PlusBeeldspraak

Maffia-epos Goodfellas is lang niet zo goed als The Sopranos

Goodfellas is terug in de bioscoop. Het maffia-epos van Martin Scorsese kreeg met de tv-serie The Sopranos navolging die het voorbeeld overtrof.

Robert De Niro (midden) in Goodfellas van Martin Scorsese. Beeld
Robert De Niro (midden) in Goodfellas van Martin Scorsese.

Vrienden van de cinema, schrik niet en zet u schrap. Er wordt hier vandaag tegen een heilig huisje geschopt. Er gaat in een bomvolle kerk gevloekt worden. Maar het hoge woord moet er onderhand eens uit. Martin Scorseses Goodfellas mag dan wel te boek staan als een enorm Amerikaans meesterwerk, die film is lang niet zo goed als The Sopranos.

Ik hoor gemor, boegeroep en gevloek. Iemand schreeuwt: appels en peren! Ik begrijp het. Want ik weet dat een serie geen film is. En ik weet bovendien dat deze serie er misschien niet was gekomen als dat kolossale meesterwerk de geesten niet rijp had gemaakt voor het idee.

Goodfellas (1990) en The Sopranos (1999-2007) maken ons deelgenoot van het reilen en zeilen in Amerikaans-Italiaanse maffiakringen in New York respectievelijk New Jersey. Film en serie ontlenen een hoge mate van authenticiteit aan de herkomst van de makers, die in hun vormende jaren niet alleen naar gangsterfilms keken, maar ook in de periferie van het milieu verkeerden. Zij hoorden er niet bij, maar gaven hun ogen en oren wel de kost.

Brute agressie

Scorsese groeide op als astmatisch onderdeurtje in de New Yorkse wijk Little Italy. Als filmmaker richtte hij zich in een reeks beroemde films op mannen die hun eigen plan trekken en tot brute agressie vervallen wanneer ze tegenstand ondervinden. Zie Robert De Niro in Scorseses Taxi Driver, Raging Bull, Goodfellas, Cape Fear, Casino en The Irishman en huiver. In het maffia-epos doet de maker zijn uiterste best om ons in te lijven, om ons te verleiden er de lol van in te zien. Goodfellas is een swingende schelmenkomedie, met moord en doodslag en adembenemende wansmaak zover het oog reikt.

Robert De Niro en Ray Liotta in Goodfellas. Beeld
Robert De Niro en Ray Liotta in Goodfellas.

Onze gids in het milieu is de Amerikaans-Ierse Henry Hill, die vanuit zijn jongenskamer uitkijkt op de pizzatent van een maffiabaas en zich in diens bende tot een ­betrouwbare kracht zal ontpoppen, om uiteindelijk in de cocaïnehandel te ontsporen. Hill bestond echt: hij deed als kroongetuige een boekje open in de rechtbank en bij misdaadverslaggever Nicholas Pileggi, die met Scorsese het scenario voor Goodfellas schreef. Hill-vertolker Ray ­Liotta is de smeuïge verteller en spil van de film, De Niro en Joe Pesci worden zijn partners in de onderwereld.

De nadruk ligt op de dynamiek en spanningen in het ­milieu, waarin kerels elkaar voortdurend de maat nemen en alles om machismo en broederschap draait. Pesci steelt de show als ongeleid projectiel. Klassiek is de kroegscène waarin hij een sterk verhaal tot een dijenkletser uitspint en na een compliment over zijn grappen dodelijk ijzig ­reageert: ‘Hoezo ben ik grappig?’ Funny how? werd een ­begrip en staat voor: opgepast ventje!

Maffiakoppen

Er zitten maar liefst 27 acteurs en edelfiguranten uit Goodfellas in The Sopranos. Het zijn overwegend geweldige maffiakoppen uit de acteurspool van New York, waar Scorsese en David Chase hun omvangrijke ensembles rekruteerden. Maar de belangrijkste schakel is actrice Lorraine Bracco, die bij Scorsese de getergde echtgenote van Henry Hill speelde voor ze de doortastende psychiater werd van overspannen maffiabaas Tony Soprano. Ze kreeg bij Chase een sleutelrol tegenover James Gandolfini, die in fysiek en mimiek buitengewoon intimiderend kon zijn, maar zich als Tony tegenover Bracco’s dokter Melfi nauwelijks staande kon houden.

Dat raakt aan het fundamentele verschil tussen de gangsters in de film en die in de serie. Om de schurken in Scorseses film kunnen we lachen of huiveren; Goodfellas is aapjes kijken. Dat is amusant, maar ik denk: daar hoor ik niet bij. The Sopranos is een spiegel, het is een serie die het leven weergeeft. Twintig jaar geleden zag ik er in eerste instantie een treffende metafoor voor Amerika in: het is graaien, snaaien en vreten wat de klok slaat en fuck de rest. Maar gaandeweg won de serie aan herkenning en betekenis.

Scorsese verfilmde een boek, Chase putte uit zijn eigen leven en dat van kennissen, artsen, advocaten, agenten en mensen uit het milieu. Het weerzien met Goodfellas bracht me ertoe Tony ook weer van stal te halen. Chase doet in het eerste seizoen niet moeilijk over de connectie: zijn gangsters citeren The Godfather: Part II en hebben Goodfellas ook gezien. In hun gloednieuwe thuisbioscoop. De spiegel is er niet doffer op geworden, integendeel.

Goodfellas is vanaf vrijdag in een 4K-restauratie te zien in de bioscopen en verkrijgbaar op dvd en blu-ray van Warner Bros. The Sopranos is te zien op Ziggo en eveneens verkrijgbaar op dvd en blu-ray van Warner Bros.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden