Klassiek: John Adams - Doctor Atomic De Nederlandse Opera ****

Er is geen componist die met meer succes de onderwerpen voor zijn opera's aan de politiek-maatschappelijke actualiteit ontleent dan de Amerikaan John Adams. Waar collega-componisten zich -en geef ze eens ongelijk- richten op hormonaal gestuurde processen tussen man en vrouw, meestal uitmondend in de tragische dood van de een of de ander, schrijft Adams liever een muziektheatraal werk over het eerste bezoek van een Amerikaanse president aan China (Nixon in China), over een terroristische actie, waarmee hij de Joods-Palestijnse kwestie tegen het licht houdt (The death of Klinghoffer), of over de gevolgen voor individuele burgers van de aardbeving in Californië in 1994 (I was looking at the ceiling and then I saw the sky).

Vorig jaar ging als opening van het Holland Festival Adams' derde avondvullende opera Doctor Atomic in première, de eerste uitvoering in Europa. Het betrof een coproductie van De Nederlandse Opera met twee Amerikaanse operahuizen. De San Francisco Opera bracht al in 2005 de wereldpremière. Net als bij Nixon in China en Klinghoffer werkte Adams voor Doctor Atomic nauw samen met regisseur Peter Sellars, die ditmaal ook het libretto leverde.

Doctor Atomic gaat over de laatste vierentwintig uur voor de eerste geslaagde testexplosie van de atoombom, op 15 juli 1945 in Almogordo, New Mexico, de apotheose van het zogeheten Manhattan Project. De atoombom was, zoals bekend, de beslissende factor in de beëindiging van de Tweede Wereldoorlog.

Maar volgens Peter Sellars was het nog veel meer. ''De opera gaat ten diepste over het besef dat we sinds het creëren van de atoombom de schepping weer ongedaan kunnen maken. We hebben daarmee een macht gekregen die we niet begrijpen en waarmee we niet kunnen omgaan. Op 16 juli 1945 is de Nieuwe Geschiedenis begonnen, zou je kunnen zeggen, '' vertelde hij vorig jaar in deze krant.

Het centrale personage in Doctor Atomic is Julius Robert Oppenheimer, de geniale natuurkundige die als directeur van het Manhattan Project leiding gaf aan een briljant team van Amerikaanse en Europese fysici, dat verantwoordelijk was voor de uitvinding van De Bom.

Het stuk eindigt níet met De Grote Boem (John Adams: 'Je moet als componist niet willen concurreren met George Lucas') maar met de ongelooflijk geladen stilte die aan de explosie voorafging. Dat was een dramatische meesterzet; één van de hoogtepunten in deze muzikaal en tekstueel rijke, vaak prachtige, maar soms wat te lang uitgesponnen tweeakter (die drie uur duurt).

Doctor Atomic kreeg ook in Nederland enthousiaste recensies. Wie er destijds niet bij was, kan nu terecht bij de dvd met live-opnamen vanuit Het Muziektheater. Op de dvd staan bovendien vier minidocumentaires over de opera, de cast, de componist en de regisseur en ook nog een lang interview met Peter Sellars, waarin hij zich andermaal laat zien als een buitengewoon inspirerende persoonlijkheid.

Doctor Atomic is de triomf van een superieure cast. Bariton Gerald Finley maakt opnieuw diepe indruk als Oppenheimer en op de dvd, met zijn close-ups, is de geweldige vertolking van zijn rol nog beter te zien. Heel erg goed zingen ook Richard Paul Fink als Edward Teller, Eric Owens als generaal Leslie Groves en James Maddalena als de meteoroloog Jack Hubbard.

Jessica Rivera, in de rol van Kitty Oppenheimer, de echtgenote van de geleerde en de personificatie van de hoop en het licht, krijgt de allermooiste aria van allemaal door Adams in de mond gelegd. Haar Am I in your light? is één van de ontroerendste momenten in de hele opera, samen met de slotaria van de eerste akte, Batter my heart, waarin Gerald Finley op rillingverwekkende wijze de innerlijke verscheurdheid van Oppenheimer gestalte geeft.

Aan het slot kijkt iedereen in gespannen afwachting naar de verte, terwijl het Nederlands Philharmonisch Orkest onder Lawrence Renes de tijd laat tikken. Wurgende spanning. 'Lord, these affairs are hard on the heart,' zijn Oppenheimers laatste woorden. Mooi. (ERIK VOERMANS)

http://doctor-atomic.com/index.html

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden