PlusInterview

Na tien jaar insomnia kan Bregje Hofstede weer slapen

Bregje Hofstede (33) kampte tien jaar met insomnia. Slaap vatten is het verslag van een onderzoek naar ‘hoe een slapeloze de nacht terugwon’. Het is geen zelfhulpboek, al geeft ze wel een advies. ‘Gebruik het om in actie te komen.’

Bregje Hofstede (33) had tien jaar lang last van insomnia en schreef er een boek over. Beeld Ted Struwer
Bregje Hofstede (33) had tien jaar lang last van insomnia en schreef er een boek over.Beeld Ted Struwer

De eerste vraag is een inkopper. Of ze goed heeft geslapen.

Een montere Bregje Hofstede, zoomend vanuit haar huis in de Franse streek de Morvan, lacht.

“Ik ben om zes uur wakker gemaakt door de baby, maar dat hoort erbij. Afgezien daarvan slaap ik tegenwoordig goed. Wat een wonder is.”

Wat heet. Tien jaar kampte ze met insomnia, de medische term voor slapeloosheid. Het dreef haar tot wanhoop, en ze besloot een boek te schrijven – Slaap vatten – over de oorzaken van een slechte nachtrust. Ze begon ‘de slaap’ te onderzoeken, schreef er voor Vrij Nederland artikelen over, en toen ze een aantal zaken te weten kwam die tot een goede nachtrust zou kunnen leiden, besloot ze eind 2019 na overleg met haar vriend Amsterdam de rug toe te keren en te verhuizen naar een dorp in een rustig gebied in Frankrijk.

“En verdomd als het niet waar was: ik sliep vanaf de eerste week in een keer heel goed. Het boek was al half af toen ik het schreef, maar deze wending hoorde bij mijn verhaal. Dus heb ik de verhuizing in het boek verwerkt.”

Iets zinvols

Hofstede, ze schrijft ook essays en journalistieke stukken, publiceerde twee romans en een non-fictieboek over burn-out, besloot van de nood een deugd te maken. Schrijver, nietwaar? Ergens in het boek schrijft ze, nadat ze heeft geconcludeerd dat wakker liggen ook kan helpen een schrijfprobleem op te lossen: ‘Die wakkerheid lijkt dan de prijs die ik ­betaal voor een goede tekst’.

“Dat is geen gezonde manier van werken, geen gouden regel, en je houdt dat ook niet eeuwig vol. Wakker liggen is een totaal zinloze manier om je tijd te besteden, en ik vond het prettig om daar iets zinvols van te maken door het te gebruiken, uit te pluizen, en het vervolgens te kunnen ­delen op een manier die misschien andere slapelozen iets kan bieden.”

Een zelfhulpboek?

“Ik heb getwijfeld over de term zelfhulpboek. Een van de belangrijkste vaststellingen die ik zelf deed, is dat de meeste tips als het gaat om niet kunnen slapen voor mij niets deden. Wat men slaaphygiëne noemt, het hele pakket van gewoontes waarmee je je voorbereidt op de nacht. Ik vind het ook een heel gekke term, want het suggereert dat als je niet slaapt, dat je dan op een bepaalde manier viezig bent. Maar het gaat om bewegen in de buitenlucht, een vast ritme hebben, niet de verkeerde dingen eten of drinken voor je gaat slapen, geen smartphone onder je kussen leggen, dikke gordijnen ophangen die het licht buiten houden.”

En het helpt de meeste chronisch slapelozen ook niet, als dat de oplossing zou zijn, aldus Hofstede. Want dan zou niet een op de tien mensen kampen met dat probleem. Zelf was ze op een gegeven moment behoorlijk wanhopig.

“Ik was bereid tot de gekste dingen, heb een tijd enkel bij kaarslicht geleefd, omdat ik dacht dat dat zou helpen. Ik heb ook van alles geslikt, al dan niet legaal, wat helemaal niet goed voor je was, waar ik heel suf van werd. Pillen zijn niet de oplossing. Maar ik wilde zo graag een goede nachtrust.”

Zwarte doos

Uit Slaap vatten blijkt dat we nog steeds niet weten wat slaap precies doet in de hersenen. Het is een soort zwarte doos waar we, ondanks de meest geavanceerde meettechnieken, niet echt toegang tot hebben. Maar slaap is wel heel belangrijk.

“Als je niet slaapt, dat is bekend, neemt de kans toe dat je ­enge ziektes krijgt. Alles wat je maar kunt bedenken; kanker, alzheimer, diabetes. Niet slapen is zelfs zo gevaarlijk dat het Guinness Book of Records heeft ingegrepen. Je mag van Guinness wel van 39 kilometer hoogte skydiven, dat is prima, maar jezelf heel lang wakker houden is te ­gevaarlijk. Die pogingen nemen ze niet meer op. Voor je mentale welzijn is het ook heel slecht, je kunt je minder goed concentreren, je wordt somberder, je kunt niet meer goed redeneren.”

Waar Hofstede achter kwam, is dat ook omgevingsfactoren meespelen als het om slapeloosheid gaat. De context. Wakker liggen omdat je je eenzaam voelt, of omdat je je zorgen maakt over je financiële situatie. Tijdsdruk. En dan geeft ze toch een tip. En meteen een van de hoogste ­categorie.

“Verander niet je lifestyle, als je merkt dat die tips slapeloosheid niet verhelpen, maar verander je leven. Slapeloosheid kan ook een signaal zijn dat je iets moet veranderen aan de context.”

Zo. Hofstede stapt op die manier een beetje weg van de wetenschappelijke kant van het onderzoek naar slaapstoornis. Ze benaderde slapeloosheid niet als een stoornis, maar ze ging onderzoeken of de oorzaken van slapeloosheid daarbuiten zouden kunnen liggen. Een omslag. Ze behandelt deze zienswijze in het deel Wat houdt je wakker? Onder de kopjes Geld, Tijd, Ruimte, Anderen.

“We zijn met slaap heel erg gewend slapeloosheid te zien als een fysiek probleem. Terwijl het toch niet een heel ­wereldschokkend inzicht is dat je misschien ergens van wakker van wakker zou kunnen liggen. Maar dat is in ­wetenschappelijk onderzoek totaal niet de focus.”

“En dan kom je dus bij de oorzaken van slapeloosheid ­zoals financiële stress, eenzaamheid, en geen toegang tot natuur hebben. Voor mij heeft die verhuizing heel veel ­betekend. Want dat ik sindsdien zo goed slaap, is voor mij een heel overtuigend argument om te denken dat context heel belangrijk kan zijn, en dat blijkt overigens ook uit ­onderzoek. Ik ben niet de enige die dit heeft vastgesteld.”

Lokale boswachter

Hofstede waakt ervoor dit als een formule tegen slapeloosheid te zien. Het is een startpunt. “Het werkt voor iedereen anders. Als je echt gaat nadenken en jezelf de grote vragen gaat stellen, kan dat heel confronterend zijn. Ben ik misschien heel ongelukkig op mijn werk? Zit ik in de verkeerde relatie? Daar zijn geen tabletjes voor.”

Heel simpel en ontwapenend is wat er aan het slot van Slaap vatten wordt gezegd: ‘Dus om te slapen moet je ­gelukkig zijn.’

“Ja, dat is hoe de lokale boswachter het samenvatte toen ik hem het hele verhaal uit de doeken had gedaan. Als je de oorzaken waarom mensen wakker liggen zou oplossen, zou je gelukkige mensen hebben. En wat ik daar wel mooi aan vind, is dat slapeloosheid op die manier een soort por kan zijn, en heel vervelende por die je elke nacht krijgt en zegt: ga eens wat veranderen. En als je dat dan doet en je verandert de dingen waarvan je eigenlijk wel weet dat ze goed voor je zouden zijn, dan zou het kunnen dat je niet ­alleen beter slaapt, maar dat je ook een fijner leven voor ­jezelf organiseert.”

Als je daartoe de kans hebt, benadrukt Hofstede.

“Ik heb het grote geluk dat ik veel vrijheid had op het ­moment dat dit boek moest schrijven om conclusies te trekken en dingen te veranderen in mijn leven. Met werk, schrijven, dat ik overal kan beoefenen… Maar ik denk wel dat de conclusie voor veel mensen kan zijn dat als je slapeloosheid weet te gebruiken als een katalysator, een manier om in actie te komen, dat het je weleens meer zou kunnen opleveren dan een betere slaap.”

Soms is Bregje Hofstede bang weer in slapeloosheid te vervallen. Ze heeft niet voor niets tien jaar wakker gelegen.

“Als mijn leven ingrijpend zou veranderen buiten mijn wens om, zou ik daar opnieuw op kunnen reageren met slapeloosheid. Aan de andere kant denk ik wel dat ik een volgende keer niet meer tien jaar zou wachten om te proberen het op te lossen.”

Bregje Hofstede: Slaap vatten. Das Mag, €22,50.

Bregje Hofstede. Beeld Willemieke Kars
Bregje Hofstede.Beeld Willemieke Kars
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden