark moet komen. Ook de vele meerpersoons-plaskrullen die de stad vroeger telden – waar mannen zij aan zij buiten konden plassen – die ook werden gebruikt als seksplekken, zijn enorm afgenomen. Op het Weteringscircuit was een levendige cruisescene, totdat de rododendronbosjes werden gesnoeid en er geen beschutting meer was.

Speeltuintje

Mannen zoeken daarom steeds meer hun heil via internet en in de beslotenheid van feestjes. Waar seks en drugs nog meer met elkaar verbonden worden. Savage: “Het is iets wat zo ontzettend niet mag van de buitenwereld, dat het een gevoel van saamhorigheid creëert. Er ontstaat een ruimte waar mannen, zonder oordeel, seksueel experimenteren.” Verhoeven: “Er is op dat soort feestjes vaak een groot gevoel van zorg voor elkaar, bijvoorbeeld wanneer iemand onwel raakt. Maar de buitenwereld krijgt er niets van mee als er eens iets misgaat.”

Als de stad een publieke ruimte schoonveegt, betekent het niet dat die extremiteiten zijn verdwenen, zegt Verhoeven. “We vegen van alles onder het tapijt wat we denk ik beter in de vuile bek kunnen kijken.”

In het Sarphatipark wijst Savage op twee bankjes achter het basketbalveldje in het park. Op het oog zijn het bankjes als alle andere, maar dit is ook een cruiseplek, zegt hij, waar hij regelmatig kwam. “Alleen komen er steeds minder cruisers, vooral omdat er nu een speeltuintje in de buurt is.”

Modelhomo's

Cruisen is voor velen wellicht een ver-van-mijn-bedshow. Maar voor Verhoeven is zichtbaarheid van de donkere, vunzige kanten van het leven essentieel. “Een subcultuur toont haar middelvinger naar opgelegde verwachtingen.” Homo’s hebben steeds meer rechten verworven, zoals de openstelling van het huwelijk of het adopteren van kinderen, maar zijn zich ook gaan gedragen naar die heteronorm, ziet hij.

Verhoeven: “We zijn niet allemaal geassimileerde modelhomo’s. Die beestachtigheid is niet verdwenen, dat zit in ieder van ons, in hetero’s en homo’s. Al zou je natuurlijk kunnen zeggen dat seks voor sommige homo’s een meer centrale plek inneemt. Wanneer je je seksualiteit eerst achttien jaar onderdrukt, kan het er daarna uitkomen met een knal.”

The Narcosexuals: 22/9 - 1/10, Het Stenen Hoofd via Frascati Theater

Soms kijken ze wel echt lang

Het decor waarin The Narcosexuals speelt is een nabootsing van een sociale huurwoning uit de jaren 80 en staat op het Stenen Hoofd. Eerder bevond het huisje zich op het Wisselspoorterrein in Utrecht, later op een oude cruiseplek in Den Bosch tijdens Theaterfestival Boulevard. Het zijn telkens locaties aan de rafelranden van de stad. Zes uur lang dansen de performers op een seksfeest. Het is (uiteraard) geen echte seks, en ze zijn ook niet echt onder invloed: de dansers dragen lenzen die hun pupillen verkleinen en ze er high doen uitzien. Bezoekers lopen om het huisje heen en dragen een koptelefoon waarop teksten zijn te horen. Via de ramen kijk je naar binnen. Sommige bezoekers hebben de neiging heel lang te kijken, anderen vinden het verschrikkelijk ongemakkelijk, merkten de performers. Danser Barnaby Savage vond de meelijwekkende blikken van enkele toeschouwers het ingewikkeldst. “Alsof we gered moesten worden! Maar iedereen heeft zijn eigen reactie, en die mag er zijn.”

Seksbioscoop

Gelijktijdig met de Narcosexuals-installatie op het Stenen Hoofd is er in de kleinste zaal van Theater Frascati een ‘seksbioscoop’ gemaakt, waar je op vertoon van je kaartje voor The Narcosexuals gratis naartoe mag. En zoals het in seksbioscopen was, mag je blijven zo lang je wilt. Er worden homo-erotische scènes uit reguliere films getoond, geselecteerd door Dries Verhoeven en zijn man Sergio Rigoletto, die filmwetenschapper is aan de Universiteit van Groningen en onderzoek deed naar het verbeelden van mannelijke seksualiteit in film.

Rigoletto: “We zochten scènes van homoseks en verlangen, die je in mainstreamfilms zelden tegenkomt. Op het internet barst het van de harde porno, in bioscopen zie je totaal gesuikerde, geromantiseerde seks. Ik wilde iets laten zien waar wij onszelf meer in konden herkennen." Een van de scènes komt uit Un chant d’amour van Jean Genet, uit 1950. Het is een film over het seksuele verlangen tussen gevangenen en hun gevangenisbewaarders. Verhoeven: “Met de gevangenis vond Genet een treffende metafoor voor de muren die de samenleving plaatst tussen mensen die elkaar het liefst zouden aanraken. De manier waarop de gevangenen elkaar vanuit hun cel weten te benaderen is van grote schoonheid.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden