PlusAchtergrond

Nxt Museum in Noord richt zich op de nieuwe generatie

Beeld Barnaby Steel

Amsterdam is een museum rijker: het Nxt Museum in Noord. Het museum vult een lacune, want nergens anders zijn langdurig nieuwemedia-installaties te zien. Van een pompende ode aan de schoonheid van de QR-code tot kritische kanttekeningen bij gezichtsherkenningssoftware.

Er gaat nog een likje verf over de gevel, werklieden slepen met rollen tapijt en in het schijnsel van een zaklantaarn staat een kunstenaar data in te voeren op een laptop. Op de Asterweg in Amsterdam-Noord worden de puntjes op de i gezet voor de opening, zaterdag, van Amsterdams nieuwste museum. De naam, Nxt Museum, benadrukt dat dit een instelling is die vooruitkijkt: what’s the next thing? Het antwoord luidt grofweg: nieuwemediakunst. Of iets preciezer: installaties die ondenkbaar zijn zonder computers en digitale technologie.

De naam verraadt ook ambitie. Nxt Museum wil een volgendegeneratiemuseum zijn. De instelling is anders georganiseerd en opgezet dan de traditionele kunsttempels, white cubes met hagelwitte wanden, en mikt op een publiek dat eerder het clubcircuit dan de galerie als referentiekader heeft. Van buiten oogt het museum als een blinde doos, binnen is het donker en klinken diepe bastonen.

Medeoprichter Merel van Helsdingen: ‘We willen geen selfiemuseum zijn.’ Beeld Lisette Appeldorn

Drijvende kracht achter het nieuwe museum is Merel van Helsdingen (35). Hoewel zij media en cultuur heeft gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam, is haar cv ­gevuld met marketing- en salesfuncties bij grote bedrijven als Apple en Tommy Hilfiger. Voordat ze terugkeerde naar Amsterdam woonde en werkte ze in Londen en Parijs. “Ik reisde in mijn vrije tijd veel naar musea en internationale kunstbeurzen,” zegt ze. “Ik ben vooral geïnteresseerd in kunstenaars die technologie gebruiken om de wereld van nu en morgen te bevragen. Het idee voor een presentatieplek had ik al langer, inclusief een compleet businessplan, maar ik zette het elke keer terug in de ijskast.”

Daar kwam verandering in toen ze in het voorjaar van 2018 in de Londense Saatchi Gallery het werk Ocean of Air van Marshmallow Laser Feast zag. In die VR-installatie word je naar het binnenste van een sequoia getransporteerd om de stofwisseling van deze grootste boomsoort ter wereld te ervaren. “Een educatief werk, maar artistiek zo sterk als een Van Gogh,” vindt Van Helsdingen. “Een halfjaar nadat ik het had gezien, nam ik ontslag en sinds begin 2019 ben ik voltijds bezig met Nxt ­Museum.”

Covid heeft geholpen

Een locatie vinden viel nog niet mee op de oververhitte Amsterdamse vastgoedmarkt. “Ik heb wel 35 panden ­gezien, van kelders tot een politiebureau en zelfs een oude elektriciteitscentrale, die ironisch genoeg niet over ­genoeg krachtstroom beschikte. Want dat wist ik van ­gesprekken met kunstenaar Thijs Biersteker: er moet ­genoeg power zijn, liefst in ruimtes met hoge plafonds. ­Beter een black box dan een monumentaal pand waar je ­alle ramen moet afdekken. Zo’n ruimte vond ik in deze voormalige tv-studio in Noord.”

De lokale Rabobank kwam verrassend snel over de brug met een lening. Daarnaast wist Van Helsdingen een partner uit de evenementenbranche en een clubje privé-investeerders te strikken, die geld, kennis en contacten investeerden. “Daardoor hebben we alles voor een fractie van het bedrag kunnen doen dat het vergelijkbare Ateliers des Lumières in Parijs of Borderless in Tokio hebben gekost,” zegt de oprichter, die evenwel geen bedrag wil noemen.

En dan ging het ook nog eens heel vlot. Tussen maart en juni werd de 2100 vierkante meter open ruimte omgebouwd tot zalenparcours, met aan de voorkant een restaurant en kantoren. “Covid-19 heeft een handje geholpen,” stelt Van Helsdingen. “De bouwploeg was bereid desnoods hier te logeren. Voor de samenstelling van het team kon ik kiezen uit getalenteerde freelancers die plotseling allemaal tijd hadden.”

Yuxi Cao (James) and Lau Hiu Kong (Lawrence): Dimensional Sampling #1.Beeld Cao Yuxi

Ook het personeelsbestand is bij Nxt Museum anders dan bij een reguliere kunstinstelling. Medeoprichter ­Natasha Greenhalgh is opgeleid als architect aan de prestigieuze Chelsea Art Schoo in Londen, maar verdiende haar sporen in de commerciële wereld van winkelinrichting. Greenhalgh denkt in termen van ‘customer journey’ en ‘beleving’. Zij bedacht dat bezoekers van Nxt Museum binnenkomen in een lange gang die diagonaal is doorsneden: links het wit van de buitenwereld, rechts het blauw van het digitale domein. Dat blauw verwijst ook naar het bluescreen dat vroeger bij tv-producties werd gebruikt, en het aquamarijn dat onder schilders gold als duurste en meest begeerlijke pigment.

Voor de technische kant van bouw en onderhoud werd Dennis Pranger aangetrokken, die als voormalig producent van The Voice zijn lol op kon met de zes krachtstroombronnen, stalen dakconstructie en extra dikke vloer. Een marketeer, een social media-expert, een evementmanager en een pr-persoon complementeren het ondersteunende team.

Speels commentaar

Voor de inhoud kwam Van Helsdingen terecht bij Bogomir Doringer (37), een in Servië geboren kunstenaar die na de Rietveld Academie en de Filmacademie naam heeft gemaakt als tentoonstellingsmaker. “Nederland is historisch altijd heel belangrijk geweest in de ontwikkeling van nieuwemediakunst,” zegt hij. “Maar na de sluiting van het Nederlands Instituut voor Mediakunst in 2012 is er geen vaste plek meer om het te tonen. Buiten Amsterdam heb je kleine presentatieplekken als Mu in Eindhoven, maar kunstwerken zijn bijna alleen te zien op festivals. Onze presentaties blijven minstens zes maanden staan.”

Voor zijn eerste tentoonstelling, getiteld Shifting Proximities, kon Doringer naar eigen zeggen niet om Covid-19 heen. “De aanslagen van 9/11 hebben onze omgang met technologie twintig jaar geleden drastisch veranderd. Surveillance met camera’s, gezichtsherkenningssoftware en biometrische registratie zijn gemeengoed geworden. Ik denk dat Covid-19 ook technologische veranderingen teweegbrengt die ons leven en ons voortbewegen zullen beïnvloeden.”

De buitenkant van het Nxt Museum op de Asterweg in Amsterdam-Noord. Beeld Lisette Appeldorn

Het eerste werk in de tentoonstelling, Connected van Roelof Knol, maakt met lichtprojecties die met bezoekers meebewegen duidelijk hoe groot de persoonlijke en de gemeenschappelijke ruimte zijn – een speels commentaar op de 1,5 metermaatregelen. Het slotwerk, Dimensional Sampling #1 van Yuxi Cao en Lau Hiu Kong, draait om QR-codes. ­Doringer: “Zes maanden geleden vonden we dat nog lelijke dingen, nu zijn ze overal en hebben we ze geaccepteerd als onderdeel van de publieke ruimte. De kunstenaars ­laten zien dat er ook schoonheid in die code zit.”

Maar Shifting Proximities gaat niet louter over de covid-actualiteit. Verschillende interpretaties van nabijheid ­komen aan bod en hoe technologie daarbij helpt of in de weg zit. Marshmallow Laser Feast laat ons één worden met de kosmos door het uitdoven van een supernova en het ontstaan van een zwart gat in een overdonderende animatie te projecteren in een spiegelkamer.

Topologies #1 van United Visual Artists is op het eerste gezicht minder spectaculair, maar de telkens kantelende rechthoeken die met een laser in een 25 meter lange ruimte worden getekend, stellen je gevoel voor evenwicht en perspectief danig op de proef. En Lucy McRaes Biometric Mirror – volgens Doringer een scifi-beauty salon – maakt duidelijk dat gezichtsherkenningssoftware misschien wel claimt de ideale weergave van ons hoofd te ­maken, maar dat we er vaak uitkomen als gedrochten.

Staalkaart

“Shifting Proximities is een soort staalkaart, een manifest dat de breedte van Nxt Museum laat zien,” zegt Doringer. “Sommige werken zijn specifiek voor deze locatie ­gemaakt, andere zijn hier verder ontwikkeld. Dat is ook wat Nxt Museum wil zijn: een plek voor onderzoek en ­experiment. Het Nxt Lab moet gaan functioneren als residency voor vooral jonge kunstenaars die nergens anders hun ideeën meteen op deze schaal kunnen testen.”

Naast onderzoek wil Nxt Museum een performance­programma opzetten. De zalen worden ook verhuurd voor productlanceringen, modeshows en andere evenementen – een manier om dit ongesubsidieerde privé-initiatief te financieren. “En we zetten in op merchandise,” zegt Van Helsdingen. “Geen mokken met ons logo erop, maar dingen die passen bij de exposities. Zo hebben we nu een kapje ontwikkeld om de lens van je laptop af te dekken, om al te opdringerige techbedrijven op afstand te houden.”

Als ervaren marketeer onderneemt Van Helsdingen dit soort stappen niet zonder gedegen marktonderzoek. Zo loodste ze afgelopen week zevenhonderd proefbezoekers door het museum en liet ze hen een vragenlijst invullen. “Het opvallendste is dat 75 procent van de respondenten voorkeur had voor mobielvrije timeslots. Wij willen geen selfiemuseum zijn en dat wil het publiek gelukkig ook niet. Het mooiste is als bezoekers twee uur door de tentoonstelling hebben gelopen en dan na afloop geen idee hebben hoelang ze binnen zijn geweest.”

Nxt Museum, vanaf 29/8, Asterweg 22. Geopend van 10.00 tot 20.00 uur, op zaterdag en zondag tot 22.00 uur. Reguliere ticketprijs: 24,50 euro, reserveren via nxtmuseum.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden