PlusFilmrecensie

Les Misérables schetst een ontluisterende beeld van de banlieues

Optimisme maakt gauw plaats voor rauw realisme in Les Misérablesin de banlieue is het Franse gelijkheidsideaal een bittere illusie.

De film, die in Montfermeil speelt, was dit jaar de Franse inzending voor de Oscars.

Les Misérables begint nog hoopvol, met een proloog waarin het Franse volk de overwinning op het WK voetbal viert, maar die egalité wordt snel verruild voor een reis naar de hel. Reiziger is de politieman Stéphane (Damien Bonnard), op weg naar zijn eerste werkdag in de Parijse voorstad Montfermeil. Hij heeft zich laten overplaatsen vanuit Cherbourg om in de buurt van zijn zoon te kunnen wonen. In de banlieue gaat Stéphane deel uitmaken van de anticriminaliteitsbrigade BAC. Met Chris (Alexis Manenti) en Gwada (Djibril Zonga) vormt hij een team dat door de wijk patrouilleert om de bendes in de gaten te houden.

Het grootste deel van Les Misérables volgen we Stéphane, zijn collega’s en een groep jongeren (met een mooie rol van Issa Perica) tijdens een bloedhete zomerdag, vlak na de WK-finale van 2018. Stéphane wordt ingewijd, er is gedoe op een lokale markt, er wordt een leeuwenwelp gestolen uit een circus, er is een prachtige verbale shoot-out tussen alle partijen (politie, criminelen en Moslimbroeders) in een broodjeszaak, en een treffen tussen politie en jongeren waarbij daadwerkelijk wordt geschoten.

Stereotypen

Les Misérables is de eerste speelfilm van de Franse regisseur Ladj Ly (40), bekend van enkele documentaires en korte films. Les Misérables kreeg in 2019 de juryprijs op het filmfestival van Cannes en streed dit jaar als Franse inzending mee voor de Oscar voor de beste internationale film (die uiteindelijk werd gewonnen door Parasite).

Net als Victor Hugo in zijn vermaarde roman Les Misérables uit 1862 laat Ly de broeiende sociale ongelijkheid zien in de Parijse periferie, en de daaruit voortvloeiende armoe en ellende van het Franse volk. Hoewel geen boekverfilming, zijn de overeenkomsten duidelijk: Hugo schreef zijn klassieker in Montfermeil en Ly laat een agent refereren aan personages uit de roman.

Om zijn verhaal te vertellen leunt Ly stevig op stereo­typen, zonder ze aan te zetten: de groepen probleemjongeren en criminelen met een migratie­achtergrond in de buitenwijken zíjn nu eenmaal probleemjongeren en criminelen met een migratieachtergrond. Hij laat simpelweg zien hoe het eraan toe gaat in een banlieue. Dat hij ­‘zigeuners’ die een circus runnen heel voorspelbaar laat zien, soit – net als dat hij de collega’s van Stéphane neerzet als een donkere man (Gwada) die zich wil ontworstelen aan zijn afkomst, en een doldrieste, boze witte man (Chris) die alle regels aan zijn laars lapt.

Dat Ly stereotypen gebruikt, maakt de film eigenlijk alleen maar schrijnender. Het draagt allemaal bij aan het ontluisterende beeld dat de filmmaker schetst van de uitzichtloosheid in de Oost-Parijse voorstad. Niet geheel toevallig is de banlieue Montfermeil ook de plek waar in 2005 – er wordt in de film aan gerefereerd – ernstige rellen uitbraken. Het is ook de voorstad, specifiek de woonwijk Les Bosquets, waar Ladj Ly, zoon van Malinese ouders, en veel acteurs uit de film vandaan komen.

Overbodig moralisme

Behalve een sociaal-realistisch drama wil Les Misérables ook een politiefilm zijn. Ly vlecht die twee genres vakkundig in elkaar, en houdt, ook door het tempo en de cameravoering, de spanning er goed in.

Uiteindelijk is het een mooi procedé; een verhaal vertellen dat één dag omspant. Stéphane zegt ’s avonds tegen een collega: “Dit was de ergste dag van mijn leven.” Daar had de film kunnen eindigen, als een dag uit het leven van Stéphane, maar er volgt nóg een afdaling in de hel. En als vlak voor de aftiteling een tekst in beeld komt, gevolgd door een citaat van Victor Hugo, voelt het alsof je door een ouderwetse schoolmeester wordt terechtgewezen: ‘Denk erom: er zijn geen slechte planten, geen slechte mensen, enkel slechte kwekers.’ Zulk moralisme heeft deze film echt niet nodig.

Geen boekverfilming

Les Misérables van de Franse regisseur Ladj Ly heeft weinig met de gelijknamige roman van Victor Hugo (1802-1885) te maken. Behalve het thema, sociale ongelijkheid, en het moralisme is het geen ‘echte ‘ boekverfilming – net zoals Les Misérables: The Stage Concert, de filmregistratie van de musical die in december uitkwam. Inmiddels is de roman meer dan tien keer verfilmd en zijn er televisieseries op gebaseerd (waaronder een met Gérard Depardieu in de hoofdrol). In 1980 werd de roman door Claude-Michel Schönberg en Alain Boublil bewerkt tot een Franse musical. Seth Gaaikema vertaalde de musical in 1991 naar het Nederlands. De roman is in Frankrijk onverminderd populair en nog steeds in druk.

Les Misérables

Regie Ladj Ly
Met Damien Bonnard, Alexis Manenti Djibril Zonga, Issa Perica
Te zien in Arena, Cinecenter, City, Eye, Filmhallen, Kriterion, The Movies, De Munt, Rialto, Tuschinski

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden