PJ Roggeband toont hoe zijn uitlaattuin functioneert.

Plus Reportage

Op dwaalsafari langs de beeldenroute van ArtZuid

PJ Roggeband toont hoe zijn uitlaattuin functioneert. Beeld Dingena Mol

Langs de beeldenroute van ArtZuid organiseert kunstenaar PJ Roggeband een dwaalsafari waarbij juist níet naar kunst wordt gekeken. ‘Ik moet nu waarschuwen: we arriveren in de Bermuda-driehoek van Amsterdam-Zuid.’

“Ooit was dit een zandlandschap. Tot er bakstenen begonnen aan te spoelen. Bakstenen en nog meer bakstenen. Hout en glas. Daarna kwamen er wat huisnummers bij. En een paar auto’s. Het was rond 1920, en de stijl van de ­Amsterdamse School was geboren.”

Kunstenaar PJ Roggeband staat in het midden van de brede groenstrook in de Minervalaan, met een groepje van negen bezoekers van ArtZuid om hem heen. Al snel is het duidelijk dat dit geen reguliere rondleiding is, langs de kunstwerken die voor de tweejaarlijkse Amsterdam Sculptuur Biënnale zijn neergezet.

“Mensen, op volle kracht vooruit,” zegt Roggeband tegen de groep. Vervolgens loopt hij zonder om te kijken langs Seven Bathtubs & The Man Who Writes on Water: een kunstwerk met zeven gouden badkuipen van de Belgische kunstenaar Jan Fabre. En vlak voor de gigantische uitvergroting van een hoeksteen met daarop Michelangelo (The Corner Piece, door de Japanse kunstenares Sachi ­Miyachi), slaat Roggeband al rechtsaf.

Daar, in de Gerrit van der Veenstraat, staat hij stil bij een monumentaaliep van een meter of twintig. Om de stam zit een grote bol van gedraaid, woekerend hout. De bol zit net niet helemaal rondom de stam: van een kant is het alsof de boom een grote koptelefoon om zijn nek heeft hangen. Het is dat er voor deze editie van ArtZuid vooral voor figuratieve kunst is gekozen, zodat je weet dat dit niet A Bagel with a Bite Out of it Around a Tree is.

“Dit is een warrelknoest,” zegt Roggeband. “Warrelknoest, warrelknoest. Dat ga je nooit meer vergeten.” Hij legt uit dat een warrelknoest een vergroeiing van de boom is. Het ontstaat door een wond – een spijker waarmee ooit een aankondiging is vastgemaakt, bijvoorbeeld – waarna de knoppen in de stam als een soort stressreactie snel ­beginnen te groeien. “Dit is prachtig. Ik heb hier twintig jaar gewoond, maar dit is me nooit opgevallen,” zegt een van de deelnemers.

Elfletterig Genootschap

En dat is precies wat Roggeband wil bereiken met deze ­expeditie langs de route van ArtZuid. Niet naar rechts ­kijken naar de kunst, maar juist naar de parels en details die mensen normaal gesproken links laten liggen. Het is kunst die je overal in de stad kan tegenkomen, als je ­gewoon maar een beetje begint met dwalen. Dat is de ­reden dat hij dit een dwaalsafari noemt (niet geheel ­toevallig een woord van elf letters: als oprichter van het ­Elfletterig Genootschap zijn de elfletterige woorden nooit ver weg bij Roggeband).

In anderhalf uur kronkelt de groep achter Roggeband aan over de brede assen en kaarsrechte straten van Plan Zuid, het stedenbouwkundig plan dat begin van de ­twintigste eeuw werd ontworpen door Berlage. Hij staat niet stil bij Chien de Guet I, een fascinerend en wonderlijk ­figuur van de Franse kunstenaar Jean Dubuffet, maar wel bij een serie gevelbeelden van Jaap Kaas, waar de verf van afbladdert en die nodig aan restauratie toe is (“We zorgen toch niet zo goed voor onze beelden”). Daarna sleept hij de bezoekers mee naar een binnentuin waarvan de bewoners liever niet hebben dat je er komt. De vier scherpe hulsten bij de ingang noemt hij de ‘vier gewapende strijders’.

De warrelknoest in de Gerrit van der Veenstraat. Beeld Dingena Mol

Roggeband, die ook een tijd als artist in residence in de Botanische Tuin Zuidas verbleef, heeft een speciale interesse in de plekken waar de bakstenen en natuur botsen. Af en toe haalt hij uit de houten ‘dwaalkoffer’ die hij meezeult een voorbeeld van werk dat hij heeft gemaakt dat ­inspeelt op die strijd tussen grijs en groen.

Zo is er de uitlaattuin, een grote draagbare plantenbak met schouderbanden, waarmee je altijd bent omringd door het groen. Of de uitleentuin: een handzame tuin voor op je flexbureau, die aan het einde van de werkdag makkelijk weer op te bergen is.

Doperwtenonderzoek

Daarmee neemt de dwaalexcursie je vooral mee in Roggebands blik op de wereld, waarbij hij schijnbaar willekeurige onderwerpen moeiteloos aan elkaar rijgt: binnen een paar minuten gaat het van de historische pantoffelparade, naar John Lennon en Yoko Ono die eikels naar wereld­leiders stuurden en via de reis van Apollo 11 naar dop­erwtenonderzoek op Mars, bijvoorbeeld. En tussendoor leer je ook werkelijk wat over het ontstaan van Plan Zuid. Zo had Berlage in eerste instantie een netwerk van kronkelende straten ontworpen voor dit gebied. Hij moest terug naar de tekentafel omdat het te duur en te weinig efficiënt was, waarna het rechtlijnige stratenplan ontstond. Daardoor kan je volgens Roggeband deze dwaalsafari zien als eerbetoon aan het oorspronkelijke idee van Berlage.

Beeld Dingena Mol

“Ik moet nu waarschuwen: we arriveren in de Bermuda-driehoek van Amsterdam-Zuid,” zegt Roggeband even ­later, als hij niet richting het sculptuur loopt dat misschien wel de meeste aandacht trekt op ArtZuid: een drieënhalf meter hoog beeld van model Kate Moss in een onmogelijke yogahouding, van de Britse kunstenaar Marc Quinn – maar juist het anonieme Dijsselhofplantsoen ­inslaat, een soort inham van de Apollolaan.

Het is een plek waar niets is wat het lijkt. Zo is het een plantsoen zonder groen: alles ligt vol met klinkers. En vraag bij het Bilderberg Garden Hotel waar de garden ­eigenlijk is en je wordt gewezen op het kleine terras dat is omringd met bloembakken. De villa’s zijn dan gigantisch, maar de bolesdoorns in de straat zijn armetierig – en soms zelfs dood: op het einde van de straat staat een dunne stam zonder bol. En wat is dat eigenlijk voor een mysterieus wenteltrapje met daarnaast het bord ‘Consulat de Belgique’? De trap leidt naar zwarte deur die niet vanbuiten open lijkt te kunnen. Zowel slot als handvat ontbreekt, ­alsof het een soort nooduitgang voor Belgen is.

Tenentrio

Dat doet Roggeband weer denken aan de hersenspinsels van architect Hendrik Wijdeveld, die een van de villa’s aan dit stenen plantsoen heeft ontworpen. Wijdeveld pleitte voor de aanleg van een park van Amsterdam naar Zandvoort, als een groene corridor tot aan de zee. Ook wilde hij een kilometerslange schacht graven om naar het middelpunt van de aarde te kunnen. Voor je het weet vertelt ­Roggeband over een zoektocht naar het onbekende in zijn ­eigen lichaam, die leidde naar het trio tenen tussen de grote en kleine teen, waar nooit iemand een naam aan geeft. Het wordt volgens hem tijd om die tenen eens op een voetstuk te plaatsen, wellicht in de vorm van een sculptuur.

Zo wandelt Roggeband vrolijk associërend om de route van ArtZuid heen. Hij waarschuwt dat er op elk willekeurig moment een Birò de hoek om kan komen rijden, legt het verschil uit tussen schaamgroen (onderhoudsvrij groen in een gemeenteperkje), excuusgroen (een halve komkommer en een blaadje sla op je bord) en spijtgroen (een bosje bloemen) en wijst op zaken als de eerste drive-inwoningen van Nederland, bijzondere metselverbanden, links- en rechtsdraaiende blauwe regens en de ontelbare beelden van kunstenaar Hildo Krop op het Gerrit van der Veen College.

De meer dan tachtig beelden en installaties van ArtZuid zijn tot en met september te bezichtigen, maar als de dwaalsafari van Roggeband iets laat zien, is het dat rondwandelen ook daarna nog de moeite waard is. Met zijn blik is de stad het hele jaar rond een openluchtmuseum.

ArtZuid

• De zesde editie van ArtZuid duurt nog tot en met 15 september. De beelden en installaties zijn 24 uur per dag gratis te bezoeken. Elke zaterdag en zondag om 13.00 uur is er een reguliere rondleiding plaats.

• De dwaalsafari van PJ Roggeband maakt deel uit van de randprogrammering. De ontdekkingstocht wordt op 4 en 24 augustus en 8 en 14 september opnieuw georganiseerd.

• Op 31 juli en 7 augustus start om 15.00 uur een speciale dwaalsafari voor kinderen (8+).

Kijk voor meer informatie, tickets (€10) of ­aanvragen van de dwaal-safari voor groepen op artzuid.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden