PlusReportage

Seks is meer... Ganzenbord op scholen maakt gesprek los

Op veel scholen krijgt seksuele voorlichting extra aandacht, bijvoorbeeld via het Seks is meer... Ganzenbord. ‘Het maakt een gesprek los.’ 

Technasium-leerlingen uit de tweede klas van het Keizer Karel College in Amstelveen spelen het ganzenbordspel over seks. Docent Bas Higler kijkt toe.Beeld Lin Woldendorp

“Wie wil er een zaadje zijn, wie een eicel?” vraagt biologiedocent Bas Higler aan het Keizer Karel College in Amstelveen. Tijdens zijn les, met het onderwerp voortplanting als thema, speelt een groepje leerlingen uit de tweede klas van het technasium het ‘Seks is meer… Ganzenbord’.

Keizer legt de spelregels uit: “De rode kaartjes gaan over wat je vindt, de groene over wat je weet, en als je samen op een hokje komt, pak je een grijs kaartje, dat gaat over wat je denkt. Iedereen heeft één zwarte escape-fiche, die je kunt inzetten als je een vraag echt niet wilt beantwoorden. Ik zie aan jullie gezichten dat jullie het best spannend vinden om te gaan praten over seks. Raar eigenlijk, want iedereen doet aan seks. Anders zouden we hier niet zitten, toch?”

De leerlingen knikken en gaan grinnikend met het seksganzenbord van start. ‘Wat is beffen?’ is een van de eerste vragen. Higler reageert zonder blikken of blozen: “Als je aan de vagina van een vrouw likt.” Er wordt wat gegniffeld, sommige wangen worden iets roder. Dan is het de beurt aan de volgende leerling. Een van de meiden leest haar kaartje voor: “‘Wat voel je als verliefd bent?’” “Dan heb je vlinders in je buik en moet je de hele tijd aan die persoon denken,” zegt ze vervolgens. Net als bij het normale ganzenbord moeten er soms ook beurten worden overgeslagen, bijvoorbeeld als je op het volgende vakje komt: ‘Ho, stop! Je hebt geen voorbehoedsmiddel gebruikt. Ga eerst naar de winkel om condooms te kopen. Sla een beurt over.’ Het zorgt voor de nodige hilariteit.

Bij de vraag ‘Stel je voor, jij bent of je vriendin is zwanger. Wat zijn voor jou redenen om de baby te houden?’ roept de grappenmaker uit de groep: “Kinderbijslag!”. De jongen naast hem zegt dat hij abortus in elk geval zou afkeuren. “Dat is toch iemands leven vermoorden.” En wat vinden ze van een meisje dat condooms bij zich heeft? “Dan doet ze het iets te vaak,” meent de grappenmaker.

Higler, die zijdelings meeluistert om de leerlingen zo vrijuit mogelijk met elkaar te kunnen laten praten: “Dit zijn interessante onderwerpen om later in een les op terug te komen.”

Pijpen voor een tientje

Sinds twee jaar speelt Higler het spel met leerlingen uit de tweede en de vierde klas. Voor de onderbouw en de bovenbouw zijn er sets met leeftijdsgeschikte vragenkaartjes. “Het is heel belangrijk dat jongeren leren praten over alles wat met seks te maken heeft. In het begin is het vooral veel lachen en roepen, maar naarmate het spel vordert, worden ze meer open en gaan ze elkaar echt dingen vertellen.”

Hij speelde het spel ook op de Open Schoolgemeenschap Bijlmer (OSB), waar hij jarenlang biologieles gaf. “Daar waren sommige jongeren al op jonge leeftijd wat verder met seksualiteit. Door het seksganzenbord te spelen kwamen ook meer beladen onderwerpen naar boven, zoals kelderboxseks en iemand pijpen voor een tientje op het toilet. Het vormde een goede aanleiding om daar serieuze gesprekken over te voeren. Over seksualiteit wordt heel veel niét gezegd, terwijl het juist heel belangrijk is om het er open over te kunnen hebben samen.”

Als de les is bijna klaar is, vraagt een meisje of ze het spel mogen afmaken. Ze begint er net lol in te krijgen. “In het begin was het best ongemakkelijk, maar het werd al snel minder lastig om er samen over te praten.”

Doorsturen van blootfoto’s

Marjolein Hottentot (57) bedacht het spel. De eerste versie maakte ze in 1986 tijdens haar laatste jaar van lerarenopleiding d’Witte Lelie. “Toen ik na het halen van mijn diploma gezondheidskunde seksuele voorlichting ging geven op verschillende scholen, heb ik een dummy gemaakt met extra vragen. Ik knipte zelf eicellen en zaadcellen als pionnen, ontwierp het bord en plastificeerde de vragenkaartjes. Het spel bleek een mooie aanvulling op de lesmethode Lang Leve de Liefde van Rutgers, waar ik ook mee werkte.”

Door de jaren heen werden de vragensets uitgebreid met vragen van de leerlingen zelf. Van ‘Is aids je eigen schuld?’ en ‘Stel je bent verliefd op iemand die tien jaar ouder is, kun je daar verkering mee hebben?’, tot ‘Hoe kom je te ­weten hoe je moet tongzoenen?’. Ook kwamen er door de jaren heen andere vragen bij, zoals over het maken en doorsturen van blootfoto’s of transgenders.

Toen Hottentot in 2016 stopte met lesgeven, besloot ze dat de tijd rijp was om het spel op de markt te brengen. “Ik ben toen met een grafisch vormgever aan de slag gegaan en in anderhalf jaar tijd hebben we het spel ontwikkeld tot wat het nu is. Ik financierde alles zelf. Met een gedrukte dummy ging ik langs scholen, ik speelde het in klassen en besprak het spel met docenten. Voor ik er duizend liet drukken, had ik er al vijftig in bestelling.”

Inmiddels zijn er vijf versies: een voor de basisschool, twee voor de middelbare school, een voor (licht) verstandelijk beperkten en een voor mbo-studenten zorg en welzijn die gaan werken met regenboogouderen.

Het seksganzenbord wordt op veel scholen in Nederland en België gespeeld, waaronder in Amsterdam het Montessori College Oostpoort, de OSB en het Keizer Karel College.

Grenzen aangeven

Hottentot: “Ik merkte als docent dat porno een steeds ­grotere rol ging spelen in hoe jongeren over seksualiteit denken. Wat ze zagen, namen ze voor waar aan. Ik miste het met elkaar praten over seks; het oogcontact, het ­blozen, het zoeken naar woorden. Open kunnen praten over seksualiteit helpt jongeren om beter hun wensen en grenzen aan te geven. Door te oefenen in het praten over seks en relaties, leren ze dat het veel meer is dan alleen ­geslachtsgemeenschap. Het spel is een laagdrempelige manier om een gesprek los te maken onder jongeren, iets wat je als docent tijdens een klassikale les meestal niet voor elkaar krijgt.”

Als een onderwerp te gevoelig ligt, kan een docent besluiten om de kaartjes met dat onderwerp eruit te laten, legt Hottentot uit. “Ik heb eens meegemaakt dat er net een blootfoto van een meisje in de klas was gedeeld. De vraag daarover heb ik er toen uitgehaald, ik wilde haar niet nog meer voor het blok zetten.”

De reacties zijn tot nu altijd positief, zowel van docenten als leerlingen. ‘Juf, wanneer mogen we het seksganzenbord weer spelen?’ is een veelgestelde vraag, zegt Hottentot. Veel scholen bestellen één spel. Andere, zoals het ­Keizer Karel College, nemen er gelijk zes af. “Het zou ­geweldig zijn als straks elke school in Nederland het spel heeft. Mijn droom is dat het straks ook over de grens ­gespeeld gaat worden. Ik heb al aanvragen binnen uit ­Engeland, Wallonië en zelfs Ghana.”

De Week van de Lentekriebels was gepland voor de week van 16 tot en met 20 maart, maar is wegens het coronavirus uitgesteld. Kijk voor informatie over het Seks is meer... Ganzenbord op olein.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden