PlusInterview

Patrice Toye’s nieuwe film onderzoekt de worsteling van een pedofiele man

Met het uiterst gevoelige Muidhond creëert Patrice Toye (52) een karakterstudie van een jonge man die worstelt met zijn pedofiele geaardheid. ‘We vroegen ons steeds opnieuw af: kan dit?’

Patrice Toye.Beeld Getty Images

“Ik hoop dat ik de nuance niet verlies als ik nu uitspraken doe, kort door de bocht,” zegt Patrice Toye. Op het International Film Festival Rotterdam is ze al een paar dagen achtereen in gesprek over haar nieuwe film Muidhond, die een gevoelig onderwerp aansnijdt: pedofilie. Of eigenlijk voert ze dat gesprek al sinds oktober, toen de film in première ging op het filmfestival van Gent en daar de publieksprijs won.

De film, gebaseerd op de gelijknamige roman van de ­Nederlandse Inge Schilperoord, volgt Jonathan, die in eenzaamheid vecht tegen zijn verlangens voor een jong buurmeisje. Schilperoord baseerde haar verhaal op jarenlange ervaring in de psychiatrische zorg. Haar hoofdpersonage sprak Toye, naar eigen zeggen altijd geïntrigeerd door kwetsbare mensen, direct aan. Maar hoe toon je empathie voor zijn gevoelens, terwijl ook duidelijk blijft dat de film nooit is bedoeld als pleidooi vóór enig handelen?

Het was een ‘evenwichtsoefening’, zegt Toye. “We hebben ons steeds opnieuw afgevraagd: kan dit? Kan ik dit zo doen, zo tonen? Film is één en al manipulatie, natuurlijk. Ik wilde niet misleidend zijn in mijn empathie; ik had ­enkel een schaap kunnen tonen, terwijl er nog altijd een wolf onder zit. We hebben bij het schrijven, bij het draaien en bij het monteren telkens opnieuw heel duidelijk onze grenzen moeten bepalen. Er waren overal valstrikken – je bent zó snel of te vergoelijkend, of te veroordelend.”

Een stilleven

Hoewel Schilperoords boek haar direct intrigeerde, zag Toye ook van meet af aan dat ze zichzelf een flinke uitdaging had gesteld. De roman bestaat namelijk vrijwel geheel uit de gedachten van Jonathan.

“Er zit haast geen handeling in, behalve in zijn hoofd,” zegt Toye. “Hij zit in een kamertje met een vis en hij droomt van een meisje, en verder is er niets. Maar ik zag mijn kans in het cinematografische. Dingen waar Inge veel woorden voor nodig heeft, probeer ik zonder woorden te zeggen, in de magie van het beeld. Dat moest een schraalheid hebben. Verstild, niet te dwingend. We hadden het heel onrustig en nerveus kunnen filmen, omdat de hoofdpersoon zo aan het worstelen is, maar het was mooier om naar dat stilleven te kijken.”

Ook op andere manieren zette Toye het verhaal naar haar hand. “Mijn Jonathan is jonger,” geeft ze als voorbeeld. “Ik had dat nodig. Als ik er een oudere man van had gemaakt, had ik het moeilijker om het seksuele los te koppelen. Dat roofdier zit dan nog meer klaar. Maar het blijft natuurlijk film, ik moet die donkere kant uiteindelijk ook tonen. Het verraderlijke is dat Jonathans geest hemzelf bedriegt. Hij gaat telkens een stapje verder en denkt steeds: dit kan nog wel. Wat is er slecht aan haar iets te eten geven? Wat is er slecht aan haar leren zwemmen? Hij minimaliseert elk stapje en ontkent het daarmee voor zichzelf.”

Ook liet Toye enkele al te expliciete scènes uit het boek links liggen. “Omdat die te choquerend waren voor mij. In een boek kan dat – dat zijn woorden op papier, dat kun je wegleggen. Maar in film is een beeld van een meisje dat wordt aangeraakt heel dwingend, dat gaat richting pornografie, en dat wilde ik absoluut niet. Sommige eerdere films over dit onderwerp maken van het meisje een lust­object, een verleidster. Daar wilde ik ver van blijven, uit respect voor de slachtoffers. Die voelen zich vaak schuldig omdat ze worden getoond als degene die zelf ergens aanzet toe gaf.”

Toch bekijkt de film Bes, het buurmeisje op wie de ­verlangens van Jonathan zich richten, deels wel degelijk door zijn ogen. “Wat we in de film proberen is in het hoofd van Jonathan kruipen, heel voorzichtig. We beginnen door zijn ogen naar haar te kijken – of eigenlijk is het meer alsof we over zijn schouder meekijken. Ik wil soms juist ook een beetje afstand nemen, om hem nog eenzamer te ­maken.”

Toye begrijpt maar al te goed dat er kijkers zullen zijn die niet openstaan voor deze reis. “Het is heel unheimisch, je moet bereid zijn het in te voelen – niet sympathiseren, maar wel empathie voor hem hebben. Hij is de grootst ­mogelijke antiheld, dus ik kan het me voorstellen als ­iemand dat niet wil. Ik wilde vooral proberen een mens te laten zien, zodat we een gesprek kunnen beginnen. Dat is bijna niet meer mogelijk, heb ik gemerkt.”

Zelf verdacht

Juist de onmogelijkheid van dat gesprek dreef Toye om aan de film te blijven werken. “Toen ik eraan begon, was het woord ‘pedofilie’ alleen al noemen een probleem. Ik denk dat als ik een man was geweest, ik ook verdacht zou zijn: heb je zelf niet bepaalde wensdromen? Omdat ik een vrouw ben, gebeurde dat niet, maar ik voelde wel de getrokken zwaarden, zeker wanneer ik zei dat ik het van een menselijke kant wilde belichten.”

Juist die getrokken zwaarden maken een film als Muidhond des te meer nodig, zegt Toye. “Als we ontmenselijken, wat we doen met dit thema, pleiten we onszelf vrij om ze onmenselijk te behandelen. Door deze mensen als het grootste monster van de samenleving te beschouwen, ­zullen zij die worstelen met deze natuur al zeker niet meer durven zeggen dat ze een probleem hebben, omdat ze weten dat ze verketterd worden. Dus gaan ze zichzelf isoleren en beschouwen ze zichzelf ook niet meer als mens. In die onzichtbaarheid en duisternis zullen ze juist eerder tot misbruik overgaan dan wanneer er een iets opener gesprek kan worden gevoerd. Hoe we het nu doen als maatschappij is zeker niet bevorderlijk – want deze mensen zijn er, en ze zullen niet verdwijnen, ook al praten we er niet over.”

Tijmen Govaerts als Jonathan, die in Muidhond vecht tegen zijn verlangens voor een jong buurmeisje. Beeld -

Patrice Toye

De Belgische Patrice Toye (Gent, 1967) studeerde in 1982 af aan de filmschool Sint-Lukas in Brussel. Toch zou het tot 1998 duren voor ze haar speelfilmdebuut maakte met Rosie. Toye is getrouwd met de Nederlandse cameraman Richard van Oosterhout, die het camerawerk voor vrijwel al haar films verzorgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden