PlusOde

Open huis: bezoek op 4 mei de woning van verzetsstrijder Theodoor van Gogh

Op 4 en 5 mei openen oude verzetshuizen en huizen van Joden hun deuren. Een van die adressen is Weteringschans 137.

Jaap Meesters
Verzetsstrijder Theodoor van Gogh. Beeld privéarchief
Verzetsstrijder Theodoor van Gogh.Beeld privéarchief

In Amsterdam zijn honderden huizen waar je zo aan voorbijloopt zonder stil te staan bij hun oorlogsgeschiedenis. Zo ook het huis op de Weteringschans 137.

Na het overlijden van zijn tante neemt Theodoor van Gogh – op dat moment 23 jaar oud – haar huis over. Deze economiestudent tovert het in korte tijd om tot een plek waar lokaal verzet wordt gepleegd. Het is een komen en gaan van vooral jonge mensen. Vanuit hier helpen Van Gogh en zijn vrienden onderduikers met geld, voedsel en bonkaarten. Ook biedt het huis vaak tijdelijk onderdak aan Joden, studenten en leden van de Binnenlandse Strijdkrachten.

Lange tijd gaat het goed, maar luttele maanden voor de bevrijding slaat het noodlot toe: op 1 maart 1945 wordt een van de koeriers door de Landwacht aangehouden. In zijn bakfiets heeft hij vier zakken geroosterd brood bedoeld voor onderduikers. De Landwacht zet hem onder druk. Hij bekent waar hij vandaan komt.

Het huis wordt door de Sicherheitspolizei binnengevallen. Een groep jonge vrouwen weet in de keuken nog allerlei documenten in de erwtensoep te verdoezelen, maar er worden belastende spullen gevonden. Iedereen die toevallig in het huis is – studenten, vriendinnetjes, koeriers, bewoners – wordt meegenomen. Ingeladen in een grote vrachtauto.

Van Gogh is al twee keer eerder gearresteerd. Twee keer hebben zijn ouders hem vrij kunnen kopen. De derde keer niet. Op 8 maart 1945 vinden, als represaillemaatregel voor de mislukte aanslag op een SS-generaal, in het hele land executies plaats. Van Gogh is dan 24. Hij en zijn vrienden Hans Bais en Gijs Gorter denken te wachten op een eventuele aanklacht. Die komt er niet. Ze worden naar de Fusilladeplaats Rozenoord gereden en zonder proces samen met 50 anderen standrechtelijk geëxecuteerd. De broer van Theodoor van Gogh vernoemt later zijn zoon naar hem, de latere filmregisseur Theo van Gogh.

4 mei, Weteringschans 137

- 13.00 uur en 15.00 uur Anneruth Wibaut vertelt, aan de hand van haar net verschenen boek Toen mijn vader mij maakte, samen met Jantine van Gogh over Theodoor van Gogh en zijn neef Frank Wibaut.
- 16.00 uur Thijs van den Berg vertelt over de rol van Marnix in de oorlog, het dispuut dat opgericht is door Theodoor van Gogh, Hans Bais en Gijs Gorter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden