Achtergrond

Kunstencentrum Factor IJ viert zijn opening: neem een champagneglas mee

Zaterdag opent Factor IJ, een kunstuitleen, designwinkel en cultureel trefpunt op IJburg. Kunstenaar Casper Braat levert er een vrolijk commentaar op de consumptie-maatschappij.

Casper Braats installatie 1000 Champagne Glasses. Beeld Casper Braat
Casper Braats installatie 1000 Champagne Glasses.Beeld Casper Braat

“Ik moet er nog 250,” zegt de Amsterdamse kunstenaar Casper Braat (29). “Dat is nog een kwart. Maar ik kan wel even pauze gebruiken, want ik heb zweethandjes.”

“We zijn al twee dagen bezig,” vult Factor IJ-­directeur Nienke Bruin (37) aan. “Gisteren hebben we de poppetjes gedaan.”

Het is twee weken voor de officiële opening van Braats tentoonstelling in Factor IJ, een nieuwe kunstuitleen, ­designwinkel en culturele ontmoetingsplek aan de Pampuslaan, helemaal aan het einde van IJburg. Op twee plateaus staan twee enorme installaties. Rechts staan duizend plastic Hawaii hula dashboard dolls keurig in het gelid, als in een Noord-Koreaanse parade, zachtjes heupwiegend op zonne-energie. Links is Braat bezig evenzoveel gesigneerde en genummerde champagneglazen uit te stallen voor de openingsmanifestatie van Factor IJ.

Factor IJ heeft een lange voorgeschiedenis: in 1984 ­begonnen als Artotheek Oost, vanaf 2009 gevestigd in een voormalige tramremise aan de Oranje-Vrijstaatkade, waar het in 2019 op last van de gemeente moest plaatsmaken voor een andere kunstinstelling, Framer Framed.

Kunstenaar Casper Braat en Factor IJ-­directeur Nienke Bruin. ‘Ik ben heel benieuwd hoe dit op IJburg gaat landen.’ Beeld
Kunstenaar Casper Braat en Factor IJ-­directeur Nienke Bruin. ‘Ik ben heel benieuwd hoe dit op IJburg gaat landen.’

Bruin liet het er niet bij zitten en wist voor elkaar te krijgen dat het Centrum Beeldende Kunst Amsterdam zijn ­intrek kon nemen in een leegstaand filiaal van Cool Cat in winkelcentrum Oostpoort: Cool-CBK. “Inmiddels was ik verhuisd naar IJburg en daar zag ik dit pand leegstaan – er zat vroeger een Turkse supermarkt. Ik heb het stadsdeel benaderd, en die zeiden ja. We maken een frisse start onder een nieuwe naam. We zijn nu nog onderdeel van de gemeente, maar we gaan een verzelfstandigingstraject in. Binnen een paar jaar moeten we het financieel zelf zien te rooien, maar als dat lukt, kunnen we hier de komende tien jaar blijven zitten.”

Welkom zwaaien

Het was de bedoeling dat Factor IJ – de IJ verwijst naar IJburg, factory is een knipoog naar de vermaarde studio van Andy Warhol – in het weekend van 22 en 23 januari al zou openen met Braats tentoonstelling. Sterker: eigenlijk zou Braat in februari 2020 al exposeren in Cool-CBK. Braat: “Toen was corona net een probleem aan het worden in China, waardoor de Hawaii hula dashboard dolls niet geleverd konden worden. Het transport werd opeens tien keer zo duur. Ik heb rechtsbijstand moeten inschakelen, maar toen alles eindelijk was geregeld, moest het CBK uit dat Cool Catfiliaal.” Bruin: “Hier zijn ze misschien nog wel ­beter op hun plaats dan in die oude Cool Cat; het lijkt net of ze iedereen welkom staan te zwaaien.”

Casper Braat studeerde in 2015 af aan de Gerrit Rietveld Academie met het project McJezus, waarin hij McDonald’s tot religieuze proporties verhief, met frietjes in de vorm van katholieke kruisjes en Ronald McDonald afgebeeld als Jezus. Zijn werk gaat vaak over massacultuur en de perversie van het alledaagse.

Zo maakte hij een marmeren buste van Justin Bieber, als een keizer van een nieuw koninkrijk, waarbij het normale wordt verheven tot iets hogers. Drie jaar geleden kocht Braat duizend hamburgers bij McDonald’s en stalde ze uit op de vloer van cultureel centrum Corrosia in Almere. Het strakke grid – 25 rijen met 40 hamburgers – gaf de duizend hamburgers iets perfects, maar onder het oppervlak zat een perverse realiteit verscholen van een productieproces dat inspeelt op de primitieve behoeften van de mens.

In het najaar van 2020 toonde Braat bij Torch Gallery een serie huishoudelijke apparaten, waaronder een broodrooster, een kruimeldief, een waterkoker en een strijkijzer, gehakt uit Italiaans carraramarmer. Braat plaatste het witgoed letterlijk op een voetstuk, als commentaar op onze (consumptie)maatschappij én als ode aan de non-esthetiek van de inwisselbare, alledaagse gebruiksvoorwerpen. Bij Torch lagen ook duizend witte tandenborstels uitgestald op de grond.

Braats werk met duizend plastic hoeladanseressen.
 Beeld Casper Braat
Braats werk met duizend plastic hoeladanseressen.Beeld Casper Braat

Nu is zijn werk te zien in Factor IJ. Sinds het begin van het jaar is de opening vier keer uitgesteld, meldt Braat monter (“Ik heb al vijf posters ontworpen”). En nu het dan eindelijk zover is, kan hij er niet bij zijn. Zodra hij klaar is met het installeren van zijn installaties vertrekt Braat naar Carrara, een stadje aan de voet van de Apuaanse Alpen, vlak bij de Toscaanse kust, waar Michelangelo zijn marmer ook al vandaan haalde. Hij gaat er (materiaal)onderzoek doen, omdat hij het tijd vindt nieuwe wegen in te slaan. “Ik wil dat het niet alleen over het nu gaat en ook eens wat meer dan het defect laten zien – dat doe ik eigenlijk best wel vaak. Maar het is allemaal nog prematuur; ik heb geen idee wat eruit komt.”

Bruin heeft een hoeladanseres ontwaard die niet heupwiegt, Braat zegt dat hij hetzelfde poppetje eerder die dag ook al heeft aangezwengeld en zet het met een klein tikje opnieuw in beweging. “Als je één zo’n poppetje thuis hebt staan, is het een plastic wegwerpding van de Action. Maar met z’n allen, zo strak in een grid, krijgt het iets elegants. Het is zeer instagrammable.”

Bruin: “Maar als je dit ziet, denk je toch: het zou eigenlijk niet moeten kunnen, dat je die poppetjes zo makkelijk voor zo weinig geld kunt bestellen.”

Kartonnen versie

De installatie 1000 Champagne Glasses is wat minder geëngageerd. Bruin: “We hebben wat te vieren en dat willen we graag met zo veel mogelijk mensen doen. Maar toen we dit bedachten, wisten we nog niet wat er corona-wise zou mogen, dus hebben we op safe gespeeld. Vanaf zaterdag kan je een van Caspers glazen aan de bar bij Factor IJ laten volschenken met champagne – of appelsap – en vervolgens mee naar huis nemen als je er een eigen glas voor in de plaats zet. Zo creëren we duizend feestmomentjes – een-op-een. Het is jammer dat Casper er niet bij kan zijn, maar we zetten een kartonnen versie van Casper bij de bar, zodat iedereen toch met hem kan proosten.”

Braat: “Mensen associëren openingen vaak met chic en decadent. Dat gaat hier niet op: dit is laagdrempelig en ­democratisch. Iedereen kan meedoen aan het champagnemoment. Het kunstwerk is pas af op de laatste dag van de expositie: dan zal de eentonigheid zijn opgeheven en zal ‘1000 glazen’ pas echt tot leven komen. Ik heb zoiets eerder al gedaan op het kunstenfestival Watou, maar dan met duizend mokken. Daar werkte het heel goed.”

Bruin: “Ik ben heel benieuwd hoe dit op IJburg gaat landen. De voortekenen zijn goed; de winkel is al geopend van woensdag tot en met zaterdag en dan loopt het storm, en hele schoolklassen staan ook met hun neus tegen de ­ramen. Mensen zijn blij dat er eindelijk een wat groter aanbod kunst en cultuur op IJburg is.”

Opening van Factor IJ, 5/6, 11.00-18.00 uur, Pampuslaan 11. Casper Braat, De perversie van het alledaagse, t/m 10/7 (wo-za, 11.00-18.00 uur).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden