PlusAchtergrond

Na lang wachten kregen ze een plastic prul thuis: ‘Cybermisdaad loont’

null Beeld Jip van den Toorn
Beeld Jip van den Toorn

Nu er meer online geshopt wordt, neemt ook internetfraude een vlucht. Nieuw is de truc waarbij kopers na lang wachten een plastic prul opgestuurd krijgen in plaats van hun bestelling, waarna de website offline is.

Rian Barth (72) uit Driebergen was al een tijdje op zoek naar een kettingzaag, dus toen ze halverwege december via Facebook een deal tegenkwam met twee kettingzagen voor slechts 35 ­euro, hoefde ze niet lang na te denken. De website, www.deals500.nl, ­beloofde het pakket de volgende dag te leveren. Het werd een maand later pas bij haar bezorgd – niet met twee kettingzagen erin, maar met een snoeischaar. De site is inmiddels offline en op e-mails ­reageert de verkoper niet meer.

Het is een opmerkelijke gang van zaken, maar geen uitzonderlijke. Op Facebook en recensiewebsite Trustpilot staan honderden reacties van mensen die de afgelopen maanden bij deze of andere onlinewinkels iets hebben ­besteld en een prul hebben ontvangen. Zo bestelde Noah (37) uit Amsterdam via Deals500 voor kerst twee zwevende plantenpotten voor de prijs van één, maar kreeg hij eind december een plastic plantje zo klein als een golfbal ­geleverd.

null Beeld Jip van den Toorn
Beeld Jip van den Toorn

Ruime verdubbeling

Vergelijkbaar is het verhaal van Shimon Gertner (70) uit Leusden, die via de website www.dikkedeals.store een elektrische autokrik (‘met 70 procent korting’) voor 35 ­euro bestelde, en afgelopen week een opblaasbaar kussen bezorgd kreeg.

“Het lijkt een nieuw fenomeen te zijn,” zegt Gijs van der Linden, teamleider van het Landelijk Meldpunt Internet­oplichting van de politie. Ook bij de toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) kregen ze dergelijke meldingen binnen. “Zoals van mensen die een kerstboom van twee meter hoog hadden besteld en een plastic miniatuurkerstboom kregen,” aldus Saskia Bierling, woordvoerder consumentenbescherming van de ACM.

Fraudeurs lijken, niet geheel verrassend, in te spelen op het intensievere online geshop nu mensen thuis zitten door de lockdown. De politie zag vorig jaar een ruime verdubbeling van het aantal meldingen van online aankoopfraude via webwinkels vergeleken met de jaren voor de ­coronapandemie.

Wat de gedachte erachter is rotzooiproducten te leveren, en niet gewoon helemaal niets, is niet duidelijk. Deals500 en dikkedeals hebben niet gereageerd op een interviewverzoek. Het vermoeden bestaat dat dergelijke verkopers steeds voor korte tijd onder een bepaalde websitenaam opereren, en als het ze te heet onder de voeten wordt, ze de ene site offline halen en onder een andere naam verdergaan.

null Beeld Jip van denToorn
Beeld Jip van denToorn

Advocaat in de arm

Het zou kunnen dat de verkopers denken juridisch ­sterker te staan als ze íets leveren, ook al is het een ander product dan afgesproken. Bij het online aangifteportaal van de ­politie word je ontmoedigd aangifte te doen van oplichting als je iets hebt ontvangen maar daar niet tevreden over bent. Het zou dan niet om ‘strafrechtelijke oplichting’ gaan, maar om misleiding, wat een civielrechtelijk ­dispuut is. In zulke gevallen wordt aangeraden naar het ­Juridisch Loket te gaan of een advocaat in de arm te ­nemen, al is het natuurlijk de vraag of je zo’n prijzig en tijdrovend proces wilt beginnen voor een aankoop van een paar tientjes.

Arno Lodder, hoogleraar internetrecht aan de Vrije Universiteit, zegt dat in bovengenoemde gevallen wel degelijk sprake is van strafrechtelijke oplichting, al kan het afhangen van de vraag hoe duidelijk de voorwaarden van de site zijn geformuleerd. “Als in de beschrijving bijvoorbeeld duidelijk staat dat het om een sticker van een kerstboom gaat, en niet om een boom zelf, dan wordt het lastig hard te maken dat het oplichting is,” zegt Lodder. “Maar in plaats van een kettingzaag een snoeischaar opsturen, dat kun je nooit op één lijn krijgen met elkaar. Dat is duidelijk oplichting.”

Het is de politie niet bekend hoeveel van zulke zwendelsites online staan. De sites lijken op gewone dropshippers: in Nederland gevestigde tussenverkopers die veelal ­Chinese producten doorverkopen. In principe is deze vorm van online handel, die in zwang is onder jongeren, niet in strijd met de wet. In de meeste gevallen leveren deze tussenverkopers wel gewoon, al duurt de bezorging vaak ook langer dan beloofd en is de prijs vele malen hoger dan wanneer je het product direct zelf bij bijvoorbeeld AliExpress zou ­bestellen.

Flink cashen

Lodder denkt dat de beweegreden van de oplichters ­überhaupt iets te sturen een kwestie van tijdrekken kan zijn. Die Chinese prulproducten kosten bijna niets en ­omdat klanten via track-and-trace zien dat een product onderweg is, wachten ze geduldig af. Tegen de tijd dat ­kopers doorhebben genept te zijn en zich beklagen op ­recensiesites, heeft de fraudeur flink kunnen cashen en gaat de site offline.

Zolang de verkoper niet thuis geeft is het moeilijk, zo niet onmogelijk, je geld terug te krijgen. Doordat privacywetgeving websitehosts en banken verbiedt contactgegevens te verstrekken, valt het vaak niet te achterhalen wie je heeft belazerd. De bovengenoemde onlinewinkels boden, conform de wet, de mogelijkheid het product binnen veertien dagen terug te sturen. Maar, in strijd met de wet, moest dat product niet naar een adres in Nederland worden teruggestuurd, waar de verkoper is gevestigd, maar naar China, waar de producten vandaan ­komen.

De kosten daarvoor (23 euro) waren voor de koper. “Ik vertrouw ze niet genoeg het aankoopbedrag terug te storten,” zegt ­gedupeerde Noah. “En daar rekenen ze vermoedelijk op.”

Ook als je in zo’n geval wel aangifte doet, is de kans klein dat er door politie een onderzoek wordt ingesteld. Het betreft kleine bedragen en het is niet duidelijk of er wel sprake is van strafrechtelijke oplichting, legt Van der ­Linden uit. “We krijgen op jaarbasis meer dan 60 duizend aangiftes binnen en moeten dus keuzes maken. Het kan best zijn dat die keuze niet valt op een onderzoek naar een miniatuurkerstboom en wel naar massale oplichting van bijvoorbeeld dure fitnessapparatuur. Of een geweldsdelict.”

null Beeld Jip van den Toorn
Beeld Jip van den Toorn

De toezichthouder ACM kan eventueel met dwangsommen websites verplichten zich te houden aan regels, ­bijvoorbeeld als die zeggen dat een product naar China moet worden geretourneerd. De politie werkt samen met betaaldienstverleners zoals Mollie, om nieuwe betalingen aan verkopers over wie veel meldingen zijn gemaakt te voorkomen. Maar als de site offline is en de verkoper onvindbaar, is de slagkracht beperkt.

Voorkomen in plaats van genezen is het adagium als het gaat om internetoplichting. “We willen niet de schuld leggen bij de ­gedupeerden,” zegt Van der Linden. “Maar wees op je ­hoede om achteraf een hoop gezeur en teleurstelling te voorkomen.”

Voor mensen die er al in zijn getrapt, komt die waarschuwing te laat. Noah heeft – niet om het geld maar uit principe – gekeken of zijn rechtsbijstandverzekering de advocaatkosten voor een civiele zaak zou dekken. Maar bij oplichting voor minder dan honderd euro wordt dat voor hem niet vergoed. Noah: “Er moet toch een manier zijn om zo’n oplichter aan te kunnen pakken, in plaats van dat ik te horen krijg dat ik zelf moet opletten. De politie zegt toch ook niet tegen slachtoffers van een straatoverval: ‘Had je maar moeten oppassen.’ Doe er iets aan, of zeg dat het ­legaal is om mensen onder de honderd euro online op te lichten. Dan weet iedereen tenminste waar ie aan toe is.”

Het risico gepakt te worden, erkent Lodder na een zucht, is inderdaad klein. “Cybermisdaad loont,” aldus de ­hoogleraar.

Slimmer shoppen

- Let op de prijs: als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is dat het vaak ook. Wees niet naïef.

- Probeer met creditcard of PayPal te betalen in plaats van met iDeal. Bij deze betaalmiddelen heb je meer mogelijkheden je geld bij fraude terug te krijgen.

- Zoek online naar reviews (bijvoorbeeld op Trustpilot of Google). Zijn er geen en is het een beginnende site, dan kun je die beter vermijden. Zijn er veel negatieve reviews: zoek een andere winkel.

- Winkel bij voorkeur bij sites met een fysiek adres en telefoonnummer. Dan kun je bij problemen contact opnemen met de verkoper.

- Check afbeeldingen van producten via Google Afbeeldingen. Duikt dezelfde foto op meerdere verkoopsites op, dan is het vermoedelijk een nepaanbieding.

- Op www.politie.nl kun je checken of een rekeningnummer, url, telefoonnummer of e-mailadres van een webwinkel als negatief bekendstaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden