Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Prokofjevs Zevende sonate: muziek met een verbeten grimas

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

Sergej Prokofjev was behalve een geniale componist ook een beest van een pianist. Dat hoor je terug in zijn muziek. Zijn negen pianosonates behoren tot de indrukwekkendste stukken die in de vorige eeuw voor het instrument zijn geschreven – en dan vooral nummers zes, zeven en acht. Omdat ze tot stand kwamen in de jaren 1940-1944 (Prokofjev werkte aanvankelijk aan alle drie sonates tegelijkertijd, wat door zijn mozaïekachtige compositietechniek makkelijk kon) worden ze zijn ‘oorlogssonates’ genoemd.

De Zesde sonate was de laatste die Prokofjev zelf aan de vleugel in première bracht. Nummers zeven en negen liet hij aan Svjatoslav Richter over, acht werd voor het eerst gespeeld door Emil Gilels. Beiden behoren tot de allergrootste klaviervirtuozen uit de muziekgeschiedenis.

De Zevende sonate is een stuk met twee gezichten, die meteen in het eerste deel, Allegro inquieto, onnavolgbaar gestalte krijgen. Het begint met genadeloos voortjakkerende, energieke impulsen, die langzaam uitdoven en dan veranderen in een grote triestheid.

In het meer dan prachtige langzame middendeel vat Prokofjev het leed van de wereld samen, en dat van hemzelf – behalve de gruwelijke oorlog was er ook nog de uitbarsting van een crisis in zijn privéleven, die tot een scheiding van zijn vrouw Lina leidde. Het mooie aan dat middendeel is dat er ondanks alles toch nog hoop op iets beters in de noten doorklinkt.

In het slotdeel keert de energie van het begin terug, maar ironischer, alsof de componist een lange neus maakt naar Stalin en zijn moorddadige regime. Het is muziek met een verbeten grimas. En elke noot schreeuwt: ik laat me verdomme niet klein krijgen.

Voor het stuk kreeg Prokofjev in 1943 de Stalinprijs (2e graad, niet 1e graad) – pure pesterij. Het regime had hem nooit vergeven dat hij in 1918 Rusland had verlaten.

Erik Voermans

Serie Grote Pianisten. Igor Levit speelt werken van Sjostakovitsj, Schubert en de Zevende sonate van Prokofjev, zondag 14/11 in het Concertgebouw (aanvang 20.15 uur).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden