Recensie

Ook Zwagermans zwanenzang is doordrenkt van de dood (****)

Kort voordat zijn essaybundel De Stilte Van Het Licht verscheen, maakte Joost Zwagerman een einde aan zijn leven. Ook in zijn laatste krachtige werk wordt er naarstig gespeurd naar voortekenen van zijn zelfverkozen einde. En ze worden in ruime mate gevonden.

Joost Zwagerman Beeld Amaury Miller (www.amaurymiller.nl)

In zijn essay Het Verlangen Om Er Niet Te Zijn gaat Joost Zwagerman in op de overeenkomsten tussen Mystiek Lichaam van Frans Kellendonk, Rituelen van Cees Nooteboom en De Consequenties, de veelgeprezen debuutroman van Nina Weijers. Inni Wintrop en Minnie Panis, de hoofdrolspelers in Rituelen en De Consequenties, zijn verwanten in zelfverdwijning, stelt Zwagerman, 'maar het grote verschil is wel dat Inni de zelfmoord begaat waar Minnie op het laatste moment - als ze onder het ijs zakt - voor terugdeinst.

Daags voordat zijn essaybundel De Stilte Van Het Licht - Schoonheid En Onbehagen In De Kunst zou worden gepresenteerd in het Van Gogh Museum maakte romancier, dichter, essayist, columnist en tentoonstellingsmaker Zwagerman een einde aan zijn leven. Sindsdien wordt er naarstig gespeurd naar vooraankondigingen van zijn zelfgekozen einde. Ze werden overal gevonden, ook in zijn zwanenzang.

En niet alleen in het essay Het Verlangen Om Er Niet Te Zijn; bijna elk verhaal staat in het teken van 'niets' of 'weinig'. De hele bundel - nieuwe artikelen en bewerkte essays voor de Volkskrant-rubriek Zwagerman kijkt - gaat over stilte, over het niets, over het wit, over de leegte, het ontbrekende, verdwijnen en de dood. Zoals veel kunst doordrenkt is van de dood.

De stilte, het wit en het volledige niets
Zwagerman vindt de stilte in de monochrome schilderijen van Mark Rothko en Robert Ryman, bij componist John Cage en performancekunstenaar Marina Abramovic, het wit ziet hij bij de schilders Kazimir Malevich en J.H. Weissenbruch, de verstilling bij Giorgio Morandi, het niets bij Yves Klein, de leegte bij Vilhelm Hammershøi, en het 'volledige niets' bij Herman de Vries.

Zwagerman combineert rijp met groen en figuratief met conceptueel en associeert vaak virtuoos. Een enkele keer zijn de verbanden wat al te geforceerd en wil hij iets zien wat er niet is; een aantal stokpaardjes berijdt Zwagerman wel met heel veel graagte.

Maar het gros van zijn doorwrochte, lenige stukken in De stilte Van Het Licht maakt eens temeer duidelijk dat de kunsten een even geestdriftige als erudiete pleitbezorger zijn verloren.

De stilte van het licht

Ons oordeel: ★★★★☆
Genre: Non-fictie
Auteur: Joost Zwagerman
Uitgeverij: De Arbeiderspers
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden