PlusHet jaar van

Oprichter Holocaust Namenmonument Jacques Grishaver: ‘Ik lag wakker van sommige tegenstanders’

Jacques Grishaver: ‘Tegenstanders hadden zoveel argumenten die nergens op sloegen. Ik heb er mijn eigen gedachten over, die ik niet kan uitspreken.’ Beeld Maarten Kools
Jacques Grishaver: ‘Tegenstanders hadden zoveel argumenten die nergens op sloegen. Ik heb er mijn eigen gedachten over, die ik niet kan uitspreken.’Beeld Maarten Kools

Jacques Grishaver (79) kreeg het na vijftien jaar en tal van rechtszaken voor elkaar: in september werd het Nationaal Holocaust Namenmonument aan de Weesperstraat onthuld. De voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité gaat er om de dag kijken. ‘Mensen hingen huilend om mijn nek toen het klaar was.’

Hanneloes Pen

Het jaar van

Dit is de eerste aflevering van de interviewserie Het jaar van, waarin markante Amsterdammers terugblikken op hun 2021.

U was opgelucht toen het Namenmonument van architect Daniel Libeskind met de namen van ruim 102.000 uit Nederland weggevoerde Joden, Roma en Sinti na vijftien jaar eindelijk af was. Hoeveel slapeloze nachten hebt u achter de rug?

“Dat zijn er heel wat. Ik had me vastgebeten in het Namenmonument en elke keer werd er getornd aan de plek waar het moest komen. De eerste plek, in het Westermanplantsoen in de Plantagebuurt, werd afgewezen omdat stadsecologen er vogels en beestjes zagen. Het Wertheimpark ging niet door na protesten van tegenstanders. Ik dacht: nu ben ik Daniel Libeskind kwijt. Maar hij belde me: ‘We zijn samen begonnen en maken het samen af.’ Dat was een geruststelling.”

“Ook moest ik bedenken hoe ik aan geld moest komen en lag ik wakker van sommige tegenstanders. Maar ik ben altijd een slechte slaper geweest. Ik slaap in het licht. Dat heeft ook te maken met de onderduik in de oorlog.”

Jacques Grishaver

20 maart 1942, Amsterdam

1954-1956 klas 1 tot en met 3 van de Derde HBS

1959-1962 kapper bij de Maatschappij Nederland op het vlaggenschip Ms Oranje

1963-1970 werkzaam in de winkel met wit- en bruingoed van zijn vader

1963 boekhouddiploma’s gehaald

1979 geslaagd voor vliegbrevet

1971-1992 eigen dumpzaak in de Eerste van Swindenstraat

Vanaf 1998 voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité

2006 Benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau

2018 Onderscheiden met het Gouden Ereteken van Verdienste voor de Republiek Oostenrijk

2021 Officier in de orde van Oranje Nassau

Jacques Grishaver is getrouwd, heeft twee kinderen, vier kleinkinderen en woont in Diemen.

U heeft vijftien jaar gestreden en rechtszaken meegemaakt. Dacht u tijdens het traject nooit eens: ik geef er de brui aan?

“Nee, ik ga door.”

Zijn vrouw Loes: “Hij is een drammer, hoor.”

Was u bang dat het er nooit van zou komen?

“Nee, ik was overtuigd van het doel. Heel raar misschien, maar ik was altijd positief dat het ging lukken. We hadden nog geen nationaal Holocaustmonument, zoals omringende landen. Ik kreeg 15.000 steunbetuigingen toen het idee van een monument bekend werd. Die heb ik verzameld in 28 mappen. Ik heb ze destijds aan oud-burgemeester Eberhard van der Laan laten zien. Ongelooflijk vond hij het.”

Sinds 2006 voerde u een juridische strijd. Er is voor ruim 350.000 euro aan juridische kosten neergeteld. Wat was het moeilijkste moment in al die jaren?

“De laatste rechtszaak, in mei 2019, was het zwaarst. Vooral toen de uitspraak er in juli kwam. Als het was afgewezen, hadden we door moeten gaan met de juridische strijd, tot aan de Raad van State. Ik moet eerlijk zijn: ik weet niet of ik de kracht had gehad dat te ondernemen.”

U was boos op de protesterende mensen en zei: ‘Ze wonen in de huizen van de vermoorde Joden.’ Proefde u antisemitisme?

“Uit de argumenten die ze gaven, bleek geen mededogen voor de vermoorde Joden in wier huizen ze wonen. Ze hadden zoveel argumenten die nergens op sloegen. Ik heb er mijn eigen gedachten over, die ik niet kan uitspreken. Ik wil niet zeggen dat er antisemitisme meespeelde, want ik kan dat niet bewijzen.”

Daniel Libeskind zei dat er andere krachten meespeelden toen hij hoorde dat steeds dezelfde mensen protesteerden tegen de verschillende locaties. Hij zei: ‘Het bevreemdde me dat het dezelfde mensen waren die eerst protesteerden tegen het Wertheimpark. Als je doordenkt, begrijp je dat ze een andere agenda hadden.’

“Ik ben het honderd procent met zijn uitspraak eens. Ze hadden een andere agenda.”

Is er een last van uw schouders gevallen?

“Het is nog niet goed bezonken. Maar door alle berichten die ik sinds de onthulling krijg, begint het te dagen dat het er daadwerkelijk staat. Ik begin er langzaam aan te wennen. Mensen zijn dankbaar. Toen het monument klaar was, hingen ze om mijn nek te huilen. Ik huilde dan mee. Zo vaak dat ik niet meer ’s avonds hoefde te plassen.”

Loes: “We konden niet eens meer rustig naar slager Hergo in het winkelcentrum in Amstelveen.”

Grishaver: “Zo veel mensen zijn gelukkig met het monument. Ik krijg bloemen, cadeaus en cadeaubonnen van wel 75 euro. Er worden bomen met mijn naam voor me geplant in Israël uit waardering dat ik hun families weer thuis heb gebracht.”

Loes: “Hij heeft al een heel bos.”

Grishaver: “Job Cohen, die het monument niet zag zitten, belde me enkele weken geleden. Je hoeft dit niet op te schrijven, hoor, maar hij zei: ‘Ik neem mijn hoge hoed voor je af.’ Hij was er met zijn broer wezen kijken en vond het schitterend. ‘Ik neem mijn woorden terug,’ zei hij. Dat vind ik klasse.”

Hoe gaat het met het monument?

“Het gaat goed. Elke week wordt het geïnspecteerd. We zien wel dat er bij hevige regenbuien plassen op de grond ontstaan, maar daar wordt aan gewerkt. Verder blijken er namen niet goed geschreven te zijn. Een T. moet dan Th. zijn, of er staat een meisjesnaam op de steen terwijl de vrouw in de oorlog getrouwd is. Dat wordt aangepast. Of familie meldt dat een kind of zus ontbreekt. Sommige Nederlandse Joden zijn vanuit België weggevoerd. Het gaat om tegen de honderd namen die niet bekend waren. De nieuwe stenen met die ontbrekende namen worden medio volgend jaar geplaatst.”

Sommige stenen zijn wit uitgeslagen. Wordt daar iets aan gedaan?

“De witte uitslag is kalk. Het is zonde, een steenexpert heeft tijdens de bouw met ons gewerkt. Hij kijkt er nog naar.”

Hoe groot is de belangstelling?

“Op een mooie dag komen er een paar honderd mensen naar het monument. Na de onthulling hebben zeker duizenden mensen een steen geadopteerd en die adopties gaan nog steeds door. We willen ‘Vrienden van het Monument’ oprichten, want het monument moet er mooi blijven uitzien.”

Hoe vindt u het monument?

“Het is prachtig. De bakstenen geven het verleden weer. De spiegels erboven vormen het heden. Je ziet in de spiegels de waaiende bomen, de huizen, het verkeer. Je ziet de zomer en de winter. Het leven gaat verder.

Je vindt er rust. Joden, Sinti en Roma kunnen de namen van hun vermoorde familie aanraken. Niet-Joden kunnen zien waar we over spreken. Leerlingen van scholen komen erlangs en zien dat er geen einde komt aan de namen: het is rij, na rij, na rij.”

Hoeveel van uw familie staan op het Namenmonument?

“Ik heb de namen niet geteld. Ik heb het weggeschoven. Een zus van mijn moeder heeft het overleefd. Van vader is ook veel familie weggehaald. Ik kijk wel bij de steen van mijn opa en oma van moederskant: Isaac Walvis en Saartje Walvis-van West.”

U bent in oktober wegens uw jarenlange inzet voor het monument benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. In 2006 kreeg u de onderscheiding als Ridder en in 2018 een Gouden Ereteken van Verdienste voor de Republiek Oostenrijk. Wat betekenen die onderscheidingen voor u?

“Ik vind het een waardering. Zelf wist ik niet dat het ging gebeuren, terwijl iedereen om me heen ervan op de hoogte was. Ik ben naar de synagoge gelokt en wandelde als een mak lammetje naar binnen. Nog nooit van mijn leven ben ik er zo ingeluisd.”

U wilt in januari 2023 stoppen als voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité, waar u sinds 1998 de scepter zwaait. Het is genoeg geweest?

“Ik ga een stapje terug doen. Ik wil geen voorzitter meer zijn, maar nog wel meelopen. Ik ben wel toe aan een beetje rust. Bovendien is het grote werk gedaan. Het zou goed zijn als het comité verjongt.”

Bent u in een zwart gat gevallen toen het monument af was?

“Toen het klaar was, kwam een enorme moeheid eruit. Dus ik denk dat dat het zwarte gat was.”

Wat gaat u nu doen?

“Er is altijd wel wat te doen, zoals het organiseren van reizen naar Auschwitz en de jaarlijkse herdenking en het houden van lezingen voor jongeren. Ik heb in 25 jaar veel ervaring opgebouwd, die wil ik doorgeven.”

En uw memoires opschrijven?

“Gerdi Verbeet zei dat ook al tegen me. Maar wat heeft dat voor nut? Je verkoopt tien procent en de rest gaat naar de ramsj.”

Beschouwt u het Namenmonument als uw levenswerk?

“Ergens wel. Als je vijftien jaar bezig bent met iets dat zo’n impact heeft op de maatschappij, kun je wel stellen dat het mijn levenswerk is geweest. Ik had de enorme impact van het monument overigens nooit verwacht.”

Hoe vaak bent u er sinds de onthulling geweest?

“Ik ben om de dag wezen kijken. De impact wilde ik met mijn eigen ogen zien. Dat ik niet voor niets heb gestreden.”

Terugblik

Mijn hoogtepunt “De onthulling van het Namenmonument. Het staat er en is niet meer weg te denken uit Amsterdam.”

Mijn dieptepunt “Dat de voorzieningenrechter in februari 2019 besloot het kappen van de bomen in het park langs de Weesperstraat stop te zetten totdat de rechtszaak begon. De bouw zou daardoor een jaar vertragen. Veel ouderen die ernaar uitzagen, maakten het monument niet meer mee.”

Persoon van het jaar “Koning Willem-Alexander, die naar de onthulling kwam.”

Wat zal u het meeste bijblijven? “Dat Willem-Alexander bij de onthulling van het monument door de knieën ging om voor mij een steentje van de grond te pakken en het neerlegde bij de wand. Er sprak waardering uit.”

Wat hoopt u volgend jaar niet meer terug te zien? “De mensen die lopen te demonstreren tegen corona met een gele davidster op de borst. Velen kunnen er niet meer van slapen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden