Plus

Lezer krijgt schrijfcursus in Hermans' Mandarijnen op Zwavelzuur

De literatuur dreigt te verdwijnen. Hermans neemt het in een Mandarijnen op Zwavelzuur, op voor de literatuur, voor haar bestaansrecht.

Door Hermans bij elkaar geknipte en geplakte illustratie.Beeld Bezige Bij

Dit is een geweldig boek. Het is gericht tegen veel zaken en mensen. Maar dat is eigenlijk niet het voornaamste wat bij herlezing opvalt. Dat zijn andere dingen. Je krijgt een schrijfcursus. Je krijgt een boek waarom je vaak kunt lachen. Je leest over mensen die soms al lang vergeten zijn, maar dat maakt niet uit: je ziet de types zo voor je.

Hier is iemand aan het woord die alles opzij lijkt te schuiven voor de literatuur. Vrienden heeft hij niet, hij houdt niet van zijn collega's, hij houdt niet van 'het publiek'. Hij zuigt anderen leeg.

Willem Frederik Hermans (1921-1995), de schrijver van het fameuze en nu opnieuw uitgegeven Mandarijnen op Zwavelzuur laat weten dat een schrijver hooguit met anderen bevriend is om hun ideeën: 'De rest van de mensheid interesseert hem [de schrijver] hoogstens als materiaal.' En voor wie doe je het allemaal? Het publiek heeft geen smaak laat hij herhaaldelijk weten. We komen achter het antwoord terwijl we hem lezen: hij doet het voor zichzelf. Want dat is waar dit boek om draait: het moet koste wat het kost een goed boek worden.

Correcties in de kantlijn
Hermans schakelt in Mandarijnen op Zwavelzuur heen en weer van het algemene naar het persoonlijke. Soms is hij verhalend en dan opeens lijkt hij een opstel te schrijven. Hij geeft aanbevelingen. Waar moet de Nederlandse literatuur over gaan, vraag hij zich af. Over Nederland, natuurlijk. De Nederlandse situatie 'is het enige authentieke, onvervreemdbare, unieke materiaal' dat de Nederlandse schrijver bezit, laat hij weten.

En: 'De Nederlandse literatuur is een vacuum en toch loopt ons land over van de meest pikante literaire mogelijkheden!' Let op: 'vacuum' staat hier zonder trema, zoveel haast heeft Hermans om het allemaal te zeggen, er worden spel- en taalfoutjes gemaakt.

Commerciële gedaver
Daar gaat het bij schrijven ook helemaal niet om. Als de stijl maar altijd levendig is. En origineel, zoals ook de gedachten vooral oorspronkelijk moeten zijn. Soms schrijft hij met een pen correcties in de kantlijn. Dat draagt alleen maar bij aan de feestvreugde. Zoals ook de door Hermans bij elkaar geknipte en geplakte illustraties dat doen.

Je moet eigenwijs zijn. De literatuur dreigt te verdwijnen. Hermans neemt het in een literair meesterwerk, want dat is Mandarijnen op Zwavelzuur, op voor de literatuur, voor haar bestaansrecht. Er is eigenlijk niets veranderd. Hij noemt een hoofdstuk De pruiken en de stemmen. Eerste alinea: 'Alles wat nog op de naam literatuur aanspraak maken mag, wordt langzamerhand overstemd door het commerciële gedaver van de dagbladpers en de radio.' Je hoeft er alleen het woord tv aan toe te voegen, en het speelt nu. 'Onafhankelijk', zo legt hij uit, 'is één van die vele woorden waarvan de reclame zich meester gemaakt heeft.'

Willem Frederik Hermans
Mandarijnen op zwavelzuur/Mandarijnen op zwavelzuur. Supplement
(Volledige werken 16)
De Bezige Bij, € 34,90
697 blz.

Alleen zijn
'Ik zal dan ook geen namen noemen en met mijn voorbeelden in het vage blijven, zodat een ieder denken kan dat mijn opmerkingen op een ander slaan,' schrijft hij. Vervolgens analyseert hij de roman Het land van herkomst van E. du Perron kapot. Hij verwijt Du Perron dat hij weliswaar zijn vrienden en zijn vrouw in zijn roman laat optreden, maar dat hij hun gevoeligheden ontziet. 'Du Perron [...] is au fond veel te goedhartig geweest, voor anderen en ook voor zichzelf.'

En zo wordt het natuurlijk nooit wat. Als je schrijft moet je niet aan anderen denken, ja, hooguit in de zin dat je je afvraagt hoe je je opvattingen begrijpelijk kunt maken. Hermans: 'Ik geloof steeds meer dat iemand moet kiezen tussen schrijven en vriendschap.'

Ik heb dit boek wederom schaterend gelezen. Zó moet het, zoals Hermans schrijft in Mandarijnen op Zwavelzuur. Hermans isoleerde zich met dit boek, wordt wel gezegd. Maar dat is precies wat een schrijver wil: alleen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden