PlusInterview

Regisseur Jan Komasa over zijn Corpus Christi: ‘Dit is geen kritiek op de kerk’

In Corpus Christi van regisseur Jan Komasa (38) doet een jonge ex-delinquent zich voor als priester. De dorpelingen blijken ontvankelijk voor zijn aanpak.

Bartosz Bielenia (midden) als priester Daniel in Corpus Christi.

“Soms lijkt het alsof er elk jaar meer mensen zijn die doen alsof ze een priester zijn,” zegt de Poolse regisseur Jan ­Komasa. Het op het eerste gezicht zeer fantasierijke centrale gegeven van zijn film Corpus Christi blijkt op ware feiten gebaseerd te zijn. “Over de meeste van die zaken hoor je niets; de kerk hangt het niet graag aan de grote klok. Maar dit geval haalde de kranten.”

De film is overigens slechts zeer losjes op de echte zaak gebaseerd. Met scenarist Mateusz Pacewicz (die als journalist ook over de echte zaak schreef) verzon hij zijn eigen hoofdpersoon: de twintigjarige ex-delinquent Daniel. Hij heeft God gevonden in de jeugdgevangenis en wil priester worden. Maar met een strafblad zal hij nooit op een seminarie worden aangenomen. Op weg naar het slecht betaalde baantje in een houtzagerij in een afgelegen gehucht dat voor hem is geregeld, krijgt hij door een samenloop van omstandigheden de kans om de plek van de priester in te nemen.

Zo staat de doelloze jongeman plotseling aan het roer van een kleine gemeenschap die de klap van een recent trauma nog niet te boven is, een autocrash die een groep lokale tieners het leven kostte. Zijn eerste preek ‘leent’ ­Daniel van de gevangenispriester, en als hij voor het eerst de biecht afneemt, zoekt hij online de gebeden die hij moet prevelen. Maar al snel blijken de dorpelingen ook vatbaar voor zijn energieke aanpak.

“De oude priester was er vooral mee bezig alles te houden zoals het was,” stelt Komasa. “Bij een conflict was hij het cement dat de boel bij elkaar hield. Dat is hoe ik de kerk zie: het cement in de status quo. Dat is een levenloze functie, natuurlijk. Het gaat mij er niet om kritiek op de kerk te ­geven, dat is niet waar de film om draait en daar heb ik ook niet de kennis voor. Ik denk dat elke organisatie, groot of klein, zo nu en dan gebaat is bij verandering. Maar hoe groter een organisatie is, hoe beangstigender verandering wordt voor degenen die aan de top staan. Maar het is ­onvermijdelijk – het enige onveranderlijke in het leven is dat er altijd dingen blijven veranderen.”

Tikje ouderwets

Corpus Christi heeft al een kleine zegetocht achter de rug: prijzen op tientallen internationale festivals; in zijn thuisland een recordaantal Adelaars, de Poolse variant op de Nederlandse Kalveren; en als kers op de taart afgelopen ­februari een nominatie voor de Oscar voor beste niet-­Engelstalige film (de prijs ging uiteindelijk naar Parasite).

Voor Komasa voelt dat alles als lang geleden. Hij maakte alweer een nieuwe film, The Hater (in Nederland inmiddels te zien via Netflix), over een manipulatieve jonge man die zijn gaven voor intermenselijke destructie ­inzet via sociale media. Een compleet ander soort film dus, zowel in thematiek als stijl.

Regisseur Jan Komasa: ‘Wat me altijd fascineert zijn mensen op het randje. Welk randje dat ook is.’Beeld Zuza Krajewska

Komasa: “De zaak waarop Mateusz het scenario voor Corpus Christi baseerde, stamt uit 2011. Dat voel je denk ik nog een beetje in de film – het is maar negen jaar, maar Polen was toen anders en de wereld was anders. De virtuele wereld had ons nog niet compleet in zijn greep. Corpus Christi voelt bewust een tikje ouderwets, analoog zou je kunnen zeggen, zeker tegenover de digitale wereld waarin The ­Hater speelt. Bij die film wilden we dat het oogde als de ­nabije toekomst, maar alles gaat inmiddels zo snel dat ook dat alweer is ingehaald door de realiteit, haha.”

Het oppervlak van de twee films mag dan verschillen, maar in de kern hebben ze iets gemeen, denkt Komasa. “Wat me altijd fascineert zijn mensen op het randje. Welk randje dat ook is. Mensen die eruit springen in hun ­gemeenschap, die anders zijn. Als je de gemeenschap die centraal staat in Corpus Christi ziet als een machine, dan is Daniel een kiezel die de machine platlegt. Om hem weer op gang te krijgen, moet alles opnieuw worden bepaald – en daar zit men natuurlijk niet op te wachten.”

Corpus Christi wordt gedragen door de 28-jarige acteur Bartosz Bielenia, in zijn eerste grote filmrol. “Bartosz is een fantastisch talent, maar hij kreeg eerder niet veel kansen in Poolse films,” zegt Komasa. “Regisseurs en producenten werden afgeschrikt door zijn karakteristieke ­gelaatstrekken, denk ik. Dus hij speelde vooral slechteriken en rare snuiters in bijrolletjes. Toen we hem castten, wist ik meteen dat ik de camera niet te veel wilde bewegen – zijn gezicht moest de volle aandacht krijgen. Bovendien wilde ik de gelaagdheid van het scenario niet verstoren met allerlei regietrucjes.”

Dankzij Bielenia ging Komasa ook anders naar zijn hoofdpersonage kijken. “Het was Bartosz die me het personage van Daniel écht deed begrijpen. Toen we het scenario schreven, dacht ik over hem in twee uitersten: hij is een jeugddelinquent die een priester nadoet – goed versus slecht. Maar door Bartosz’ interpretatie zag ik dat Daniel in de kern geen crimineel is, en ook geen priester. Hij voegt zich simpelweg naar de sociale rol waarin hij terechtkomt.”

Een spannender leven

Het is niet waar zijn film expliciet om draait, maar ergens net onder het oppervlak zit in Corpus Christi een commentaar vervat op de leegloop van het Poolse platteland. Net als veel andere jongeren is Daniel op zoek naar een beter leven, maar waar zijn generatiegenoten daarvoor naar de stad of naar het buitenland trekken, vindt Daniel het juist in een van de kleine dorpjes die de jeugd verlaat.

“Een deel van mijn familie woont nog steeds in een klein stadje, en twee van mijn eigen neven werken inmiddels in Nederland,” vertelt Komasa. “Die hele jonge generatie zoekt... laat ik het geen beter leven noemen, maar in elk geval een spannender leven, ver van deze dorpen. In het dorpje waar we de film draaiden, woont vrijwel niemand van mijn generatie. Er zijn vooral grootouders die voor hun kleinkinderen zorgen, terwijl de ouders ver weg aan het werk zijn. In dat soort dorpen heerst een gevoel van eindeloos wachten, verlangen, eenzaamheid. Dat gevoel wilde ik ook de film meegeven.”

Creatief gezin

De Poolse regisseur Jan Komasa (Poznan, 1981) is telg van een creatief gezin: zijn vader is een gerenommeerd theateracteur, zijn moeder zangeres en muzikant, en ook zijn broer en twee zussen kozen artistieke beroepen. Zijn ambities als filmmaker kwamen op toen zijn vader hem meenam naar de set van Steven Spielbergs Schindler’s List, waarin hij een bijrol speelde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden