PlusInterview

Peter Pannekoek: ‘Nu was er geen enkele lach, mijn comedyhart bloedde’

Cabaretier Peter Pannekoek (33) verkent in zijn voorstelling Later was alles beter, op Koningsdag op tv, de man-vrouwverhoudingen na #MeToo. ‘Het is een onderwerp waar nog zo’n waarschuwingsbordje bij staat: betreden op eigen risico. Daar houd ik van.’

Peter PannekoekBeeld Jouk Oosterhof

Op het aanrecht van Peter Pannekoeks dubbele bovenwoning staan acht lege Coronaflesjes naast elkaar. Geen bewuste middelvinger richting het virus, zegt hij, maar simpelweg zijn oogst van de afgelopen twee weken. “Ik vind het nog steeds lekker bier. Wist je dat ze sinds de uitbraak beter verkopen? Blijkbaar leidt verhoging van je naamsbekendheid echt altijd tot meer omzet. Die conclusie is toch het begin van een kapitalistische nachtmerrie? Straks krijgen niet alleen voetbalstadions, maar ook ziektes van die lelijke sponsornamen. Dat je op het journaal hoort over een uitbraak van de Vodafone-ebola of je krijgt de kanker van Calvé.”

Nee, die grap zit niet in zijn voorstelling Later was alles beter die maandag 27 april op televisie is. Pannekoek speelde zijn laatste reguliere show op 29 februari, twee dagen na het eerst bekende Nederlandse besmettingsgeval. De tv-registratie zou deze herfst worden uitgezonden, maar is naar voren gehaald. “Ik heb getwijfeld of dat een goed idee was,” zegt hij. Want: “Is het niet volledig potsierlijk dat een voorstelling nu totaal niet over corona gaat? Misschien voelt het voor tv-kijkers helemaal out of touch. Maar ze zouden ook kunnen denken: hè hè, eindelijk wat anders.”

Hij ging uiteindelijk af op het advies van de publieke omroep. “Zij zeiden dat mensen nu meer televisie kijken en wel wat humor kunnen gebruiken. Dat kan kloppen, bedacht ik. In de supermarkt ben ik nog nooit zo vaak op de uitzendingen van Dit was het nieuws (waar Pannekoek teamcaptain is, red) aangesproken als dit seizoen. ‘Fijn die afleiding, even lekker lachen,’ hoorde ik. En dat terwijl we in een lege studio moesten opnemen. Normaal hebben we driehonderd man publiek. Nu was er geen enkele lach. Mijn comedyhart bloedde echt.”

Pannekoek ontvangt deze middag op de bovenste etage. Daar wordt het dressoir benut voor het uitstallen van een collectie sterke drank. Voor een glanzend televisiescherm ligt een controler van een Xbox op de houten vloer. Niet ver van een flipperkast en een gitaar. “Een echt vrijgezellenhuis, zeg je? Hoor ik vaker.”

In zijn keuken heeft de cabaretier aan de uiteinden van zijn lange eettafel twee stoelen neergezet. Zo blijft de veilige afstand te allen tijde intact. Pannekoeks kant grenst aan de opengeslagen deur naar het dakterras, waardoor hij de rook van zijn sigaretten naar buiten blaast. Ook is de positie gunstig gelegen naast de koelkast, waar zijn voorraad cola light wordt bewaard. Binnen twee uur schenkt hij een fles van een liter leeg. Zijn dagconsumptie? “Gaat je niets aan. Dat is mijn enige geheim.”

Zijn dit leuke tijden voor een cabaretier?

“Die corona is wel een dankbaar onderwerp natuurlijk. Er is niet alleen maar drama. Het fijne is dat iedereen er een persoonlijke ervaring bij heeft. Die anderhalve meter afstand, het thuiswerken en dat vreselijke BN’er-lied natuurlijk. Daar kun je heerlijk grappen over maken.”

“Maar ik mis het publiek ontzettend. Ben lichtelijk verslaafd aan optreden. Normaal had ik voor een opname van Dit was het nieuws elke avond in Toomler gestaan om materiaal uit te proberen. En daarbij ga ik een keer per week zelf naar het theater. Niets leuker dan een avond cabaret, toneel of dans.”

Is daar in deze tijden een vervanging voor?

“Nee. Je merkt nu weer hoe bijzonder een live-ervaring is. Heel schattig hoor, collega’s die in hun huiskamer optreden en via Instagram streamen, maar je mist als kijker de juiste concentratie. Ik heb op YouTube naar de National Theatre in Londen zitten kijken. Zou ik normaal fantastisch hebben gevonden. Nu haakte ik halverwege af. Kon m’n hoofd er niet bij houden.”

U heeft geen plannen voor een uitzending vanuit uw keuken?

“Die aandrang voel ik totaal niet, nee. Moet ik hier naast de afwas gaan stand-uppen? Iemand die een mooi lied zingt kan een kijker nog best raken. Maar een cabaretier leeft echt van de lach. Het misverstand is dat wij een lange monoloog staan te houden, het gaat om een dialoog met de reacties van het publiek.”

‘In de voorstelling zeg ik niet voor niets: we leven in een tussentijd. Het oude is stervende, het nieuwe moet nog geboren worden.’ Beeld Jouk Oosterhof

Die waren de afgelopen twee jaar eens-gezind enthousiast. Later was alles beter werd geroemd vanwege de vinger aan de pols van de actualiteit, dankzij zijn thematiek van de herijking van de man-vrouwverhoudingen sinds #MeToo. 190 keer speelde Pannekoek de show, niet eerder volbracht hij zo’n lange reeks. Hij werd ervoor onderscheiden met de cabaretprijs Neerlands Hoop en stond voor het eerst van zijn leven solo in Carré.

De première was in september 2018. U was er vroeg bij met een heel programma over dit onderwerp.

“Ik denk dat het straks na corona ook weer actueel wordt. De verhoudingen schuiven nog steeds. In de voorstelling zeg ik niet voor niets: we leven in een tussentijd. Het oude is stervende, het nieuwe moet nog geboren worden.”

“Maar ik zat erbovenop, ja. Vanaf het eerste krantenbericht fascineert de discussie me. En ik wist: wat ik er ook over ga zeggen, het ligt gevoelig. #MeToo is een onderwerp waar nog zo’n waarschuwingsbordje bij staat: ‘Betreden op eigen risico.’ Daar houd ik van. Daar ligt het goeie materiaal.”

“In mijn vorige show zat al een stuk over hoe één op de drie vrouwen te maken krijgt met seksueel geweld. Toen constateerde ik al dat als dat om één op drie mannen zou gaan, het leger er was bijgehaald. Dat is toch ongelooflijk, zo’n gigantische blinde vlek voor de man? Wij weten niet wat die angst voor de andere sekse inhoudt.”

Weet u dit uit persoonlijke ervaring?

“Ik was een tijdje terug op een date met een meisje en stapte achter haar de trein in. Ze droeg een strakke leren broek. Ik zag een man iets tegen haar zeggen, maar verstond het niet. Hij bleek ‘Zo, lekkere slet’ te hebben gezegd. Ik was totaal verbaasd. Ze vertelde dat zulke dingen een paar keer per week gebeuren. Ik had geen idee!”

Gedraagt u zich sindsdien anders op een uitgelaten avond in de kroeg?

“Ik denk dat iedere man zich iets meer bewust is geworden van zijn gedrag. Het klinkt nu alsof ik normaal ongevraagd je kont betastte, maar ik bedoel dat ik toch beter oplet waar iemands grenzen liggen.”

Heeft u weleens iets gedaan dat met de kennis van nu te ver ging?

“Ik heb weleens met iemand gezoend, of meer, terwijl ik bij voorbaat al wist dat het voor mij minder zou betekenen dan voor haar. Het zijn geen grote schandalen, maar #MeToo gaat ook niet alleen over excessen. Het gaat erom dat iedere man bij zichzelf nagaat: wat heb ik ooit verkeerd gedaan? Mannen zijn zich zo weinig bewust wat een ongelijke verhouding in macht of fysieke kracht met zich meebrengt. De potentie tot het misbruiken daarvan huist in iedere man.”

In de voorstelling zegt u: ‘Een man die over Weinstein zegt dat hij zich daarbij niets kan voorstellen, liegt.’

“Dat is toch ook zo? Het proces snap je toch? Hij is niet begonnen met het verkrachten van een vrouw. Het is vermoedelijk geleidelijk gegaan. Als beginnend producer kreeg hij een beetje succes en zag dat dat mogelijkheden meebracht. Hij legde een keer een hand op een bil en merkte: ‘Hé, ze laat dat toe.’ Zo ontwikkelde zich langzaam een monster.”

U zult soms vrouwen ontmoeten die u al van televisie kennen. Heeft u daar profijt van?

“Dat speelt mee, zeker. Laat ik het zo zeggen: ik heb meer aanvragen dan dit gezicht verdient.”

Er wordt in de voorstelling hard gelachen als u zegt dat dat net een van uw motivaties was om carrière te maken.

“Status en macht worden natuurlijk ook geambieerd om populairder te zijn. Met alleen uiterlijk red ik het niet. Natuurlijk is dat ook een drijfveer.”

Brengt dat de verhoudingen ook uit evenwicht?

“Er wordt nu gezegd dat je van dat soort dingen geen gebruik meer mag maken. Ben ik het niet helemaal mee eens. Stel je voor: iemand vindt mij twintig procent ook interessant vanwege een bepaald succes, is dat dan erg? Het moet toch niet alleen om uiterlijk gaan?”

Beeld Jouk Oosterhof

“Larry David, de man achter Seinfeld, zei heel eerlijk: ‘Waarom zou ik het erg vinden als een vrouw op me valt door mijn succes? Ik ben allang blij dat ze me leuk vindt.’ Kijk, het moet er niet alleen om draaien, maar mijn werk en het succes dat ik daar soms mee heb, zijn ook deel van mij.”

Denkt u over dit soort dingen na als u aan het daten bent?

Stilte. Dan: “Pfoe... wat denk ik hier absurd lang over na. Weet je, ik denk dat ik uiteindelijk een te domme gozer ben om zoiets helemaal uit te spelen. Ik denk er niet zo over na, ben allang bij als het lukt om een date leuk te houden.”

U kreeg van dichtbij met deze discussie te maken toen uw regisseur Ruut Weissman werd beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Jullie waren aan het werk aan deze voorstelling. U kreeg uit uw omgeving het advies met hem te stoppen.

“Ik kreeg zakelijke raad, ja. Wilde ik me wel laten associëren met die storm rondom hem? Ik zou uit zelfbehoud afstand moeten nemen.”

Wat waren uw afwegingen om dat advies uiteindelijk niet op te volgen?

“Ik vind het eigenlijk wel erg privé om te vertellen hoe mijn denkproces precies is verlopen. Ik heb erover getwijfeld, het advies ook met hem besproken. In alle openheid. Ik vind een Ruut een geweldige regisseur met wie ik heel fijn kan werken. We hebben een goede band. Ik geloof ook erg in vriendschap. Moet ik hem dan laten vallen? Levenslang? Dat wilde ik niet.”

Heeft u hem bijvoorbeeld gevraagd wat er volgens hem precies is gebeurd?

“Ik wilde dat weten, ja. Maar ik ga niet over de zaak lullen. Dat is iets voor Ruut. Weet je wat ook een vreemde kant van #MeToo is? Dat hij nu elke keer wordt genoemd als het in de media over dat onderwerp gaat. Staat hij ineens in een rijtje namen waarin ook Job Gosschalk wordt genoemd. Terwijl: die zaken zijn totaal niet te vergelijken.”

Weissman zei in deze krant: ‘Ik zal hier tot mijn dood tegen moeten vechten.’

“Dat is die cancelcultuur waar ik het in de voorstelling over heb. De publieke opinie is tegenwoordig zo spijkerhard voor mensen die een keer uitglijden. Wie roept dat zo iemand nooit meer aan de bak mag, bedoelt eigenlijk dat hij zelf helemaal perfect is. Onzin natuurlijk. En, nog veel treuriger, je ontkent dat een mens nog kan groeien. Ik vind het juist een geweldig idee dat iemand met verkeerde denkbeelden zich nog kan verbeteren. Ik stel de vraag bewust op het podium: moet je voor de rest van je leven vastzitten aan een fout? Wanneer verdien je een tweede kans?”

Wat vond Weissman ervan dat u hem in de voorstelling noemt?

“Hij begreep het artistiek volledig. Het maakt mijn voorstelling urgenter. Maar we hebben er wel lang aan gesleuteld. Ik wilde het precies goed zeggen, gebalanceerd. Daarom aarzel ik nu ook er weer over te praten, het is koorddansen.”

Maandag kijken er zeker een miljoen mensen naar uw show. Die worden er allemaal weer even aan herinnerd.

“Daar is het ingebed in de voorstelling. Maar inderdaad: er zullen geheid weer mensen over vallen. Maar wees gerust, als ik het over de voordelen van het weduwnaarschap heb, worden er ook mensen boos. Of over mijn grappen over de islam. En dat is ook prima. Ik ben van de school: ik mag overal grappen over maken, dan mag van mij ook iedereen zich gekwetst voelen.”

Dacht u ook zo toen u een passage over uw bedenkingen bij monogamie opnam in uw eerste show? Uw toenmalige vriendin kon daar naar verluidt niet om lachen.

“Ze vond het niet waanzinnig leuk. Zeker niet. Maar juist daarom wilde ik het behandelen. Omdat het gevoelig ligt. Chris Rock zei een keer: ‘Als jouw omgeving zich veilig voelt, schrijf je niet goed.’ Want daar ligt de pijn. Ik vind het fascinerend dat monogamie bij het standaardpakket van een relatie hoort. Waarom spreek je de voorwaarden niet af als je begint?”

“Ik heb nog nooit een open relatie gehad. Maar ik vind wel dat je erover moet praten. Het is toch niet reëel om te denken dat je je hele leven geen emoties voor anderen ontwikkelt?”

Dit vertelt u op een eerste date?

“Nou, ik hoop dat zij naar de show kijkt straks. Dan weet ze het. Op het podium heb ik toch meer ballen dan in het echte leven.”

Zou u wel een relatie willen hebben?

“Ik ben niet op zoek, maar als ik iemand ontmoet die ik echt leuk vind, lijkt het me geweldig. Ik ben er niet per se op uit om alleen te zijn.” Dan: “Ik zou best weleens willen proberen om er heel erg mee op mijn bek te gaan, zo’n open relatie. Misschien ben ik de eerste die vreselijk jaloers wordt. Dan kom ik er natuurlijk achter dat mijn vriendin veel meer aanspraak krijgt dan ik.”

Peter Pannekoek
30 juni 1986, Hilversum

2004 Bachelor economie en bedrijfskunde, UvA (niet afgemaakt)
2006 Wint Stand Up Comedy Concours, onderdeel van Amsterdams Kleinkunst Festival
2007 Treedt toe tot Comedytrain in Toomler
2014-2016 Sluit de week bij DWDD
2015-2017 Eerste avondvullende voor-stelling Zacht van binnen
2016 The Roast of Gordon (Comedy Central)
2016-2017 Columnist radioprogramma Spijkers met koppen
2017 The Roast of Giel Beelen, teamcaptain van Dit was het nieuws
2018 Première Later was alles beter
2019 Winnaar cabaretprijs Neerlands Hoop

Peter Pannekoek is vrijgezel en woont in het centrum van Amsterdam.

Een nieuw glas cola light. “Ik ben niet zo’n catch voor vrouwen, denk ik. Ik ben niet overtuigd van monogamie, weet niet zeker of ik wil samenwonen en ook niet of ik ooit kinderen zou willen. Dat zijn niet de standpunten die vrouwen meteen heel erg aanspreken.”

Tindert u?

“Soms. Maar ik word er ook zenuwachtig van. Dan gaat die app er weer snel af. Ik date soms, maar vind vrijgezel zijn helemaal niet vervelend. Ik ben 33 en helemaal oké met waar ik ben. Ik houd van mijn werk, houd van mijn vrienden en als er soms iemand langskomt is dat leuk.”

“Weet je wat trouwens grappig is? Je moet je altijd verantwoorden als je vrijgezel bent. Je wordt geacht een soort plan te ontvouwen om daar verandering in te brengen. Er wordt nooit gevraagd: ‘Hoe komt het dat je een relatie hebt? Zou je niet liever vrijgezel willen zijn?’”

Uw ouders waren gescheiden. Heeft dat invloed gehad op uw visie op relaties?

“Alles wat je meemaakt, beïnvloedt je eigen perspectief, dat weet ik zeker. Als je ouders al dertig jaar heel gelukkig zijn, kom je minder snel bij mijn kijk op relaties uit. Ik ben enig kind. Dus denk al snel: ik wil er zelf ook maximaal één. Je genen zijn in die zin een soort olietanker, die je hoogstens een beetje kunt bijsturen.”

Is dat het onderwerp waar uw nieuwe voorstelling DNA over gaat?

“Ik heb nog geen woord op papier voor die show. Maar de vraag over die olietanker wil ik verder onderzoeken, ja. Interessant om te kijken in hoeverre mensen eigenlijk invloed hebben op hun eigen gedrag.”

U zei eerder dat u naarmate u ouder wordt, u steeds meer bezig bent met wat u hebt overgenomen van uw vader, tv-regisseur Jop. Hij overleed in 2003 op 60-jarige leeftijd.

“Ik las ooit het zinnetje: ‘Zonen die hun vaders missen, missen een spiegel voor hun eigen gebreken.’ Dat intrigeerde me. Ik heb mijn vader nooit echt leren kennen. Dat kan denk ik pas als je zelf volwassen bent. Dan worden ze gelijken in plaats van opvoeders en kun je van mens tot mens met elkaar praten. Nadat mijn ouders op mijn dertiende waren gescheiden, zag ik hem minder vaak. Vier jaar later overleed hij. Ik ben dus nu heel vaak benieuwd: waar liep hij op mijn leeftijd tegenaan? Wat deed hij dan?”

“Iemand stuurde me laatst een oud interview met hem. M’n vader sprak over cabaretregistraties voor tv. Ik was net deze voorstellingen aan het editen. Hoewel we er nooit met elkaar over hebben gesproken, verwoordde hij precies hoe ik er ook over denk. Allebei een bloedhekel aan het uitlichten van die zaal. Of iets over in- en uitzoomen. Bijna eng! Ik dacht: shit, ik had hem eigenlijk nu willen hebben als tv-regisseur. Ik voelde met terugwerkende kracht nieuwe verbondenheid en nieuwsgierigheid naar meer.”

Was u hier niet eerder mee bezig?

“Tot mijn 25ste was ik toch vooral met mezelf bezig, denk ik. En daarna ook nog trouwens, maar het komt iets meer. Het is toch ergens ook eng? Je denkt: ik ben mijn eigen mens, maak mijn eigen keuzes. En dan kom je er meer en meer achter dat je gewoon een hoop genen bent.”

Heeft u het theatrale van hem of van uw moeder, producent amusement en jeugd bij BNNVara?

“Ik weet het niet. Ik ken mijn vaders humor ook niet. Weet niet of ik mijn voorkeur voor harde grappen van hem heb. We hebben ook nooit over mijn plannen voor cabaret gesproken. Ik ben heel benieuwd wat hij nu van mij gevonden zou hebben. Dat vind ik het grootste gemis, dat ik hem dat niet kan vragen.”

Wat denkt u?

“Hij had het vast leuk gevonden wat ik doe. Maar het had wel voor problemen gezorgd, denk ik. Ik vermoed dat hij irritant vaak naar de voorstelling was gekomen met ongevraagde adviezen. Maar goed, dat was misschien ergens ook wel weer lachen geweest.” 

Peter Pannekoek – Later was alles beter. Maandag 27 april (Koningsdag) om 20.30 uur op NPO1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden