PlusBoekrecensie

Richard Hageman, componist tussen opera en Hollywood

Zijn Oscar moest hij delen met nog drie componisten, maar het leven van Richard Hageman, componist en dirigent, is kleurrijk genoeg, leert de biografie Richard Hageman, From Holland to Hollywood.

Richard Hageman en echtgenote Rosina van Dyck. Beeld Alamy Stock Photo
Richard Hageman en echtgenote Rosina van Dyck.Beeld Alamy Stock Photo

Filmkenner en journalist bij de Leeuwarder Courant Asing Walthaus en de Zuid-Afrikaanse pianist Nico de Villiers, die promoveerde op Richard Hagemans liederen en vervolgens de Richard Hageman Society oprichtte, maakten al eens een boekje in eigen beheer over de componist.

Toen dat in 2015 werd gepresenteerd op het Noordelijk Film Festival was de Amerikaanse docent en onderzoeker Kathryn Kalinak ook in Leeuwarden om iets over Hageman te vertellen.

Walthaus zocht haar het jaar erna op in de Verenigde Staten. Daar werd het plan gesmeed om gedrieën een biografie over Richard Hageman (1881-1966) te maken – ieder vanuit de eigen achtergrond en discipline.

Kalinak schreef verscheidene boeken over filmmuziek. Een daarvan ging over de muziek in de films – vooral westerns – van de legendarische regisseur John Ford. Dat was haar entree in de muzikale wereld van Richard Hageman.

Underscore

Die wereld was flink gekleurd door zijn Europese achtergrond, ook al kwam hij al in 1906 naar de Verenigde Staten en was hij ook al lang en breed Amerikaans staatsburger. “Hij had een achtergrond in de opera,” zegt Kalinak, “en dat nam hij mee naar de western. Schrijven voor zo’n film was voor hem niet anders dan het schrijven van een opera, een interessante manier om een Hollywoodfilmscore te benaderen.”

Die opera-achtergrond – zijn eigen muziektheaterstuk Caponsacchi werd een keer of wat opgevoerd – bracht ook een zekere psychologie in de manier waarop hij de personages in de film benaderde. “Neem in Stagecoach de scène waarin de postkoets het stadje binnen rolt. Een van de passagiers, de bankier, begint te praten. De meeste filmcomponisten zouden dan niets doen, want dat gesproken woord zou de muziek maar in de weg zitten, en andersom. Maar Hageman legt er de mooiste melodie onder, en die komt ook niet meer terug. Niemand dwong hem ertoe, maar hij deed het gewoon. ”

Underscore heet dat, muziek onder een dialoog zetten. Kalinak: “De meeste filmcomponisten meden dat, omdat het moeilijk is. Daar had Hageman in zekere zin al veel ­ervaring mee, omdat hij zo veel liederen geschreven had. Sommige van zijn meest interessante muziek maakte hij als underscore.”

Postkoets

Die Oscar voor de muziek van Stagecoach moest Hageman delen met nog drie componisten – er deden er nog meer mee aan die soundtrack. Kalinak onderzocht de oorspronkelijke bladmuziek in de archieven van filmmaatschappij Paramount, ze weet precies wat Hageman schreef – zoals de muziek bij de scène waarin de postkoets het mythische westernlandschap van Monument Valley binnen rijdt.

“Dat is hét muzikale moment in die film. Daar verandert hij ineens het ritme, en voegt triplets toe, echt geweldig. Hij voegde zich naar de conventies van Hollywood, maar zocht tegelijk de randen daarvan op, juist door zijn achtergrond. Waar de meeste componisten het westernlandschap accentueerden zoals Aaron Copland het deed, met weidse melodiesprongen en brede harmonieën, deed hij dat met ritme en tempo. Buitengewoon effectief.”

Hageman hield het vijf films vol met Ford, geen geringe prestatie gezien het berucht moeilijke karakter van deze regisseur. “Ford brak met iedereen. Hageman hield het zo lang vol omdat hij zo’n charmante, Europese persoonlijkheid had,” aldus Kalinak.

In die zin is het verhaal van Hageman in Hollywood, hoe bijzonder het ook is, representatief voor het artistieke ­milieu van Hollywood in die dagen, waarin immigranten uit Europa een belangrijke rol speelden. Mensen als Igor Stravinsky, Rachmaninov, Bruno Walter, Otto Klemperer, Heifetz, Arthur Rubinstein – “Echt geweldig wie er allemaal woonden, op een kluitje in Beverly Hills. Ze gingen met elkaar om, troffen elkaar op feestjes.

En de filmindustrie van Hollywood gebruikte graag componisten met een Europese achtergrond, een manier om prestige te kopen.” De minder bekende types waren misschien wel zo kleurrijk. Geboren Rus Boris Morros, onder andere music director bij Paramount en als zodanig ook betrokken bij Stagecoach, was een dubbelspion.

Schrijven voor Hollywood en ‘serieus’ componeren en musiceren: het liet zich lastig combineren. “Hollywood put je uit,” zegt Kalinak. “Ze dwongen je een score van 60 minuten te schrijven in zes weken. En dan, hup, de volgende.” Toch gaf Hageman die ‘serieuze’ kant nooit op, ook door de nood gedwongen: tijdens de Tweede Wereldoorlog lag Hollywood praktisch stil.

Bescheiden acteercarrière

Toen de filmindustrie weer opbloeide, onderhield Hageman ook nog een bescheiden acteercarrière, vaak als ­muzikant of dirigent. “Hij was erg lang, dus als je hem voor een orkest neerzette, had je een mooi plaatje. Hij speelde niet veel rollen, maar wel met groten als Mario Lanza, Billie Holiday, Louis Armstrong. Die klussen hielpen bij het betalen van zijn levensstijl. Ik heb in oude telefoonboeken de adressen opgezocht waar hij heeft gewoond. Kun je je voorstellen dat hij gewoon in de gids stond? Imposante huizen waren dat, stuk voor stuk.”

Geld speelde een belangrijke rol in Hagemans leven en in zijn drie huwelijken: zijn exen achtervolgden hem met ­financiële claims. Los daarvan had hij de neiging de ­zaken net even mooier, kleurrijker voor te stellen dan ze waren. Walthaus: “Hij deed alsof hij bijna per ongeluk in de Verenigde Staten terechtkwam, en daarna in Hollywood, maar hij was gewiekster dan hij deed voorkomen. We willen hem niet afschilderen als een gewiekste profiteur, maar het is ook weer niet zo dat alles hem maar overkwam. Maar dat maakte hem ook geschikt voor Hollywood, daar stikt het van zulke figuren.”

Richard Hageman

Richard Hageman werd geboren in 1881 in Leeuwarden. In 1906 vertrok hij naar de Verenigde Staten als begeleider van de Franse zangeres Yvette Guilbert, nadat haar vaste pianist had afgehaakt. Dat leidde tot een bloeiende carrière in het Amerikaanse muziekleven, onder andere als pianist en als dirigent in de Metropolitan Opera.

Zijn eigen opera Caponsacchi werd in 1932 opgevoerd in het Duitse Freiburg im Breisgau en in 1937 in New York. Daarnaast schreef Hageman een groot aantal liederen, die nog steeds af en toe worden uitgevoerd. In 1937 verhuisde hij naar Hollywood, waar hij al snel een succesvolle carrière begon als filmcomponist en, op kleinere schaal, als acteur.

Begin jaren vijftig droogde dat werk op, door de opkomst van televisie en de opmars van jongere generaties componisten. Hageman overleed in 1966, 84 jaar oud.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden