PlusBeeldspraak

Punkrockgod William Burroughs heeft nog steeds gelijk over Donald Trump

Het is verstandig om niet te lang in de afgrond te staren. Laat dat maar aan William Burroughs over, die heeft er geen last meer van.

Bart van der Put
William S. Burroughs aan de schrijfmachine in Parijs, 17 juni 1962. Beeld Alamy Stock Photo
William S. Burroughs aan de schrijfmachine in Parijs, 17 juni 1962.Beeld Alamy Stock Photo

We moeten er rekening mee houden dat de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2024 de laatste kunnen zijn. Het is mogelijk dat Amerika over een paar jaar geen democratische staatsvorm meer heeft. Het machtigste land van de wereld zal dan meer op een fascistische dictatuur lijken. De Republikeinse partij volgt de koers van leider Donald Trump en verwerpt het democratische stelsel. Kandidaten verklaren bij voorbaat dat de verkiezingsuitslagen gemanipuleerd en ongeldig zijn. Misschien zullen zij daarover zwijgen indien ze winnen, maar dan zullen ze het democratische stelsel alsnog ontmantelen.

In de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen werden volgers van de politieke ontwikkelingen in de Verenigde Staten lamgeslagen met apocalyptische vergezichten. De tafelgast die in een uitzending van Real Time bovenstaand scenario schetste, is de prominente historicus, futuroloog en auteur Yuval Noah Harari. Die mogen we serieus nemen. Zijn verhaal was verontrustend, maar zijn gehoor aan tafel en in de zaal in Los Angeles was niet eens geschokt. Shit happens.

We weten het allemaal wel, maar denken er liever niet aan. Zie ook: de oorlog, de inflatie, de klimaatramp, de vluchtelingencrisis, de vogelgriep, de kernwapenwedloop, extremisme, desinformatie en polarisatie. Reptilianen? Natuurlijk wordt Amerika een dictatuur!

Maar niet vandaag.

Punkrockgod

Wat te doen met het verval? Elke week een nieuwe dosis ongrijpbare narigheid incasseren is geen doen. Je kunt niet dagelijks in de afgrond staren. Laat dat liever aan de professionals over. Geef mijn portie dan maar aan William S. Burroughs. Die kan alles hebben. Die heeft nergens moeite mee. Allicht, hoor ik al roepen, die Burroughs is morsdood! Dat klopt. Wijlen Bill ligt al een kwart eeuw onder groene Amerikaanse zoden in zijn geboorteplaats St. Louis, Missouri. Hij keek 83 jaar in de Amerikaanse afgrond tot hij bijna gek werd en zichzelf in verdoving verloor, om er in verre oorden op de schrijfmachine verslag van te doen. Zwijgen of verdwijnen zal hij daarom niet. Wat hij zag en beschreef, zien wij nu ook.

Burroughs werd in de jaren zeventig als zestigplusser een punkrockgod op het podium, met beeldende voordrachten die nu onder de noemer ‘spoken word’ gerangschikt zouden worden. Medio jaren tachtig zat hij strak in het pak achter een stalen bureau op het podium van de Melkweg. Hij orakelde alsof hij een sarcastische functionaris van een schimmige organisatie was en de ondermijning van het algehele welzijn diende. Het was grappig en indrukwekkend. Ik kwam als een bekeerling thuis en dook in de boeken. De apocalyptische nachtmerrie Cities of the Red Night (1981) blijft favoriet.

Bill orakelt nog steeds door op YouTube, maar leeft ook op film. David Cronenberg versmolt zijn eigen parasitaire obsessies met die van Burroughs in Naked Lunch (1991), dat de titel van het beroemdste boek van de schrijver draagt, maar geen rechtlijnige romanverfilming is. Gus Van Sant gaf Burroughs een amusante bijrol als verslaafde priester in het gladgestreken junkiedrama Drugstore Cowboy (1989). Maar in hun korte film annex videoclip A Thanksgiving Prayer (1988) komt de schrijver beter tot zijn recht.

Sardonisch gebed

Het sardonische gebed voor de Amerikaanse dankdag is een vlijmscherpe afrekening met het bloedige verleden, de onverdraagzaamheid en de benauwde christelijk conservatieve moraal, die momenteel opnieuw opgang maakt. Burroughs spreekt zijn dank onder meer uit voor de Ku Klux Klan en voor ‘Kill a Queer for Christ’-stickers en aids uit het laboratorium. Dat hij zelf niet in de aids-epidemie sneuvelde, was te danken aan zijn status in de queer junkiescene van New York. Als nestor in de gemeenschap kreeg hij altijd het eerste shot wanneer er injectienaalden werden gedeeld.

De met Burroughs bevriende filmmaker Howard Brookner had minder geluk en werd in 1989 op zijn vijfendertigste verjaardag begraven. Brookner werkte vanaf 1978 vijf jaar aan zijn afstudeerfilm Burroughs: the Movie (1983) waarbij klasgenoot Jim Jarmusch het geluid voor zijn rekening nam. Het is een wonderlijk intiem documentaireportret van de schrijver en diens vrienden uit het literaire genootschap dat in de jaren vijftig als de Beat Generation de bakens verzette. Brookners film was jaren onzichtbaar, maar werd in 2014 gerestaureerd en in de prestigieuze Criterion Collection opgenomen.

Jarmusch klapt scherp uit de school in zijn audiocommentaar op de blu-ray van Criterion. Hij verfoeit de vrouwenhaat van Burroughs en roemt diens A Thanksgiving Prayer als de essentiële tekst over het verraad van de Amerikaanse droom. Het land van de onbegrensde mogelijkheden werd verkocht aan de hoogste bieder, idealen werden opgeofferd voor gewin. Burroughs schreef het op toen Trump zichzelf als de ultieme Amerikaanse tycoon profileerde. Over een paar jaar heeft hij nog steeds gelijk.

Burroughs: the Movie verscheen op blu-ray en dvd in de Criterion Collection.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden