PlusReportage

Op excursie tussen de Aziatische waterbuffels in de Diemerscheg: ‘We doen net of hier geen mensen zijn’

In de Diemerscheg tussen Muiden en Diemen helpen elf Aziatische waterbuffels bij de aanleg van nieuwe natuur. Het is wel even wennen, voor mens en dier. ‘Ik heb geleerd me als een vos door het landschap te verplaatsen.’

Patrick Meershoek
De kudde Aziatische waterbuffels, die sinds een jaar rondloopt in de natte polder tussen Muiden en Diemen. ‘Ze maken paadjes en houden het ­gebied open.’ Beeld Henk Kolkman
De kudde Aziatische waterbuffels, die sinds een jaar rondloopt in de natte polder tussen Muiden en Diemen. ‘Ze maken paadjes en houden het ­gebied open.’Beeld Henk Kolkman

Het gaat plotseling hard met de big five van de Diemerscheg. Was het voorheen toch een beetje behelpen met sympathieke maar weinig opwindende soorten als konijn, mol, reiger, ringslang en rat, in het afgelopen jaar heeft de bever zich gemeld en ook de otter houdt zich tegenwoordig op in de buurt. Adembenemend is de aanblik van de kudde Aziatische waterbuffels die sinds een jaar rondstruint in de natte polder tussen Muiden en Diemen om al grazend, knagend, brekend en stampend vorm te geven aan de nieuwe natuur. Of, zoals kuddebeheerder Wouter Slors het meer precies uitdrukt: “Het maken van seminatuur in opdracht van de mens.”

Slors is verantwoordelijk voor het welzijn van de waterbuffels die een jaar geleden in opdracht van de provincie Noord-Holland in het natuurgebied zijn uitgezet. Oneerbiedig gezegd: als natuurlijke grasmaaiers, want het waterrijke gebied is met machines niet te beheren. De proef gaat vijf jaar duren, vertelt Slors. “De dieren zijn nog steeds aan het wennen. Aan de omgeving met haar snelwegen en zijn kabels, maar ook aan elkaar. Ze zijn afkomstig van een vergelijkbaar project in de Biesbosch, maar kennen elkaar niet goed. Dat kost tijd. Als wij samen in het oerwoud worden gedropt, hebben we ook even nodig om te leren hoe we met elkaar moeten omgaan.”

Bijvoeren

De komst van de waterbuffels is voor alle betrokken partijen wennen. Voor de brandweer in Muiderberg, die kort na de aankomst van de dieren meteen uitrukte toen er een melding binnenkwam over een koe die te water was geraakt. Maar ook voor Slors, die ruime ervaring heeft met een kudde galloways bij het Naardermeer, maar het afgelopen jaar moest vaststellen dat de waterbuffel toch anders in elkaar steekt. “De galloway slaat vet op voor de winter,” geeft hij als voorbeeld. “Een waterbuffel doet dat niet en kan daardoor flink vermageren. Het zijn melkgevende dieren en ze kunnen een schonkige indruk maken. We hebben ze in de winter voor de zekerheid bijgevoerd.”

Dat laatste gebeurt met enige aarzeling. Het uitgangspunt is dat de waterbuffels het zelf moeten zien te rooien in hun nieuwe omgeving. Slors: “Waterbuffels zijn gedomesticeerde dieren, maar wij geven ze hier de gelegenheid om weer te verwilderen. Ze mogen het wiel zelf uitvinden. Ook als dat tijd kost. De galloways houden er bijvoorbeeld van om wilgen te schillen. Waterbuffels ook, maar deze doen het niet. Het kan zijn dat ze nog niet weten hoe het moet en het kwartje nog moet vallen. Maar we gaan het niet voordoen.” Wat de kudde nodig heeft, leert de ervaring, is een goede koe. “Die leert haar kalveren wat nodig is. Zo krijgt een kudde voet aan de grond.”

Kuddebeheerder Wouter Slors: ‘De dieren zijn nog steeds aan het wennen. Aan de omgeving, maar ook aan elkaar.’ Beeld Johannes Abeling
Kuddebeheerder Wouter Slors: ‘De dieren zijn nog steeds aan het wennen. Aan de omgeving, maar ook aan elkaar.’Beeld Johannes Abeling

Het deel van de Diemerscheg waar de bonkige landschapsarchitecten verblijven, is normaal gesloten voor publiek. Vanavond mag een groep buurtbewoners met de beheerder mee het afgehekte gebied in voor een stoomcursus waterbuffels voor beginners. Het opwindende vooruitzicht van een expeditie door de wildernis wordt nog eens versterkt door uitgebreide instructies vooraf om, ondanks de tropische temperatuur, de broekspijpen in de sokken te stoppen en shirts met lange mouwen te dragen tegen teken, steekmuggen en andere bedreigingen. Voor de stoere buffels hoeven we niet te vrezen, stelt Slors ons gerust, die maken zich uit de hoeven zodra zij ons zien.

Geen half werk

Als ze ons al te zien krijgen. Tijdens een eerdere excursie, vertelt de beheerder, kregen de deelnemers alleen een stukje van een zwaaiende waterbuffelstaart te zien, verdwijnend in het struikgewas. “De dieren zijn van nature heel nieuwsgierig, een beetje zoals kinderen dat kunnen zijn,” legt Slors uit. “Als ik in de buurt stil blijf staan, komen ze voorzichtig kijken wat er aan de hand is. Maar als we met een groepje naar hen gaan staan kijken, voelen ze zich bedreigd en gaan ze er meteen vandoor. Ik heb geleerd om mij als een vos door het landschap te verplaatsen: ik blijf voortdurend in beweging, terwijl ik kijk of alles goed gaat met de kudde. Dan gaan ze gewoon door met wat ze aan het doen zijn, en daar draait het om. We doen samen net of hier geen mensen zijn.”

Dat laatste vraagt wel om enig inlevingsvermogen van mens en dier. Het natuurgebied Waterlandtak-West, zoals dit deel van de Diemerscheg officieel heet, is weliswaar 47 hectaren groot, maar ook op een steenworp afstand gelegen van een drukke snelweg en dito spoorbaan. De buffels lijken er weinig hinder van te hebben, vertelt Slors. “De dieren vertonen hun natuurlijke gedrag. De kudde beweegt zich door het gebied onder leiding van de stieren en de dominante koeien. Er zijn het afgelopen jaar drie kalveren geboren en die hebben als vanzelf hun plek in de groep ingenomen. Ik denk wel dat de groep voor dit gebied nu zijn maximale omvang heeft bereikt. Als de kudde nog groter wordt, kan dat ten koste gaan van de balans in het gebied.”

Want: de waterbuffels buffelen met een doel in het natuurgebied. De natuur ontwikkelt zich razendsnel op het opgespoten zand en het is aan de dieren om te zorgen voor een gevarieerd landschap. Dat doen ze door dwars door de bosjes heen te banjeren en onderweg alles op te eten wat ze lekker vinden, van gras tot jonge aanplant. Slors neemt ons mee naar een paar vierkante meter natuur achter schrikdraad om het verschil te laten zien tussen begraasd en onbegraasd terrein. Duidelijk is dat de buffels geen half werk leveren. Slors: “Ze maken paadjes en houden het gebied open. Niemand kan voorspellen wat er gaat gebeuren. De natuur beheert zichzelf, en dat is veel leuker en spannender dan wanneer wij het doen.”

Groene loper

Van het resultaat kunnen ook andere soorten profiteren. Op het provinciehuis liggen al plannen klaar voor een nieuwe faunapassage die het Naardermeer verbindt met het westelijke deel van de Diemerscheg, richting Amsterdam en Waterland. Onder de Maxisweg komen vijf tunnels voor zoogdieren en amfibieën. De door de waterbuffels gecreëerde natuur dient straks als een groene loper voor soorten als de bever, de otter en de ree.

Dat wil zeggen: als de natuur zich houdt aan de gemaakte afspraken. Slors: “Het is de mens eigen om orde te brengen in de chaos, om controle uit te oefenen over de natuur. Maar niemand kan voorspellen hoe dit gebied er over dertig jaar uitziet. Dat is het mooie van de natuur: die gaat haar eigen gang.”

Grote grazers

Op allerlei plaatsen in en om Amsterdam zijn grote grazers te vinden. In het Geuzenbos bij Halfweg lopen Schotse hooglanders en konikpaarden rond. In het Schinkels Schotse hooglanders en Exmoorpony’s. In de Gaasperzoom zijn het weer Gasconne runderen die zorgen voor een gevarieerde vegetatie. Bij de Noorder-IJplas is een groep Schotse hooglanders te vinden, in de Brettenzone Schotse hooglanders, konikpaarden en geiten, en in de Osdorper Binnenpolder schapen. Bij het Naardermeer loopt een kudde rond van 150 galloways. In het Nationaal Park Zuid-Kennemerland is een groep wisenten actief. Een bijzonder geval vormen de duizenden damherten in de Amsterdamse Waterleidingduinen die door hun grote aantal juist zorgen voor kaalslag in de natuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden