PlusBeeldspraak

Pandemie of niet, we willen het leven kunnen vieren

Er komt een coronapaspoort dat deuren opent en virusverspreiding moet afremmen. Regisseur Michael Winterbottom toont in Code 46 wat dat betekent.

Inspecteur William Gold (Tim Robbins) volgt zijn hart in Code 46. Beeld Alamy Stock Photo
Inspecteur William Gold (Tim Robbins) volgt zijn hart in Code 46.Beeld Alamy Stock Photo

Of we eraan toe zijn of niet, de toeristen zwermen weer door de stad. In de binnentuin was onlangs het uitgelaten avondrumoer van Airbnbverhuur te horen. De clubs en kroegen waren dicht, dus de lege bierflessen werden tot in de kleine uurtjes op de balkons in de kratten gegooid. Kahplok! Kahplok!

Het eerste geluid dat de stadszomer aankondigt is niet van de zwaluwen, maar van Franse jongeren die hier komen om het er eens goed van te nemen terwijl de horeca weinig te bieden heeft. Ze hingen langer in de binnenstadswijk rond dan de eerste zwaluw. Die hield het na een paar rondjes weer even voor gezien.

Een zwaluw heeft geen paspoort nodig om van de sub-Sahara naar Noord-Europa te vliegen en zich bij ons aan lokale lekkernijen en de voortplanting tegoed te doen. Groepen Franse jongens stappen even onverstoorbaar in de auto, om in een moeite door in Amsterdam naar le coffeeshoppe, le supermarché, l’airbnb en les Wallen te rijden.

Dat doen ze al jaren en dat blijven ze doen. Een gemeentelijk ontmoedigingsbeleid gaat daar geen verandering in brengen, een Europees covidreiscertificaat evenmin. Die gasten volgen hun instinct en de hormonale driften, net als de zwaluw. Het is de natuurlijke gang van zaken.

Er komt een coronapaspoort dat het vrije verkeer binnen de Europese unie aan banden legt om de virusverspreiding te verminderen. Die verspreiding stuiten is onmogelijk, we leven immers met open grenzen in een pandemie en die zal doorwoekeren en muteren tot de laatste man of vrouw immuniteit heeft. Dat kan nog lang duren. Wie ­intussen op reis wil zal inzage in de eigen gezondheid moeten geven.

Schrikbeeld

Dat is niet niks. Dat soort praktijken herinnert aan de zwartgallige toekomstbeelden uit dystopische sciencefictionromans en -films. Het vooruitzicht op de invoering van een covidreiscertificaat en medische toegangscontroles maakt Code 46 tot een relevant en prikkelend schrikbeeld.

De sciencefictionfilm van de Britse regisseur ­Michael Winterbottom verscheen in 2003 en speelt zich af in een nabije toekomst, waarin de wereld grotendeels een onherbergzame woestenij is geworden. Het welgestelde deel van de menselijke populatie leeft in grootstedelijke centra met een streng toegangsprotocol.

In de metropolen is het sociale verkeer aan regels gebonden, om te voorkomen dat de menselijke genenpoel verder verzwakt. De grootschalige toepassing van biotechnologie (genetische manipulatie, klonen en in-vitrofertilisatie) heeft ertoe geleid dat een substantieel deel van de bevolking dezelfde voorouders heeft. De kans is groot dat ongereguleerde voortplanting tot inteelt en mutatie leidt. De bemoeienis van de overheid reikt daarom niet alleen tot in de slaapkamer, maar tot in ons dna.

Winterbottom deed er verstandig aan om zijn film op ­bestaande locaties op te nemen. De opnamen in Shanghai en Dubai maken Code 46 tot een herkenbare en geloofwaardige vooruitblik. De nadruk ligt niet op een futuristische vormgeving of vernieuwend spektakel, maar op de onderliggende ideeën en hun betekenis voor ons huidige leven.

Tim Robbins speelt een Amerikaanse inspecteur die frauduleuze handel in medische paspoorten bestrijdt en daarvoor een empathievirus toegediend kreeg. Hij doorziet meteen dat de in Shanghai werkzame Samantha Morton op de drukkerij met pasjes sjoemelt, maar is niet ­bestand tegen haar charmes. De natuur laat zich niet ­onderdrukken.

Individuele vrijheid

De verboden liefde tussen twee ogenschijnlijke tegen­polen geeft de film een aanstekelijke emotionele kern en dat maakt het lot dat hen treft invoelbaar wrang. De ­getrouwde inspecteur is niet alleen in overtreding omdat hij overspel pleegt met een verdachte, de copulatie is op dna-niveau verboden omdat de genenpoel erdoor ­wordt bedreigd.

Het filmscenario van de Engelse schrijver Frank Cottrell- Boyce zit vol grimmige toepassingen van biotechnologie en biedt veel stof tot nadenken over ethische en morele ­dilemma’s. Wanneer de staat het ‘wie bent u?’ aan een ‘wat bent u?’ koppelt om menselijk gedrag aan banden te leggen, komt de individuele vrijheid ernstig in het gedrang. En daar komen brokken van.

Code 46 toont een wereld waarin het slimste zoogdier de eigen medische en technologische vooruitgang nauwelijks kan bijbenen. Dat gaat niet over 2003, dat gaat over ons. We kunnen smartphones, appjes en algoritmen ­bedenken om het leven te vereenvoudigen en te versnellen. We kunnen die technologie misschien ook gebruiken om een crisis te bezweren.

We zijn wellicht in staat om de pandemie te beteugelen, maar we blijven zoogdieren. We zijn slim tot op zekere hoogte, maar we hebben ook dierlijke behoeften en driften. We willen het leven kunnen vieren. Dat is de aard van het beestje. Dat zit in onze natuur.

Code 46 verscheen in Nederland op dvd bij De Filmfreak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden