Plus Interview

Kadir van Lohuizen: ‘Als de zee blijft stijgen, is West-Terschelling gewoon weg’

Fotograaf en filmmaker Kadir van Lohuizen (56) reisde voor een expositie en een tv-serie langs eilanden en wereldsteden die worstelen met de stijgende zeespiegel. ‘Waarom denken we hier dat het allemaal wel zal meevallen?’

De kustlijn van Vunidogoloa, Fiji. Beeld Kadir van Lohuizen

Een gesmolten gletsjer op Groenland, een overstroming in Bangladesh – grote rampspoed, maar gevangen in een foto van Kadir van Lohuizen is het onbedoeld een geweldig gezicht. Voor een expositie in het Scheepvaartmuseum en zijn nieuwe tv-serie Na ons de zondvloed trok hij de hele wereld over om de rampzalige gevolgen van de stijgende zeespiegel in beeld te brengen, maar op zijn foto’s lijkt het een wondermooi natuurverschijnsel.

Leiden de oogverblindende beelden niet af van de werkelijkheid? Voor Van Lohuizen is het een discussie die hem bekend voorkomt. “Ik heb veel in conflictgebieden gefotografeerd. Dan was de vraag ook wel: maak je het niet te esthetisch, waardoor het zijn boodschap voorbijschiet? Ik denk van niet. Een foto moet natuurlijk goed zijn: de compositie, meerdere lagen, mooi licht. Maar een goede foto zorgt ervoor dat mensen er langer naar kijken. Daar zit de winst. Ik denk dat mensen juist zien dat wat in eerste instantie mooi lijkt ook heel eng is. Dat er een dubbele laag in zit.”

“Ik denk er wel over na. Ik wilde deze serie eigenlijk in zwart-wit maken, tot ik besefte dat ik de schoonheid van de atollen in de Pacific nodig heb om het probleem duidelijk te maken. Van een afstand ziet het er onwaarschijnlijk uit. Van die turquoise lagoons en witte stranden, prachtig! Maar als je dichterbij komt, wordt die ansichtkaart opeens verstoord. Omdat het overbevolkt is. Omdat er geen schoon drinkwater is. Omdat er geen gewassen meer groeien. In zwart-wit was dat te abstract geworden.”

Kadir van Lohuizen: ‘Ik ben me altijd bewust geweest van onze strijd tegen het water.’ Beeld Bas Czerwinski/ANP

Van Lohuizen ‘heeft al heel lang iets met water’, zoals hij het zelf noemt. Hij woont in Amsterdam op een zeewaardig schip. Voordat hij fotograaf werd, werkte hij als zeilinstructeur en op de bruine vloot, de chartervaart van historische tjalken en klippers vanuit Lemmer en Enkhuizen. “Ik ben me altijd bewust geweest van onze strijd tegen het water. Ver na de watersnoodramp groeiden we op met de Deltawerken. Op schoolreisje gingen we naar het werkeiland Neeltje Jans. Dat is wel een beetje vergeten: dat we in een delta wonen, onder de zeespiegel. Je wint daar niet de verkiezingen mee.”

Voor een vierdelige tv-serie reisde hij de wereld over. In Groenland voer hij langs afbrokkelende ijsbergen en kolkende smeltrivieren. Op Kiribati sprak Van Lohuizen met een heel volk dat huis en haard moet verlaten vanwege het stijgende water.

In de eerste aflevering spreekt hij zondag met Peter Glas, de ‘Deltacommissaris’ die moet zorgen dat het overstromingsgevaar in Nederland binnen de perken blijft. Van Lohuizen is er niet gerust op. “Ook al zijn de Pacific en ­Bangladesh ver van ons bed, ik hoop dat mensen zich kunnen inbeelden dat wij ook in zo’n situatie kunnen belanden.”

U lijkt zich meer zorgen te maken dan de Deltacommissaris.

“Zijn boodschap is toch: we hebben de tijd, maakt u zich geen zorgen, we komen er wel. Ik begin te vermoeden dat men vooral paniek wil voorkomen.”

De Deltacommissaris heeft toch gelijk: in uw levensdagen gaat het niet gebeuren dat Nederland onder water komt te staan?

“En toch denk ik: we hebben minder tijd dan hij denkt. Een meter zeespiegelstijging aan het einde van deze eeuw kunnen we prima hebben. Maar er is ook wel gewaarschuwd voor drie meter. Waarom denken we dat het allemaal wel zal meevallen? Wat mij stoort: we klampen ons vast aan het beste scenario. En dat het zal doorstijgen, daar is iedereen het ook over eens. Het is niet de vraag of het drie of vijf meter wordt, de vraag is wanneer dat gebeurt.”

In de serie zegt de Deltacommissaris: als de dijken tegen die tijd hoger moeten, verzinnen ze er wel wat op.

“Ze zeggen: we weten nu niet hoe hoog het water komt, we kunnen dat nu niet berekenen. Maar tegen drie of vijf meter gaan wij ons niet wapenen. Op een gegeven moment is het punt bereikt van wat betaalbaar is. We moeten wel wakker worden. Op de langere termijn is een deel van Nederland niet houdbaar.”

Onze veiligheid mag wat kosten, zegt Glas. Onze hele economie en samenleving valt of staat ermee.

“Ergens ligt een grens. Je kunt denken aan een grote dijk voor het Noordzeestrand of het ommuren van steden als Den Haag en Amsterdam. Onze hele infrastructuur, de landbouw, het drinkwater wordt brak – er komt zo veel bij kijken.”

Nederland presenteert zich graag als het land dat andere landen kan helpen aan betere dijken. Daar is meer aandacht voor dan voor voorkomen van klimaatverandering.

“Daarom zit Nederland wel in de serie. Er is geen land dat het zo goed voor elkaar heeft als Nederland. Water­management is een belangrijk exportproduct. Maar het voelt alsof we onszelf zijn vergeten, dat we hier ook een groot probleem hebben.”

Rijzend water in Kiribati. Beeld Kadir van Lohuizen

De tv-serie heet Na ons de zondvloed. Daarmee roept u het verwijt over uzelf af van doembeelden, toch?

“Eigenlijk heette de serie Rijzend water. Maar dat mocht niet van het Commissariaat voor de Media. Zo heet mijn expositie in het Scheepvaartmuseum al. Na ons de zondvloed zegt meer over hoe wij hiermee omgaan. Dat we eigenlijk wel weten hoe het zit, maar het er niet over willen hebben. Dat in Miami villa’s van 50 tot 80 miljoen dollar gewoon op het strand worden gebouwd…”

Bij een foto van Gouda met hoog water aan de kade, kreeg u al een verwijt op sociale media: fake news!

“Het enige wat ik wilde laten zien: we zijn een delta. Als de zeespiegel stijgt, kunnen de rivieren hun water niet meer afvoeren, dus we moeten iets met die dijken, anders worden we van de achterkant bedreigd. En een deel van het land is aan het zakken. Dat wordt versneld door de langdurige droogtes. En wegpompen is in Gouda geen optie, want de stad is op palen gebouwd.”

Er werd gezegd: het water staat al eeuwen zo hoog.

“Daarom ben ik voor mijn fotoreportages uit 2013 niet naar Jakarta gegaan. Want we weten: het grootste probleem is daar dat de stad in hoog tempo zinkt omdat te veel grondwater wordt onttrokken. Ik wilde me niet verdedigen tegen het verwijt dat dit helemaal niets met de zeespiegelstijging te maken heeft. Voor de tv-serie gaan we er wel naartoe. Als de stad zakt en de zeespiegel stijgt, is het niet zo moeilijk om uit te leggen dat die combinatie Jakarta de meest bedreigde stad ter wereld maakt.”

Op Terschelling kwamen jullie op het juiste moment.

“Daar waren we in januari. Er was een zware noordwesterstorm gecombineerd met springtij. Daar zat ik op te wachten, omdat ik weet dat het gewoon onderloopt. Ja, dat gebeurt al jaren, maar het gebeurt steeds vaker. Het dorp West-Terschelling ligt buitendijks. Dat gaan we op den duur kennelijk opofferen. Als de zee nog één of twee meter stijgt, is het gewoon weg.”

Reportages uit bedreigde delen van de wereld ziet u als glazen bol voor wat op ons afkomt?

“Kijk naar de Pacific: Kiribati, de Marshalleilanden, Tuvalu. Dat zijn landen, die zijn eigenlijk niet te redden. Maar wat doe je met een land dat verdwijnt? Of denk aan de vluchtelingenproblematiek. We denken heel makkelijk over vluchtelingen uit Afrika. Dat zijn economische vluchtelingen. Maar ze trekken vaak ook weg omdat ze hun land zijn verloren vanwege droogte en omdat er geen drinkwater is. We hebben onze muren om Europa gezet, terwijl het ons op redelijk korte termijn zelf gaat treffen. Zuid-Europa is al aan het verdrogen.”

Uiteindelijk komt het ook op ons bord?

“Daarom zochten we ook naar een geografische balans in de serie. Niet alleen ver weg, maar ook Miami, Engeland, en Nederland. Grote internationale vraagstukken komen op tafel. Als wij Amsterdam moeten verplaatsen, waar moet dat heen? Gaan we dan de Duitsers vragen of het daar mag? Gaan we ons Duits weer een beetje ophalen?”

Na ons de Zondvloed, zondag op NPO2, 20.20 uur. In het Scheepvaartmuseum is nog tot 10 mei de tentoonstelling Rijzend Water te zien.

Jakarta na orkaan Michael, 2018. Beeld Kadir van Lohuizen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden