Plus Reportage

Krakeenden en knobbelzwanen: ook in Amsterdam kun je vogelspotten

Voor een dagje vogelspotten hoef je niet ver de stad uit – langs de randen van Amsterdam zijn veel hutten, schermen en wanden te vinden om de dieren en hun nesten te begluren. ‘Krááá!’

Rietgedekte vogelkijkhut in het Ilperveld. Beeld Sem Langendijk

Tegenpolen trekken elkaar aan. Het lijkt op een merkwaardige manier van toepassing op het weelderige vogelbroedgebied aan de Ouderkerkerplas, dat ligt ingeklemd tussen de A2 en A9. Het verkeer raast voorbij. Jankende luchtstoten van vrachtwagens, het bonken over de voeg­naden in het asfalt. Onderaan het talud een verlaten fietspad. Slordige graffiti, zwerfvuil in de berm.

Maar met je rug naar de snelweg ontvouwt zich een ander beeld: wuivend riet, gele bloemen, gipskruid, spiegelglad water, eenden en futen die daar rimpels in trekken, een spierwitte lachstern, hooghartig fladderend boven de auto’s.

Als de hemel blauw is, neem je het verkeers­lawaai snel voor lief. Langs het fietspad aan de Ouderkerkerplas bevindt zich op een heuveltje een vogelkijkplatform: ‘Het bultje van John.’ Het is vernoemd naar John van Berloo, gepensioneerd medewerker van Groengebied Amstelland, die zich sterk maakte voor de totstandkoming van deze uitkijkplek.

Een houten bankje kijkt uit over de Ouderkerkerplas en de oeverzwaluwwand, een 25 meter lang betonnen scherm met 120 gaten. Daarachter ligt een berg rivierzand waarin de oeverzwaluwen lange nestholen graven om hun eieren te leggen en jongen groot te brengen. Tientallen oeverzwaluwpaartjes broeden hier in de zomer.

In de plas zwemmen onder meer krakeenden, kuifeenden, slobeenden, meerkoeten, waterhoentjes, futen en dodaarzen. Van half oktober tot half april zijn er duizenden smienten en andere wintergasten te zien, zoals de kolgans, brandgans, de grauwe gans en de wintertaling. Het wandelpad rond de plas is dan gesloten.

Twintig vogelliefhebbers en -beschermers van Vogelwerkgroep Ouderkerk doen al ruim veertig jaar hun best om vogels in de omgeving te beschermen en te tellen. Ze onderhouden ook de oeverzwaluwwand en verzorgen de nestkasten. Bovendien bevinden zich dankzij deze werkgroep op korte afstand van elkaar nog twee vogelkijkhutten.

Een kilometer verderop, eveneens aan de Ouderkerkerplas, bevindt zich een steenrood, met golfplaten bedekt huisje, voorzien van rechthoekige kijkgaten. ‘Vindt u het hier ook zo’n troep? Maak het dan niet erger en neem uw afval mee,’ meldt een bordje in de hut. Desondanks slingeren er lege blikjes en heeft iemand in de beschutte ruimte zijn behoefte gedaan, precies voor het bankje dat zo’n fraai zicht biedt op de watervogels. Een ondraaglijke stank dwingt de bezoeker onder het viaduct door te fietsen, op weg naar het nabijgelegen Landje van Geijsel.

Kijken en nadenken

Deze plek dankt zijn naam aan boer Jan Geijsel. Elk jaar zet hij zijn weiland vanaf februari onder water. Voor honderden ­weidevogels, wilde eenden en steltlopers wordt het daardoor een geliefde rust-en foerageerplek. Vooral ’s morgens en ’s avonds zijn er volop grutto’s, tureluurs, kemphanen en kieviten te zien. Half mei laat Geijsel het water weglopen en droogt het land langzaam op. Het wordt dan weer het domein van de koeien.

De vogelobservatieschuur is alleen te gebruiken als het landje onder water staat. Als hij gesloten is, biedt de picknickbank tussen de houtsnippers een alternatief.

Een oudere heer in keurig pak met donkerblauwe stropdas parkeert zijn scootmobiel naast de observatieschuur. Een vage geur van aftershave en tabak. Hij komt hier vaker. “Zomaar wat kijken en nadenken. Luisteren naar de weidevogels. Die heb je bij mij in de flat niet,” zegt hij.

Ogenschijnlijk stil zoeven de auto’s in de verte over de A2. Wie daar naar het zuiden rijdt, zal in een vlugge oogopslag eenvormige weilanden zien, maar heeft geen weet van wat zich er afspeelt. Geen weet van de meerkoeten die kopje onder duiken, de distelvlinder die neerstrijkt op een houtsnipper, de lepelaar die met gestrekte nek het blauw doorkruist, de boer die met stampende passen het grasland trotseert.

Waar je je in dit gebied ook begeeft, steeds schurkt de stad tegen het natuurschoon aan. De blauwe glazen koker van het Fletcherhotel en de lichtreclames van fastfoodketens aan de Foodstrip steken boven het groen uit. Alsof ze zeggen: leuk bezig daar, maar wij zijn er ook nog!

Als je de A2 oversteekt en de Foodstrip passeert, bereik je al gauw een nieuwe vogelattractie. Op het terrein van natuurvereniging De Ruige Hof aan de Abcouderstraatweg staat een broedwand voor ijsvogels. Vanuit een schuilhut is het mogelijk de vogels en het nest te begluren. Fotografen kunnen de ruimte voor 25 euro huren.

Terug in de richting van de stad is het vogeluitkijkpunt bij de Oeverlanden in het Amsterdamse Bos een populaire spottersplek. Je bekijkt de vogels vanaf een houten verhoging met trap, omzoomd door gras, veldbloemen en riet. In het voorjaar kun je de rietgors of de kleine karekiet zien. Ook de ijsvogel en roof­vogels als de buizerd en de sperwer zijn hier regelmatig te vinden.

Een vrouw wandelt er met de fiets aan de hand naar toe. Zwaarbeladen fietstassen met onder meer een verrekijker, statief en telelens. Amechtig hijgend leunt ze even later over de reling van het uitkijkpunt. “Dit is mijn favoriete plek. Ik heb hier van alles gespot: een visdiefje, ooie­vaar, bruine kiekendief, een lepelaar. De rust is heerlijk. Op een enkele sirene na, vergeet je dat je in de stad bent,” zegt de 61-jarige Marga Boer.

Beduimelde tissues

Dieper de stad in kan de vogelaar in het goede, oude Vondelpark zijn hart ophalen aan de knobbelzwaan, krakeend, kleine karekiet, sperwer en ooievaar. In oude spechtenholten broeden bovendien de exotische, kleurrijke halsbandparkieten.

De gps-coördinaten op vogelkijkhut.nl leiden je naar een beschut paadje en open plek in het struikgewas. Zittend op een paar afgezaagde boomstammen kun je daar vogels bestuderen. Beduimelde tissues, snoepwikkels, peuken en gedeukte blikjes duiden er echter op dat mensen hier hun hart ophalen aan meer dan alleen de halsbandparkiet.

Noordwaarts over het IJ hoeven vogelaars zich al helemaal niet te vervelen. Hier is een flink aantal vogelkijkschermen en -hutten te vinden, zoals die in Het Twiske, het plasdrasgebied De Kinsel en Polder IJdoorn bij Durgerdam.

Vanaf het witte hek op de Durgerdammerdijk loopt een wandelpad naar de ­Polder IJdoorn. Aan het einde daarvan bevindt zich een vogelkijkpunt. In de plassen en het rietmoeras komen veel trek­vogels voor, zoals de lepelaar, die stekelbaarsjes en garnalen uit het ondiepe water haalt. Ook weidevogels, ijsvogels en bruine kiekendieven kun je hier zien.

De oeverzwaluw-wand aan de Ouderker­­kerplas. Beeld Sem Langendijk

Gekoetkoet

Zo’n acht kilometer verderop bevindt zich in de Volgermeerpolder een vogelkijkwand van robuuste houten balken met grillige gaten erin. Vanaf de bank achter het scherm bespied je de vogels in een waterrijk natuurgebied. Op dat moment beperkt het aanbod zich tot wat eenden en meerkoeten. Nu en dan weerklinkt de schrille kreet van een zilverreiger: ‘Krááá!’ Met meer geduld is het mogelijk er andere soorten, zoals een roerdomp, torenvalk, baardman of zomertaling te spotten.

Een paradijs voor vogelaars is het Ilperveld. Dit sprookjesachtige waterrijke gebied bestaat uit eilandjes van trilveen en een brak veenweidegebied, met sloten, vaarten en rietkragen. Ze zijn met elkaar verbonden door houten vlonders. Onderweg ontspint zich een concert van natuurgeluiden: gespetter, gekwaak en geblup in het water, gezang, gepiep, gekoetkoet en gehoemphoemp.

Helemaal achterin het gebied bevindt zich een rietgedekte vogelkijkhut. Binnen moeten je ogen wennen aan de duisternis. De geur van klam hout. Met een ijzeren handvat zijn de houten kijkluikjes te openen. Ze onthullen een verstild wateroppervlak, rietkragen en scharrelende vogels. In de trektijd is het Ilperveld een toevluchtsoord voor smienten, wulpen en ganzen.

‘Vogels kijken vraagt stilte en geduld. Het is altijd een verrassing welke vogels je ziet. Het hangt af van het weer, het moment van de dag en het seizoen,’ laat het bordje op de deur weten. Bij sommige bezoekers moet de verveling toch hebben toegeslagen. Zij voorzagen de muur met viltstift van data, hartjes en namen: ‘Lisa en Ashley 2018, best babes’.

Bij het verlaten van de hut komt een man, gehuld in camouflagekledij en gewapend met statief en fototoestel, aangelopen. “Ik ga weer wat knapperds vastleggen!” kondigt hij monter aan.

Terug naar de stad. De skyline van Amsterdam ligt bibberig in de nevel, in de verte de fletse pluim van Nuon. Een meeuw spoedt zich hoog in de lucht naar het vertier. Nog lang gonst de natuur na.

Vogelkijkhut in het Amsterdamse Bos. Beeld Sem Langendijk

Spotten Maar

Vogelkijkwand Het Twiske, Het Drijf­sijsje In de winter smient, wintertaling, roerdomp, nonnetje, kuifeend en ijsvogel. ’s Zomers veel rietvogels, zoals waterral, baardman, snor, rietgors en blauwborst.

Vogelkijkhut Amsterdamse Waterleidingduinen In de winter de foeragerende roerdomp, waterral, grote zaagbek, wintertaling en brilduiker. In de zomer soms een ijsvogel.

Vogeluitkijkpunt Gouwzee In de winter kuifeend, tafeleend en brilduiker. In de ­na­zomer en begin herfst krooneenden.

Vogelkijkhut Kennemerduinen, Duinmeer In de zomer de geoorde fuut, maar ook onder andere de nachtegaal, zwartkop, rietzanger, tjiftjaf, houtsnip.

Vogelkijkscherm Spaarndam, Landje van Gruijters Kluut, grutto, oeverloper, bontbekplevier, tureluur en lepelaar, maar ook kwikstaarten en slobeenden.

Vogelkijkhut Spaarnwouderplas, De Smient Lepelaar, grutto, krakeenden, slobeenden. Op de drassige oevers foerageren in de zomer grutto en tureluur.

Vogelkijkhut De Trickel, Wormer, aan de rand van het Wormer- en Jisperveld Krakeenden, meerkoeten, visdief.

Vogelkijkscherm Buitenhuizen, bij het Noord-Hollands kanaal Diverse eendensoorten en de watersnip.

Forteiland Pampus Wilde eenden, karekieten en tuinfluiters.

Meer locaties op: vogelkijkhut.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden