PlusAchtergrond

Oilpulling en kleidieet: heeft detoxen wel zin?

Darmspoelingen, sapkuren en kleidiëten: prima, die adviezen van voedingsgoeroes om je te ontdoen van gif- en afval-stoffen, zolang het maar om een mening gaat, zeggen wetenschappers.

null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Het idee dat je afvalstoffen uit het lichaam kunt onttrekken, is zo gek nog niet. Het idee is zo oud als de weg naar Rome. Wie toetreedt tot de beroepsvereniging van artsen, legt de eed van Hippocrates af. Hippocrates van Kos is dan ook de grondlegger van de westerse geneeskunde. Hij was ervan overtuigd dat gezondheid bij de mens afhing van de balans tussen lichaamssappen: bloed, slijm, gele gal en zwarte gal.

Zo ontstond ooit het idee om bloed af te tappen; de aderlating. “De gedachte was dat het onttrekken van bloed ook ontgiftend zou werken en het beenmerg het bloedverlies zou aanvullen met vers bloed,” verklaart Lisbeth Mathus-Vliegen, voormalig maag-darm-leverarts en emeritus hoogleraar klinische voeding aan Amsterdam UMC. “Bij gebrek aan geneesmiddelen werd het aftappen van bloed bij allerlei ziektes toegepast.”

Afvalstoffen

Aderlatingen worden nog steeds toegepast, uitsluitend bij patiënten die te veel bloed aanmaken. Op het afvoeren van gifstoffen heeft het geen effect. Toch is detoxen onverminderd populair, vanwege het idee dat afvalstoffen uit het ­lichaam kunnen worden afgevoerd.

Tegenwoordig zijn het vooral bloggers die reclame ­maken voor de methode. Enkele jaren geleden adviseerde Rens Kroes het kleidieet: een theelepel schone klei oplossen in een glas water en opdrinken, drie weken, twee keer per dag om het lichaam te ontgiften. Het klinkt logisch, zegt Wieke van der Vossen van het Voedingscentrum. “Maar om je lichaam te ontdoen van vreemde stoffen, heb je geen kleidieet nodig.” Het lichaam heeft een eigen ontgiftingscentrum: de lever ruimt afvalstoffen op. “Detoxen heeft daar geen bewezen effect op.”

Overbelasting

Volgens Jutta Borms heeft detoxen wel degelijk effect op de lever. Borms is huisarts en verdiepte zich in holistische geneeswijzen. Mentale en fysieke spanning zorgen voor een overbelasting van de lever. Als je die filter in je lichaam eens schoonmaakt, ga je je veel beter voelen. Net zoals wanneer je in huis een voorjaarsschoonmaak doet. Grote schoonmaak kun je, volgens de arts, doen met Trias-C of Bupleurum: kruidenmiddelen die lymfevatenstelsel, nieren of lever ontgiften.

“Onzin,” zegt Mathus-Vliegen. “Organen die niets met elkaar te maken hebben, worden op één hoop gegooid. Zo spelen de lymfeklieren vooral een rol in het immuunsysteem om bacteriën en virussen te doden. Denk maar aan de opgezette lymfeklieren bij een keelontsteking. De lever en de nieren hebben daar niets mee van doen.”

Hokjesdenken

Dat hokjesdenken is volgens Borms nou juist het probleem. De westerse geneeskunde mist volgens haar een aantal essentiële schakels. Daar kwam ze achter na een ­auto-ongeluk. Ze reed door een tunnel, werd aan het einde verblind door het zonlicht en reed met volle snelheid tegen een stilstaande auto aan. Ze hield er een whiplash aan over. “Ik kwam toevallig in contact met een collega-arts die aanbood om mij op specifieke plaatsen met planten­extracten in te spuiten.”

Ook Charlotte Labee, voormalig Miss Universe Nederland, vindt dat westerse geneeskunde tekortschiet. “In Nederland hebben we oogkleppen op, waardoor we veel missen dat door ervaring is bewezen.”

Volgens Labee is oilpulling daar een voorbeeld van: ’s ochtends je mond gedurende twintig minuten spoelen met een lepel kokosolie. “In plaats van gifstoffen met koffie door te slikken, spoel je die er eerst uit. Ik voel mij helderder en fitter. Mijn gebit ging erop vooruit en mijn tanden werden witter. Ik doe het als ik de hond uitlaat.”

Het nut van spoelen met olie of, zoals Borms adviseert, een glas citroenwater met olijfolie drinken, is volgens deskundigen niet bewezen, maar kwaad kan het waarschijnlijk niet. Dat ligt anders voor sapkuren. “Je lever heeft er geen baat bij als je niet veel eet en enkel sapjes drinkt,” licht Mathus-Vliegen toe. “Je lever moet zich het leplazarus werken om de bloedsuikerspiegel op peil te houden.”

Watervergiftiging

Er zijn detoxkuren die gevaarlijk kunnen zijn, benadrukt Mathus-Vliegen. Ze behandelde een man die op de intensive care was beland nadat hij veel water en laxeermiddel had gebruikt. Hij liep een watervergiftiging en een kaliumtekort op, en overleefde het maar net. “Het is nooit onderzocht, maar ik denk dat de goede bacteriën die in de darmen leven, het helemaal niet zo leuk vinden als er met een rotvaart een grote hoeveelheid vocht langskomt.”

Detoxen lijkt, zeggen deskundigen, vooral schadelijk voor de portemonnee. Een voorbeeld zijn detoxpleisters, die bij de drogist te koop zijn. Volgens de fabrikant zijn de voeten de beste plaats om afvalstoffen aan het lichaam te onttrekken. ‘Hier liggen immers de meeste zenuwuiteinden van het lichaam. De pleister absorbeert het zweet van de voetzool, dat afval en gifstoffen uit het lymfevocht ­bevat. Deze stoffen vind je de volgende ochtend terug op de voetpleisters, zien is geloven!’

“De zenuwen hebben niets met de afvoer van afvalstoffen te maken,” weerlegt Mathus-Vliegen. “En de lymfevaten in je voet zitten niet in de zool, maar moeilijk ­bereikbaar tussen de tenen. Het zou handig zijn als voetpleisters zouden werken, maar het is niet zo simpel.”

Voedingsgoeroes

Iedereen mag zijn eigen mening hebben, stelt Ben Witteman, maag-darm-leverarts in Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede en buitengewoon hoogleraar voeding en darmgezondheid aan Wageningen University. “Dus ook voedingsgoeroes. Zolang het maar duidelijk is dat het een blogger met een mening is, heb ik geen bezwaar.”

Wel maakt Witteman zich zorgen als mogelijke risico’s en negatieve aspecten worden onderbelicht. “Zeker als er door een arts een medisch, maar niet bewezen wetenschappelijk tintje aan wordt toegevoegd,” zegt Mathus-Vliegen. “Jutta Borms is een holistisch werkende arts die twee boeken heeft geschreven en een praktijk in België heeft, maar ik heb geen enkele wetenschappelijke publicatie van haar kunnen vinden.”

Het is volgens Mathus-Vliegen wel bewezen dat artsen, en ook diëtisten en fysiotherapeuten, de zin en onzin soms niet doorzien. “Door hun agressieve gedrag en taal kunnen ze mensen met een mindere begaafdheid en ­onzekere personen overdonderen en zich geloofwaardig maken.”

Witteman roept voedingsgoeroes op om, net als wetenschappers, meer de nuance op te zoeken en zich te houden aan gangbare inzichten. “Een meer gedeeld en duidelijk advies is beter voor de consument.”

Alcohol

Toch is het, volgens Mathus-Vliegen en Witteman, mogelijk dat detoxen indirect een positief effect heeft op de ­gezondheid. “Het placebo-effect is vaak meer dan 30 procent,” zegt Witteman. Dat verklaart volgens hem deels het succes van niet-wetenschappelijk onderbouwde gezondheidstips.

Bovendien kan detoxen, aldus Mathus-Vliegen, de ­bewustwording vergroten. Zoals mensen door een dieet, welk dieet dan ook, bewuster worden van wat ze eten. Wie volgens de gepensioneerd hoogleraar écht iets positiefs voor zijn lichaam in het algemeen en lever in het bijzonder wil doen, kan beter geen alcohol meer drinken. “Dat is pas echt ontgiften.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden