PlusInterview

Regisseur Christian Petzold: ‘Ik film eigenlijk nooit seksscènes’

Undine, de nieuwste film van de Duitse regisseur Christian Petzold, is een sprookje gevat in kraakhelder realisme en een liefdesverhaal doordrenkt van maatschappelijke zeggingskracht.

Uit Undine: een modern verhaal, gebaseerd op de gelijknamige waternimf uit klassieke Europese mythen. Beeld Christian Schulz
Uit Undine: een modern verhaal, gebaseerd op de gelijknamige waternimf uit klassieke Europese mythen.Beeld Christian Schulz

Al zijn hele carrière maakt Christian Petzold, een van de intrigerendste Duitse regisseurs van het moment, verkapte varianten op Alfred Hitchcocks klassieker ­Vertigo. Films over thema’s als obsessieve liefde en geestverschijningen, waarmee Petzold ook de geschiedenis van zijn thuisland in de ogen kijkt. Ook in zijn nieuwste film ­Undine keren die thema’s weer terug, in een klassieke mythe gevat in hedendaags realisme.

De titelheld van Undine is een jonge vrouw in hedendaags Berlijn, maar haar naam verwijst ook naar het ge­lijknamige mythologische wezen, een waternimf uit oude Europese sprookjes. Dat wezen kan leven als mens zolang ze de liefde van een man heeft, maar wanneer hij haar ­verlaat, neemt ze wraak. Petzold draait de mythe om en bekijkt deze vanuit het perspectief van de nimf, die van oudsher altijd als monster is weggezet. Nadat Undine wordt gedumpt, vindt ze een nieuwe liefde in Christoph, die duiker van beroep is.

Door hun liefdesverhaal heen schemert een grote rijkdom aan thema’s: de verhouding tussen man en vrouw, tussen Oost- en West-Duitsland, en tussen Berlijn toen en Berlijn nu. Via Zoom geeft Petzold, die vol vuur en uiterst erudiet spreekt over zijn werk, minicolleges over drie van die tegenstellingen.

Onder water, boven water

“De belangrijkste beslissing die ik nam voor de film, is dat we alle onderwaterscènes tijdens de eerste zeven draaidagen deden. Omdat ik het gevoel had dat dit verhaal uit het water moest voortkomen, dat water de basis moest zijn. Voor de acteurs was dat fantastisch, omdat ze geen dialogen hoefden in te studeren, lichtvoetig konden zijn, en in zekere zin zelfs geen last hadden van mij als regisseur, omdat ik niet mee kon onder water.”

“Ik film nooit seksscènes. Ik vind ze pijnlijk om te zien, ook in andermans films. Ze voelen voor mij altijd als de momenten dat ik als kind mijn ouders seks hoorde hebben. In Undine zit wel een seksscène, maar dat kon ­alleen omdat we eerst onder water waren geweest. Die seksscène werd een metafoor – als ze in bed liggen, en zij ligt onder de lakens, wordt hij een duiker naar liefde en probeert zij juist het oppervlak te bereiken. Zo hebben de acteurs dat gespeeld.”

“Die onderwaterwereld hebben we overigens zelf gebouwd, in een studio in Berlijn. Die moesten we ook wel bouwen, om de sprookjesachtige wereld te creëren die nodig was voor het verhaal. Het moest voelen als een film van Ray Harryhausen, dus het kon niet uit een computer komen.”

De stad, het meer

“Berlijn is gebouwd op moerassen, die zijn drooggelegd door de Pruisen. Maar met de drooglegging verloren de mythes hun bedding. Sprookjes hebben die moerassen nodig: waar moeten fantasiewezens als de undine anders heen? Daarom gaat de film over de undine die uit het drooggelegde moeras naar de stad trekt.”

“Berlijn is enorm veranderd sinds de eenwording van Duitsland, daar wilde ik het ook over hebben in de film. Eerst was het een stad met een muur eromheen, en toen een stad waar jonge mensen van over de hele wereld naartoe trokken. Maar inmiddels is het een kapitalistische plek geworden, waar veel mensen niet langer terechtkunnen: de huren zijn er torenhoog door toedoen van de rijke multi­nationals die alle woonruimte opslokken.”

“En dan is er het meer, de plek waar de sagen leven. Het meer dat je in de film ziet, ligt in het Ruhrgebied, de bakermat van zowel de Duitse industrialisering als de Duitse romantiek. Die twee gaan hand in hand: met de industrialisering begint ook de nostalgie over de levensruimte die het de mens afneemt. Dat zie je bij uitstek terug in de architectuur van de dammen die destijds in het Ruhrgebied ­werden gebouwd. Ze zien eruit als kathedralen; alsof men meteen al een slecht geweten had over wat er gebeurde. De mens onttoverde de wereld, vernietigde alles wat geheimzinnig en magisch was, om die magie vervolgens in de vorm van verhalen weer een beetje terug te halen.”

“Overigens groeide ik zelf op in die streek. De film verbindt dus het thuis van mijn jeugd met de stad waar ik nu woon, Berlijn. Toen we voor het eerst aan dat meer stonden, kreeg ik plotseling een heftige flashback – ik was daar als kind al geweest, op schoolkamp. Sterker nog: precies op de plek waar Undine en Christoph het water in gaan, kreeg ik ooit mijn eerste kus. Dat liep overigens treurig af, maar dat is weer een ander verhaal. Het was een zeer wonderlijke ervaring, ook omdat het gevoel van déjà vu in het scenario van Undine ook een rol speelt, zoals ­eigenlijk in al mijn films.”

Realiteit en mythe

“Ik hou ervan als een sprookje wordt behandeld als rea­liteit en de realiteit als een sprookje. Dan wordt het interessant. Precies daarom vind ik documentaire-elementen in speelfilms en fictionele ingrepen in documentaires zo geweldig.”

“Voor Undine hebben we in Berlijn nooit de straten ­afgezet, zoals voor film gebruikelijk is, dus zo breekt de realiteit al een beetje in. Of neem de intieme scène tussen Undine en Christoph in haar appartement. Dat was niet gescript; we hebben gewoon drie uur in dat appartement doorgebracht, en ik heb Paula (Beer) en Franz (Rogowski) gevraagd om die scène te spelen als een dans tussen de personages.”

“De scène is dus eigenlijk een documentaire over de repetitie van twee dansers. Dat geeft, vind ik, een groot gevoel van waarachtigheid, die neigt naar documentaire.”

Christian Petzold. Beeld -
Christian Petzold.Beeld -

Alfred Hitchcock-fan

Regisseur Christian Petzold werd in 1960 geboren en groeide op onder de rook van Düsseldorf. Na zijn eindexamen vervulde hij zijn sociale dienstplicht in de filmclub van de lokale jeugdvereniging. In 1981 trok hij naar Berlijn, waar hij eerst studies theaterwetenschap­pen en Duitse literatuur volgde voor hij de filmacademie doorliep. Daar ontmoette hij docent Harun Farocki, die tot zijn dood in 2014 aan vrijwel al Petzolds scenario’s meeschreef.

Na zijn afstuderen werd Petzold spil in een groep filmmakers die de Berliner Schule werd genoemd. Vanaf de vroege jaren 2000 maak­ten zij internationaal furore met films die met scherp gestileerd realisme uiting gaven aan de toe­nemende sociale onzekerheid. Petzold toont zich daarbij een oplettend student van de film­geschiedenis. Vooral Alfred Hitch­cocks Vertigo is een eeuwige favoriet – in feite zijn al zijn films daar remakes van, grapt hij vaak in interviews: “Ik zag die film op mijn zeventiende en werd er compleet door overdon­derd. Dat is nooit overgegaan.”

UNDINE

Regie Christian Petzold

Met Paula Beer, Franz Rogowski

Te zien in Cinecenter, City, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Kriterion

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden