PlusReportage

Klotsende grachten, dansende huisjes – een dagje als toerist door de grachten

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Rondvaartboten vormen de grootste toeristenbranche van de stad, maar Amsterdammers zijn aan boord vaak niet te vinden. Wat zien al die bezoekers?

Marc Kruyswijk

De huizen langs de Amstel, daar tegenover de Stopera en hotel De l’Europe, worden door de Amsterdammers in de harten gesloten. Liefdevol noemen zij dit rijtje schots en scheve panden ‘de dansende huisjes’. Amsterdammers fietsen erlangs, soms zelfs voor om, om op precies deze plek te genieten van het mooiste dat hun stad te bieden heeft.

Bovenstaande zinnen horen eigenlijk tussen aanhalingstekens te staan. Het is, enigszins gecomprimeerd, de tekst die toeristen op de grote rondvaartboten te horen krijgen als ze over het allerlaatste stukje Amstel varen. Dit is het beeld dat buitenlanders tijdens een bezoek aan de stad voorgeschoteld krijgen. Maar vraag de gemiddelde Amsterdammer waar de dansende huisjes te vinden zijn en vrijwel niemand zal zeggen: ‘Amstel, tegenover de Stopera. Dat weet toch iedereen?’

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Voor de goede orde: de term ‘dansende huisjes’ bestaat wel. Het lijkt geen verzinsel van de rondvaartbedrijven. Wie zoekt op internet, stuit op allerlei op toeristen gerichte websites. De dansende huisjes van de Amstel zijn daar een plaatje op een T-shirt of een puzzel van duizend stukjes. In de toeristische subcultuur zijn de huisjes dus een ding. Maar in de praktijk: Amsterdammers die speciaal naar de Amstel afreizen om zich te staan vergapen aan het rijtje langzaam verzakkende huizen? Nooit van gehoord.

Keiharde klap

Wat maakt het uit, kun je denken. Want veel fantasie is er niet voor nodig om de pandjes te zien dansen. Als ze nog niet algemeen zo bekendstaan, zou het helemaal geen slecht idee zijn om dat begrip in de toekomst over te nemen.

Ook opvallend: de huisjes waar die gemiddelde Amsterdammer vooral langsfietst, staan er vanaf het klotsende water bezien veel mooier bij dan je je vanaf straatniveau realiseert. Gezeten in een rondvaartboot, zo’n klassieke langwerpige sigaar, sluipt er eenheid in de huisjes. ­Eenheid door verscheidenheid. Ze stralen je tegemoet – en maken je stiekem ook best een beetje trots een Amster­dammer te zijn.

Het voorbeeld van de dansende huisjes past naadloos in het beeld van de stad dat oprijst vanaf een rondvaart door de grachten, de grootste attractie van Amsterdam. Inderdaad: niet het Rijksmuseum, niet het Anne Frank Huis – nee, de rondvaart­bedrijven van de stad voorzien gezamenlijk al jaren in het meest gekozen tijdverdrijf voor toeristen en bezoekers en voor, welja, her en der verdwaalde Amsterdammers die de stad ook wel eens vanaf het water willen zien.

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Het gaat om miljoenen klanten, vóór corona dan tenminste. Van alle toeristen die de stad bezochten in 2019 stapte bijna dertig procent in een rondvaartboot. Natuurlijk, de epidemie en de lockdowns brachten de branche een keiharde klap toe. Net zoals het Rijksmuseum, de Zaanse Schans en de Heineken Experience ernstig te lijden hadden van de maatregelen en het wegblijven van de toeristen.

Ter illustratie: in 2019 kochten alleen al bijna tweeënhalf miljoen mensen een kaartje bij Lovers Canal Cruise, blijkt uit een overzicht van de vijftig grootste dag­attracties door toeristisch onderzoeks­bureau Respons. Stromma kwam aan 1,25 miljoen en dan zijn er nog de minder grote rondvaartbedrijven die dag in dag uit met bezoekers door de grachten varen.

Niet te porren

Vanaf het water is de stad schitterend. Het is een cliché, dus het is waar. Maar tegelijk biedt zo’n rondvaartboot vooral een hypertoeristisch perspectief. Een dinsdag lang door de stad varen met een reeks rondvaartboten geeft je als geboren en getogen Amsterdammer het gevoel te gast te zijn in een stad die je vaag wel kende, van tele­visie of zo, maar die ergens ook wel nieuw voor je is. Dat zit ’m in de manier waarop je kijkt, in de verhalen die je te horen krijgt, maar voor een belangrijk deel ook in het gezelschap waarin je verkeert. Bezoekers, grotendeels van over de landsgrenzen.

Amsterdammers lijken er nauwelijks voor te porren, een beetje als Parijzenaars die je met geen stok de Eiffeltoren opkrijgt. Bij gelegenheden misschien, of als er bezoek over is uit het buitenland. Aan boord deze dinsdag slechts een enkele Amsterdamse vader of moeder met een kind. Voor het overige: Engels is de voertaal, maar ook Duits en Spaans klinken veelvuldig in de rondvaartboten.

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Neem alleen al de eerste rondvaart van de dag, halverwege de ochtend vertrekkend vanaf het water voor CS. Aan boord is plek voor iets meer dan zestig man. Maar de dag moet nog een beetje beginnen; met 26 passagiers is de boot prettig gevuld. Joe en Jane Cornelius uit het Amerikaanse Tennessee, in matching truien van Hard Rock Café Nashville, hebben ogenblikkelijk contact met een naastgezeten stel uit de naastgelegen staat Arkansas.

Voor de rest vooral Duitsers aan boord, zes stelletjes tegelijk. En, naast de verslaggever, één Nederlander: de 77-jarige ­Martin Koopman uit Lelystad. Oude ­vrienden uit Canada zijn over. “Ze wilden Amsterdam graag zien, ik dacht: dan ­moeten we een rondvaart gaan doen.”

Uitputtingsslag

Het is best interessant. Al was het maar omdat een rondvaart je dwingt om naar je eigen stad te kijken door de ogen van een bezoeker. Wat zie je dan van de stad? En wat betekent dat voor het beeld dat bezoekers hebben van Amsterdam? Komt dat beeld overeen dat wij Amsterdammers zouden kunnen hebben? Een hele dag op de Amsterdamse rondvaartboten zou antwoord moeten bieden op die vragen.

Om te beginnen: een hele dag op rondvaartboten is uiteindelijk vooral een uitputtingsslag. Steeds die min of meer dezelfde rondjes, allemaal met de klok mee, langs steeds maar weer diezelfde plekken, met steeds maar weer diezelfde begeleidende verhalen.

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Een rondvaart is bulkvermaak. Het kon ook eigenlijk niet anders: wie miljoen passagiers vervoert, doet dat doorgaans niet op kleine bootjes. Waar vroeger nog een gids aan boord was die wetenswaardig­heden vertelde over hetgeen de mensen aan boorden zagen, komt die informatie tegenwoordig in de meeste gevallen uit de ­oortjes die iedereen aangereikt krijgt bij het instappen. Op de modernere boten kan worden gekozen voor toeristische informatie in wel negentien talen. Daarbij is er ook commentaar in het Nederlands en in het Engels, specifiek toegespitst op kinderen.

Aan boord van de rondvaartboot van Blue Boat, die vertrekt vanaf de Heineken Experience, wordt het Nederlandstalige commentaar verzorgd door ‘Ron en Nel’, een schippersechtpaar dat in behoorlijk plat Amsterdams vertelt over de huizen aan de grachten. De meeste aanwezigen aan boord ontgaat de humor, maar voor de enkele Nederlandse opvarende is het grappig gedaan.

Skinny bridge

In zijn algemeen moet gezegd dat de informatie redelijk correct is, maar niet altijd. Ook is het niet altijd even herkenbaar. Bijvoorbeeld op de rondvaartboot die vaart langs de Stopera, volgens het commentaar aan boord zo genoemd omdat tijdens de bouw buurtbewoners in opstand kwamen en ‘stop de opera’ riepen. Dat hier ook nog het stadhuis is gevestigd, vertelt het verhaal niet.

Even verderop wordt de informatie te vroeg afgespeeld: terwijl de boot langs de Walter Süskindbrug vaart, de houten brug naast de Hermitage, vertelt het bandje dat links de Magere Brug te zien is. Iedereen aan boord draait het hoofd en maakt foto’s van de brug, die straks thuis de plak­boeken ingaat als de skinny bridge.

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Het zijn de verplichte nummers, waar alle rondvaartboten langs varen. Het eiland Vlooienburg, waar tegenwoordig het Waterlooplein te vinden is. De woonboten worden uiteraard besproken, de Brouwersgracht, en alle tuit-, trap- en klokgevels die de stad rijk is. Bijna zonder uitzondering wordt even vaart geminderd als op de Reguliersgracht zeven bruggen achter elkaar te zien zijn. Het is mooi, maar het doet zo vanuit een rondvaartboot ook wel een beetje geënsceneerd aan.

Desalniettemin komt Amsterdam uit een rondvaart tevoorschijn als een sympathieke stad, een plek waar moderne inwoners ontspannen leven in een historisch decor. Als de zon schijnt en lunchtijd aanbreekt, nemen overal mensen – echte Amsterdammers – plaats op de kades. Bungelend met de benen eten ze hun broodjes of een beker soep. Het oogt een beetje alsof iedereen hier vakantie heeft, de relaxtheid straalt er vanaf.

En wat vinden de de échte toeristen aan boord er eigenlijk van? Michael Derain uit Canada zegt te hebben genoten, van het begin tot het eind. Nooit eerder was hij in Nederland. “In iedere grote stad waar ik voor het eerst ben, stap ik om te beginnen vaak op zo’n toeristenbus. Dat is eigenlijk niet altijd even leuk, maar het geeft je wel een eerste indruk. In Amsterdam kun je zo’n eerste indruk opdoen vanaf het water en dat is veel mooier.”

Zijn reisgenoot Pamela Turner is het met Derain eens. “We zijn gisteren aangekomen en zitten in een hotel bij het Erasmuspark. Geen idee wat dat voor buurt is. Maar nu we de stad vanaf het water hebben gezien, wordt het tijd de rest van de dag door de stad te gaan wandelen. Van wat ik vanaf het water heb gezien, is het een fijne stad.”

Het water aan de lippen

De rondvaartbranche staat onder druk in Amsterdam: de gemeente is al jaren bezig het aantal bedrijven dat zich bezighoudt met personenvervoer over het water te verminderen. Eerder dit jaar kreeg de gemeente toestemming van de rechter om het aantal rondvaartboten te beperken om de leefbaarheid op en langs de grachten te verbeteren. De stad mag het aantal vergunningen voor rondvaartboten beperken en om de twee jaar een loting organiseren. Daardoor verliezen sommige schepen uit de huidige vloot hun vergunning. Ook is het de bedoeling dat hierdoor nieuwe ondernemers een kans krijgen. Rederijen en de gemeente procederen al meer dan tien jaar over dat nieuwe stelsel. De schippers hebben aangekondigd naar de Raad van State te stappen. De rondvaartbedrijven hebben een punt: de enorme drukte op het Amsterdamse water van de afgelopen jaren wordt vooral veroorzaakt door de grote toename van de pleziervaart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden