PlusAchtergrond

Kunstenaars in protest in Amsterdam: ‘We worden de stad uitgejaagd’

Kunstenaar Domenique Himmelsbach de Vries is vaak noodgedwongen van atelier naar atelier verhuisd.  Beeld Daphne Lucker
Kunstenaar Domenique Himmelsbach de Vries is vaak noodgedwongen van atelier naar atelier verhuisd.Beeld Daphne Lucker

De Culturele Stelling van Amsterdam protesteert zaterdag voor meer creatieve ruimte en viert haar tienjarig bestaan tijdens het eerste KunstCorso. Vier kunstenaars over hun wensen en hun bijdrage. ‘Dit gaat om meer dan kunst op een wagentje.’

Katinka van de Wall

Het is al lang niet meer vanzelfsprekend dat kunstenaars ateliers, woonruimtes en broedplaatsen in Amsterdam kunnen betalen. De grond wordt steeds duurder, bovendien vechten diverse partijen om de ruimte.

In de tijd van de kraakbeweging, in de jaren tachtig en negentig, werden plekken als Tetterode in Oud-West en Het Domijn in Weesp omgedoopt tot vrije creatieve ruimtes. Sommige panden zijn gelegaliseerd, maar een flink aantal werd ontruimd.

De gemeente Amsterdam begon twintig jaar geleden het ‘broedplaatsenbeleid’ om meer van deze ruimtes, zoals broedplaats WOW in West met tijdelijke woonwerkstudio’s voor startende kunstenaars en creatieven, toe te voegen aan de stad. Op dit moment zijn er ruim zestig van die broedplaatsen.

Of dat genoeg is? Kunstenaar en mede-oprichter van de Culturele Stelling van Amsterdam (CSA) Semna van Ooy (60) verwacht het niet. “We worden meer en meer de stad uitgejaagd. Bezuinigen op cultuur gaat ten koste van de stad. Musea en theaters zijn nu bepalend, maar makers die durven te experimenteren moeten ook in de stad kunnen blijven.”

Parade en protest

De tweede druk van de CSA stadskaart maakt de verborgen kracht zichtbaar van de veertig aangesloten panden en meer dan honderd door de CSA gespotte culturele initiatieven en non-profitorganisaties. Zij vormen sinds 2011 een ring van solidariteit om de stad en strijden gezamenlijk voor betaalbare, creatieve werkterreinen.

Samen met kunstenaars Arjen Lancel (60) en Frederique van Rijn (39) organiseert Van Ooy nu de eerste editie van het demonstratief KunstCorso: een parade en protest met kunstwerken, muziek, installaties en performances van twaalf Amsterdamse kunstenaars. “De gemeente en wooncorporaties zitten bovenop onze vierkante meters,” zegt Lancel, die inmiddels twee keer de originele huurprijs voor zijn atelier betaalt.

De CSA demonstreert in de dubbele betekenis van het woord. “Als Amsterdamse kunstenaars willen we ons laten zien aan de stad, maar we vragen ook aandacht voor het belang van onmisbare, vrije creatieve ruimtes,” zegt Van Ooy.

Met de slogan Onbetaalbaar Kapitaal onderstreept de CSA tijdens het KunstCorso de, volgens eigen zeggen, onschatbare waarde van de kunstenaars en hun speelruimte. “Dit gaat om meer dan kunst op een wagentje.”

Culturele verdedigingslinie

De CSA is gebaseerd op de Stelling van Amsterdam, een ring van verdedigingswerken en forten rondom de stad. Deze waterlinie beschermde Amsterdam in de negentiende en twintigste eeuw tegen ongewenste indringers.

“Tien jaar geleden wilde de gemeente Weesp af van de ateliers in Het Domijn,” zegt Van Ooy. Met kunstenaars uit vergelijkbare panden ging zij in beraad en ontstond het idee van een culturele verdedigingslinie. “Als een van ons in de problemen komt, helpen we elkaar.”

De CSA hoopt na het KunstCorso meer in gesprek te kunnen met de gemeente. “We willen betrokken zijn bij de gebiedsontwikkelingen van nieuwe vrije culturele ruimtes en de bestemmingsplannen van maatschappelijk vastgoed.” Ook hoopt Van Ooy op verlenging van de korte huurcontracten van individuele ateliers.

Ooit gekraakte, maar nu gelegaliseerde creatieve werkterreinen Plantage Dok en Nieuw en Meer sloten zich vanaf de oprichting aan bij de CSA, die een permanente oplossing wil voor de nijpende behoefte aan goede en betaalbare werkruimtes. De kunstenaars in deze panden zijn solidair met gevluchte Oekraïense en Russische kunstenaars door woon- en werkruimte te verschaffen. “Oorlog is in strijd met alles waar kunst voor staat,” zegt Van Ooy. “Kunst staat voor vrijheid om je te uiten, alles kan naast elkaar bestaan. Er is niet één waarheid.”

De gebreide kostuums van Iekeliene Stange (midden). Beeld Daphne Lucker
De gebreide kostuums van Iekeliene Stange (midden).Beeld Daphne Lucker

Kleurrijke kostuums van Iekeliene Stange: ‘Er is geen culturele, vrije ruimte voor onze sector’

“In coronatijd werd de wereld bedaard en stil. De bevlogenheid van mensen verdween,” zegt kunstenaar Iekeliene Stange (37). Onder de naam Splitter Splatter creëert ze kostuums, muziek, video’s en keramiek. In haar atelier in Oud-West bereidt ze haar performance voor, met kleurrijke kostuums en zelf gecomponeerde kaboutercore muziek: “Wat dat is? Verwacht gewoon heel veel lawaai.”

Stange begon met breien als meditatie, wat maanden later resulteerde in haar felgekleurde pakken van wol. “Wol voelt knus aan. Je wordt er blij van, net als van mijn kostuums.”

Tijdens een van de lockdowns ervaarde ze het contrast tussen de zware atmosfeer in Amsterdam en haar opbeurende pakken, toen ze met haar kostuum aan door de stad fietste. “De bezieling die Amsterdam toen miste, is vergelijkbaar met die voor de kunstenaars in de stad. Er is geen culturele, vrije ruimte voor onze sector.”

Natalia Pershina-Yakimanskay, met rechts Shepherd Camara van We Are Here, beschildert kleding met slogans. Beeld Daphne Lucker
Natalia Pershina-Yakimanskay, met rechts Shepherd Camara van We Are Here, beschildert kleding met slogans.Beeld Daphne Lucker

Jurk als politiek wapen van Natalia Pershina-Yakimanskaya: ‘Kleding symboliseert de kwetsbaarheid van onderdrukten’

“In Rusland is er geen mogelijkheid om jezelf te ontwikkelen als kunstenaar,” zegt kunstenaar en activist Natalia Pershina-Yakimanskaya (53). Onder het pseudoniem Gluklya maakt ze anti-Poetinkunst. Negen jaar geleden verhuisde ze van Sint-Petersburg naar Amsterdam.

Waar de meeste activisten spandoeken van canvas gebruiken, beschildert Pershina-Yakimanskaya kledingstukken met slogans als ‘No War’ en ‘Big Brothers, Why?’ “Kleding definieert ons. Het weerspiegelt ons verhaal en symboliseert de kwetsbaarheid van onderdrukten,” zegt de Russische kunstenaar. Door jurken, overhemden en T-shirts te verlijmen op houten stokken transformeert ze persoonlijke spullen tot politieke wapens.

In Amsterdam raakt Pershina-Yakimanskaya geïnteresseerd in onderwerpen als migratie en kolonisatie. Samen met Shepherd Camara van We Are Here, een collectief dat streeft naar betere leefomstandigheden voor ongedocumenteerden in de stad, organiseert Pershina-Yakimanskaya kunstworkshops voor daklozen. Naast spandoeken creëert ze voor het KunstCorso een platform van gedumpte matrassen. “Dit is waar ongedocumenteerden in Amsterdam op moeten slapen.”

Vuurtoren van gerecyclede materialen van Eva Schippers.  Beeld Daphne Lucker
Vuurtoren van gerecyclede materialen van Eva Schippers.Beeld Daphne Lucker

Vuurtoren uit de toekomst van Eva Schippers: ‘Ik ga samen met andere kunstenaars op zoek naar oplossingen’

In haar rood -witte jurkje rijdt Eva Schippers (42) zaterdag in haar vuurtoren – gemaakt van beschilderde bedbodems, Ikeadeurtjes en houten lepels – door de stad. “Allemaal van gerecyclede en geschonken materialen uit de buurt.” Eerst uit noodzaak, daarna werd het kenmerkend voor haar bouwstijl.

’s Nachts en bij slecht weer waarschuwt een vuurtoren schepen voor kliffen en baaien in de buurt. Vergelijkbaar met de missie van de CSA schiet een vuurtoren te hulp bij nood, zegt Schippers.

Met drie gastsprekers, onder wie kunstenaar Tara Karpinski, houdt ze de spiegels van de vuurtoren draaiende en praat ze over de mogelijke toekomst van de cultuurstad Amsterdam. “In plaats van boos te zijn, ga ik samen met andere kunstenaars op zoek naar oplossingen.”

Domenique Himmelsbach de Vries maakt portretten van ongedocumenteerden.  Beeld Daphne Lucker
Domenique Himmelsbach de Vries maakt portretten van ongedocumenteerden.Beeld Daphne Lucker

Papieren monumenten van Domenique Himmelsbach de Vries: ‘Ook ongedocumenteerden verdienen een plek in de stad.’

Kunstenaar Domenique Himmelsbach de Vries (38) werkt vanuit zijn atelier in De Pijp. Hier maakt hij portretten van ongedocumenteerden in Amsterdam. Zijn tekeningen snijdt hij uit en haalt hij door de drukpers, met een portret op 300 grams zuurvrij Hahnemuhlepapier als resultaat. De oplettende wandelaar zal zijn kunstwerken, willekeurig geplakt door de Amsterdamse straten, niet zijn ontgaan.

“Ongedocumenteerden worden niet erkend,” zegt Himmelsbach de Vries. “Maar ook zij verdienen een plek in de stad.” Zelf heeft hij vaak noodgedwongen van atelier naar atelier moeten verhuizen. Net als ongedocumenteerden, brengen broedplaatsen en kunstenaars ook levendigheid in de stad, vindt hij.

Tijdens het KunstCorso wapperen zestig van Himmelsbach de Vries’ papieren monumenten als vlaggen door de stad. Wat begon als een workshop portrettekenen voor ongedocumenteerden, is uitgegroeid tot zijn paradepaard. “Ik had niet voorzien dat mijn project zo groot zou worden. Het blijft maar groeien.”

KunstCorso

Het KunstCorso, op zaterdag 16 april, begint om 14.00 uur op het Alexanderplein, gaat via de Weteringschans naar de Nieuwmarkt en eindigt via de Prins Hendrikkade bij de Zeeburgerdijk. Vanaf 17.00 uur organiseert de CSA bij Stadsstrand Kaap een feest met onder meer Steven de Peven, DJ Sjaak, de Accu Fanfare en M-Cecile. Een ticket kost €13,50 en is te koop via culturelestelling.amsterdam/kunst-korso.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden