Plus Achtergrond

‘Màààm, doe normaal!’ Pubers schamen zich snel voor hun ouders

Een vader die te cool praat, een moeder die je brood komt nabrengen: pubers schamen zich voor hun ouders. Andersom gebeurt het ook. ‘Kun je die veiligheidsspeld uit je oor halen als we naar oma gaan?’ Waar komt die schaamte vandaan?

Beeld Kristel Steenbergen

“‘Hoe kan iemand zo’n uitpuilende buik krijgen?’ dacht Frits. ‘Een zwangere huisknecht.’ ‘Almachtige God,’ zei hij bij zichzelf, ‘zie dit.’ ‘Hoe heet zo’n zulk ondergoed, met hemd en broek uit een stuk. Een hansop geloof ik.’ Hij bekeek de kleding nauwlettend. Aan de achterkant, onderaan de rug, was een lange verticale spleet, die openstond. ‘Ik kan zijn reet zien,’ dacht hij. ‘De klep om te kakken staat open.’ ‘Almachtige God,’ zei hij bij zichzelf, ‘zie toe, zijn reet is te zien.’ Zie deze man. Het is mijn vader.”

Frits van Egters schaamt zich in Gerard Reves klassieker De avonden hevig voor zijn ouders. De mensen die het dichtst bij hem staan, maar die hem voortdurend hinderen.

Vrijwel elk kind schaamt zich weleens voor zijn ouders. Voor die vader die zich plotseling als een locomotief voortbeweegt op de dansvloer en dingen roept als ‘vette beat, guys!’ Voor de moeder die een te sexy truitje heeft aangetrokken, bier uit de fles drinkt of in het bijzijn van anderen je koosnaampje gebruikt. ‘Màààm, doe normaal’ is onder pubers niet voor niets een vaak terugkerende verzuchting.

“Helemaal niet vreemd,” zegt Mariëlle Beckers (44), ­orthopedagoog bij Buro Bloei. “Pubers maken zich los van hun ouders, zijn op zoek naar een eigen identiteit. Ze zetten zich af en schamen zich eerder. Voor zichzelf, omdat hun lichaam verandert, maar ook voor hun ouders. Ze vinden veel raar en willen niet te veel opvallen. Dat is spannend, eng. Het liefst zouden ze onzichtbaar zijn.”

Beckers heeft zelf vier pubers in huis en ziet ook bij hen veel schaamte. “Zelf denk ik dat ik best oké ben als ouder. Ik ben nog jong, zie er normaal uit, een beetje hip, maar niet te. Toch schamen mijn kinderen zich voor mijn ­gedrag. Toen ik bijvoorbeeld op De Parade met leeftijd­genoten ging dansen. Mijn kinderen stonden tweehonderd meter van me af en wilden absoluut niet bij me horen. Ik blijf het wel doen, zoals ik ook zing op de fiets. Ik zet ze er niet mee voor gek en wil kunnen zijn wie ik ben.”

Truttig en ouderwets

Schaamte kan volgens Beckers ook ontstaan als ouders sterk afwijken van de norm. Een vader of moeder die zich heel anders gedraagt dan andere ouders, zich apart kleedt of nadrukkelijk aanwezig is. Pubers hebben maar liever dat hun ouders zo gewoon mogelijk doen.

Zelf schaamde Beckers zich lang voor haar vader, die ­alcoholist is. “Ik wilde liever niet dat vriendjes en vriendinnetjes bij ons over de vloer kwamen. Ook toen ik ouder werd, had ik daar last van. Ik nodigde mijn vader niet uit op feestjes, want you never know… Nu kan ik daar wel beter mee omgaan. Ik realiseer me dat het los van mij staat. Het is iets waarop ik geen invloed heb. Ik hoef me er niet voor te schamen, want het gaat niet over mij.”

Beeld Kristel Steenbergen

Jennifer Delano (30) vindt het nog lastig om er afstand van te nemen. “Ik schaam me nog steeds voor mijn ­ouders.” Ze groeide op in een gereformeerd milieu. Niet opvallen en doe maar normaal, kreeg ze mee, terwijl ze liever had gewild dat haar ouders minder kleurloos waren. “Als puber vond ik mijn ouders niet leuk. Ik durfde niet naast ze te lopen, omdat ze truttig en ouderwets gekleed waren.”

Op latere leeftijd

Na haar puberteit ging de schaamte niet over. “Er zijn nu andere dingen bijgekomen waarvoor ik me schaam. Bijvoorbeeld over hoe mijn vader met de kleinkinderen ­omgaat. Hij gedraagt zich awkward, zegt precies de verkeerde dingen tegen ze en pest mijn nichtje van anderhalf. Als zij haar pop in een karretje wil leggen, trekt hij het weg tot ze begint te huilen. Ik schaam me echt als hij zo doet.”

Zelf heeft Delano een dochter van drie. “Ze is nog te jong om zich voor mij te schamen, maar hoop dat ze dat niet zo erg gaat doen als ik voor mijn ouders.”

Schaamte op latere leeftijd, zoals Delano ervaart, is geen uitzondering. Je ontwikkelt je eigen ideeën en kijk op het leven, en schaamt je voor de achtergrond of het gedachtegoed van je ouders. “Je ziet dat bijvoorbeeld als ouders ­ouderwetse denkbeelden over homoseksualiteit hebben en hun mening daarover uitspreken,” legt Beckers uit.

Else Marie van den Eerenbeemt, familietherapeut en specialist familieverhoudingen, beschouwt schaamte van kinderen voor de ouders als liefde. Pubers doen dat uit loyaliteit. Zij willen hun ouders beschermen voor de kritische ogen van de buitenwereld en voorkomen dat anderen ­negatieve dingen over hen zeggen. Daarom hebben zij liever dat ouders zich gedragen en kleden als grijze muizen, zo ­betoogt Van den Eerenbeemt.

Neerbuigend

Jeroen (31), liever niet met achternaam in de krant, herkent dat. “Ik ben hoog opgeleid, vegetariër, milieu­bewust en geïnteresseerd in kunst en cultuur. Mijn vader is kraanmachinist, houdt van frikandellen, kijkt RTL7, maakt seksistische grapjes en heeft een hekel aan ‘gezeur over het klimaat’. Ik schaam me daar soms voor.”

“Daarom vond ik het moeilijk om mijn nieuwe vriendin mee naar huis te nemen. Ineens zag ik hem door haar ogen. Uiteindelijk heeft ze hem toch ontmoet. Toen ze na afloop neerbuigend over hem deed, stak me dat. Ik wil niet dat anderen me op zijn gedrag wijzen. Hoezeer ik me soms schaam, ik zal hem nooit verraden.”

Omgekeerd kunnen ouders zich ook voor hun kinderen schamen. Bijvoorbeeld als ze experimenteren met kleding, drugs of drank, erbij lopen als een zwerver of te schaars zijn gekleed. “Mijn zoon van achttien koopt veel tweedehandskleding en dan denk ik weleens: jeetje, wat zie je eruit,” zegt Beckers. “Schaamte komt vaak voor bij iets wat veraf staat van wat je zelf zou doen. Vraag je af wáárom je je zo schaamt. Hoe kan het dat je het zo erg vindt? Zo schamen ouders zich soms ook als hun kinderen een laag schooladvies krijgen. Dan ligt het probleem niet bij de kinderen, maar bij henzelf.”

Broek zonder scheuren

“Af en toe een beetje schaamte is niet zo erg,” zegt orthopedagoog Beckers. “Maar als je er echt moeite mee hebt, kun je het bespreekbaar maken. Vertel aan je kind wat je voelt. Je kunt vragen of hij misschien een broek zonder scheuren wil aantrekken als jullie ergens heen gaan. Doe dat op zo’n manier dat je kind zichzelf kan blijven. Dus wél vragen of die veiligheidsspeld uit het oor kan als jullie naar oma gaan, maar geen net overhemd en collegeschoentjes aanbieden. Andersom zul je als ouder ook rekening met je kinderen moeten houden. Als je kind het niet leuk vindt dat je meedanst op de kinderdisco, doe het dan niet.”

Jennifer Delano weet zeker dat haar ouders zich ook voor haar schamen. “Onze karakters botsen. Toen mijn moeder een keer kleding paste die ik haar had aangeraden, riep ik enthousiast: ‘Staat haar goed hè!’ tegen een vrouw bij het pashokje. Mijn moeder schaamde zich enorm en vroeg me dat nooit meer te doen. Zo veel aandacht vindt zij niet oké. Nu ik volwassen ben, lukt het me beter daarmee te leven. Mijn ouders zijn nu eenmaal zo. Maar helemaal voorbij zal mijn schaamte waarschijnlijk nooit gaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden