PlusAchtergrond

Lonkende buurtboekenkastjes zijn razend populair

Verstopt achter een klimop, verzakt in natte herfstbladeren: buurt­boeken­kast­­jes staan en hangen overal. Bij populaire exemplaren is het zelfs druk te noemen. De trotse, precieze beheerder: ‘Boeken die stinken of uit elkaar vallen haal ik eruit.’

Biebje op de CeintuurbaanBeeld Saskia Wesseling

Ze neigen naar links, kruipen naar elkaar toe, alsof ze wat warmte zoeken in de kille herfstwind. Jurassic Park van Michael Crichton tegen Zomerhitte van Jan Wolkers. Test uw bridge ingeklemd tussen Heert, mijn zoon, waar ben je? en Een wolk van een vader.

Titels die anders misschien nooit naast elkaar zouden hebben gestaan, maar nu, ontheemd, beschutting vinden in een buurtboekenkastje aan de Landscheidingskade in Amstelveen.

De houten poten zakken weg in het roestige gebladerte. Regen drupt van het afdakje. Het kastje is provisorisch in elkaar gezet met houten kistjes, stukken tape en aan weerszijden wanden van tuinbouwglas. Maar het voldoet: de boeken staan droog.

Op een dag zal iemand Wolkers’ roman tegen zijn borst drukken of zich ontfermen over De Trooster van Karin Wahlberg. Daarvoor in de plaats keert vaak een nieuwe ‘bewoner’ terug.

Het buurtboekenkastje aan de Landscheidingskade is een van de bijna honderd exemplaren die inmiddels in Amsterdamse straten te vinden zijn. En dan zijn er ook nog tientallen kastjes binnen in buurthuizen, scholen of supermarkten. Minibieb worden ze ook wel genoemd. Je kunt er gratis boeken lenen of ruilen.

Het fenomeen Little Free Library is overgewaaid uit de Verenigde Staten en sinds een jaar of vijf ook in Amsterdam populair. Soms strijken bezoekers onderweg nieuwsgierig neer bij zo’n lonkend, goed gevuld boekenkastje, maar vaker zijn het buurtbewoners of vaste lezers die in hun vertrouwde minibieb speuren naar nieuwe pareltjes.

Buurtboekenkastje aan het Sarphatipark, een van de oudste in de stad.Beeld Saskia Wesseling

Aan de Stadionweg 76, tegen de baksteenrode gevel van een jarendertigwoning, prijkt een charmant kastje. De deurtjes klemmen een beetje, maar zwaaien dan gul open. Geluksvogels kunnen daar zomaar 33 beroemde verhalen van Guy de Maupassant aantreffen. Of een doorleefde Agatha Christie, een puntgave Dan Brown, een spannende Alistair Maclean. ‘Neem een boek, geef een boek,’ staat op het geplastificeerde papier dat erbij hangt. Daaronder het gedicht Najaar van Alexander Nijeboer.

Gedicht

Justine Pardoen (61), die het aangrenzende huis bewoont, hangt maandelijks een ander gedicht op, gerelateerd aan het seizoen. Zeven jaar geleden kocht ze het keukenkastje op Marktplaats en bracht ze er een afdakje op aan, zodat de boeken beschermd waren tegen weer en wind.

“Ik wilde zo’n kastje al heel lang. Het leek me mooi om boeken met anderen te delen,” vertelt ze. “Als kind hield ik erg van lezen, maar eigen boeken had ik niet. Ik kwam uit een gezin dat het niet breed had, dus kon ik ze niet zomaar kopen, terwijl ik ze zo graag wilde. Waarschijnlijk is het idee daar ook uit voortgekomen. Ik wil boeken bereikbaar maken voor iedereen, want het is zo fijn om ze te hebben.”

En dat doet Pardoen met succes. Vrijwel dagelijks halen mensen een boek uit het kastje of vullen het weer aan. Dat varieert van oudere dames uit de buurt die hun vaste rondje met de rollator maken en vier boeken in hun mandje leggen, tot reizigers die op Schiphol een boek kopen en dat achterlaten. “Soms zie ik zelfs gloednieuwe romans liggen die zijn gekocht bij Van Rossum aan de Beethovenstraat. Of iemand komt met de boeken van een overleden opa of oma, die in vijftig jaar niet zijn aangeraakt.”

Amstelveen, aan de bosrand.Beeld Saskia Wesseling

Pardoen beschouwt zichzelf als ‘curator’ van het kastje. “Ik cureer nauwkeurig. Boeken die stinken of uit elkaar vallen haal ik eruit. Net als reisgidsen. Die zijn gauw gedateerd. Boeken die te lang blijven staan, verwissel ik voor andere. Dan is er kennelijk geen belangstelling voor.”

Een keer kwam Pardoen erachter dat een bijzondere uitgave van een boek van een vriendin te koop werd aangeboden bij een antiquair. “Vanaf dat moment voorzag ik de boeken van een stempel: ‘doorgeefboeken’. Het is wel lastig bij te houden, omdat er steeds nieuwe bij komen.”

Het boekenkastje is vrijwel altijd voor driekwart gevuld en heeft een buurtfunctie gekregen. “Ik zie veel vaste bezoekers. Zelf vind ik het ook een feestje om erin te kijken. Er liggen vaak prachtige boeken in.”

Renate Dorrestein

Op de Weesperzijde, schurkend tegen de groene klimop en half verscholen achter grote potten met planten, bevindt zich een buurtboekenkast van formaat. Anders dan in veel andere minibibliotheken, is hier plek voor minstens een paar honderd boeken. Schrijfster Renate Dorrestein nam vijf jaar geleden het initiatief om de kast tegen de gevel te zetten. Haar man Maarten de Boer (68) hield het na haar overlijden in 2018 in stand.

De boeken­kast van Renate Dorrestein aan de Weesper­zijde, nu beheerd door haar man.Beeld Saskia Wesseling

“Aanvankelijk plaatsten wij er zelf boeken in, maar inmiddels is het kastje een eigen leven gaan leiden en bedruipt het zichzelf. Dagelijks komen hier zeker honderd mensen boeken lenen of brengen. Er stond al vaak een rij, maar in de coronatijd is het aantal bezoekers alleen maar toegenomen,” vertelt De Boer.

Afgezien van wat klein onderhoud, zoals het lakken van de kast, bemoeit hij zich nauwelijks met wat zich op de boekenplanken afspeelt. “We hebben geen regels; dan is het einde zoek. Alleen speelgoed of kinderkleding halen we eruit. Dat is niet de bedoeling.”

Winkler Prins

De omloop is volgens De Boer enorm groot. “Medische boeken, goede romans, kinderboeken, de Winkler Prins: ze zijn vaak een dag later al weg. Mensen staan soms een half uur te snuffelen of er iets van hun gading bij is. Soms komt iemand langs om te speuren naar een eerste druk van een bepaalde titel. Zelfs ’s avonds en ’s nachts zie ik voorbijgangers met een zaklampje in de kast zoeken. Vaak ook ontstaan er gesprekken over boeken, waardoor deze plek inmiddels ook een sociale functie heeft. Het is een geliefd object in de buurt geworden. Driekwart van de mensen is vaste bezoeker.”

Kastje aan de Stadionweg.Beeld Saskia Wesseling

De reusachtige boekenkast aan de Weesperzijde bekoort Johan Vermeulen niet zo. Hij koestert zijn eigen lieveling aan de Ceintuurbaan. Hij passeert het dagelijks op zijn vaste fietsroute naar de Jumbo aan de Stadhouderskade. Het is een klein hokje dat tegen de met graffiti bekladde portiekwoningen hangt. Vermeulen doet er regelmatig bijzondere vondsten. “Crusade in Europe van Eisenhower of de memoires van Churchill, om maar iets te noemen.”

Inmiddels heeft hij zich als een stille hoeder over het kastje ontfermd. “Ik verwijder bijvoorbeeld reclamedrukwerk en lege blikjes en zet elke dag de boeken netjes recht. Kookboeken en managementlectuur met onzincursussen breng ik naar de oud papierbak. Die horen er niet in thuis.”

Brievenbus

Verderop, aan Sarphatipark 123, beheert Murni Bakker (43) een van de oudste kastjes van Amsterdam. In de jaren tachtig bestierde haar buurman Diederik al een buurtboekenkastje avant la lettre. “In zijn vensterbank lag een stapeltje boeken. Je kon er een meenemen, maar moest dan wel een gulden in de brievenbus doen. Er werd veel gebruik van gemaakt. Toen hij naar Frankrijk emigreerde, hield het op. Dat vonden we jammer. Samen met de bovenbuurvrouw hebben wij het initiatief voortgezet. Mijn man timmerde een kastje en dat hingen we aan een blinde muur bij het huis. Het is niet van ons, maar van iedereen.”

In het begin zette Bakker er boeken van vrienden en familie in. Inmiddels gaat het vanzelf. “Mensen halen er wat uit en leggen iets anders terug. Ik hoef nooit zelf aan te vullen. Er ligt van alles: oude encyclopedieën, de Bouquetreeks, maar ook romans in andere talen zoals Russisch, Turks of Spaans. Ze zijn vaak de volgende dag al weg. We hebben veel vaste klantjes.”

’s Nachts hoort Bakker regelmatig mensen praten bij het boekenstalletje. “Het verbindt allerlei soorten mensen. Dat maakt het zo leuk.”

Buurtboekenkastje aan het Sarphatipark, een van de oudste in de stad.Beeld Saskia Wesseling
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden