PlusAchtergrond

Jongeren met autisme leren in workshop te improviseren: ‘Alles wat in mijn hoofd zit, kan er hier uit’

Saskia Maas (52), directeur van Boom Chicago, zag dat haar autistische zoon Aidan een waanzinnig brein heeft, maar niet goed overweg kon met alledaagse verrassingen. Ze richtte theaterschool InterActing op waar jongeren met autisme leren improviseren. Drie van hen vertellen over hun ervaringen.

Stefan Dwarswaard en Sanne Dekker
De improvisatietraining voor jongeren met autisme in comedyclub Boom Chicago. Beeld Daphne Lucker
De improvisatietraining voor jongeren met autisme in comedyclub Boom Chicago.Beeld Daphne Lucker

Het is zaterdagmorgen half elf wanneer de eerste jongeren zich melden bij comedyclub Boom Chicago voor een improvisatieworkshop voor autistische kinderen. De eerste uitdaging hebben ze al overwonnen. Normaliter is de cursus van theaterschool InterActing op zondag, dus dat was voor de deelnemers met autisme even schakelen.

In de theaterzaal op de tweede etage komen zij en hun ouders bij elkaar. De lichten zijn gedimd. “Dat is om ze niet nog meer prikkels te geven,” zegt Saskia Maas, directeur van Boom Chicago. Zij richtte InterActing op om jongeren met autisme op een speelse manier in aanraking te brengen met spontaniteit. “Soms durven ze in de eerste les niet hun naam te zeggen en vertellen ze aan het eind van de cursus moeiteloos iets over zichzelf. Dan denk ik: wow, wat een vooruitgang.”

In het publiek zit ook Sander Begeer (48), hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de VU. InterActing leert de jongeren, volgens Begeer, twee belangrijke sociale vaardigheden: “Ze leren hier improviseren en ze realiseren zich dat er verschillende rollen zijn die mensen aannemen in sociale situaties. Handig, want zo leren ze trucjes om te gebruiken in interacties.”

Improvisatie bevordert volgens Begeer de flexibiliteit van mensen met een autismespectrumstoornis (zie kader). Veel cursisten vinden het, opmerkelijk genoeg, geen probleem om voor de groep te staan. Begeer: “De meesten zijn minder bezig met wat het publiek denkt, een een-op-eengesprek is veel lastiger voor hen.”

Rustige, lage stem

Tijdens het voorstelrondje stelt cursist Cedric in rap tempo zijn vraag: “Is de cursus vanaf nu alleen op zaterdag of is dit eenmalig? Want zaterdag is de dag dat de winkel van Warhammer (een miniatuur fantasy-oorlogsspel, red.) open is.” Een ander vraagt het ook: “Is het nu echt alleen op zaterdag?” Docent Jake (29) antwoordt met rustige, lage stem. Hij vertelt dat dit een eenmalig gebeurtenis is, dat de cursus verdergaat op zondag. Het enthousiasme is te zien in de ogen van alle jongeren.

Dan beginnen ze. Bij de eerste oefening moeten ze een hobby uitbeelden. De jongeren vinden dat spannend, ze zeggen daarom eerst wat hun hobby is en beelden die daarna uit. De coaches gaan akkoord met die gewijzigde vorm. De volgende opdracht is om met een cursist te praten en daarna op het podium drie dingen over de ander te vertellen. Terwijl de jongeren een gesprekspartner zoeken, zoeken de ouders elkaar op. Ze glunderen als ze zien dat hun kinderen elkaar durven aan te spreken.

Zij die al wat verder zijn in de cursus kennen de opdracht en staan te popelen om het podium op te gaan. Als laatste oefening hosten en improviseren de autistische jongeren een tv- en radioshow. Liedewij (15), tot dusver wat terughoudend, komt nu los. Ze speelt een piraat die wordt geïnterviewd in de radioshow en vertelt fantastische verhalen over het piratenleven. De missie improvisatieworkshop is in ieder geval geslaagd.

Liedewij: ‘Ik volg thuisonderwijs, InterActing is mijn wekelijkse moment waarop ik contact heb met leeftijdgenootjes.’
 Beeld Daphne Lucker
Liedewij: ‘Ik volg thuisonderwijs, InterActing is mijn wekelijkse moment waarop ik contact heb met leeftijdgenootjes.’Beeld Daphne Lucker

Liedewij (15):

“Ik zit op het vwo en volg thuisonderwijs, omdat het reguliere onderwijssysteem best specifiek is. Je wordt snel in hokjes geplaatst en voor mij werkt dat niet. Ik ga anders dan gemiddeld met anderen om op sociaal vlak. Thuisonderwijs vind ik daarom fijn. InterActing is mijn wekelijkse moment waarop ik contact heb met leeftijdgenootjes. Ik vind improviseren leuk, omdat je een ander deel van je brein gebruikt. Veel onderlinge banden heb ik nog niet opgebouwd, want ik zit hier pas sinds oktober, maar ik denk dat dat zeker goed komt.

InterActing is een fijne omgeving. Ze zorgen ervoor dat het leuk en luchtig blijft, dat er niet te veel druk zit op het improviseren. Volgens mij ben ik sinds InterActing vooral gegroeid in het nadenken over de toekomst. Ik denk er nu bijvoorbeeld over na dat ik misschien iets met improviseren wil gaan doen. Ik zie mezelf iets anders dan de normale persoon, omdat ik autisme heb, maar dat brengt juist ook veel creativiteit met zich mee. Na het vwo wil ik misschien komedies schrijven of in komedies acteren. Soms schrijf ik liedjes en ik zing. Ik kijk ernaar uit hier nog beter te leren improviseren.”

Aidan: ‘Het leukste van de workshop vond ik de radioshow. Ik was degene die het weerbericht mocht presenteren en verzon alles.’ Beeld Daphne Lucker
Aidan: ‘Het leukste van de workshop vond ik de radioshow. Ik was degene die het weerbericht mocht presenteren en verzon alles.’Beeld Daphne Lucker

Aidan (18):

“Ik wil later acteur of stemacteur worden. InterActing leert mij mijn stem te gebruiken en acteur te zijn. Het leukste van de workshop vond ik de radioshow. Ik was degene die het weerbericht mocht presenteren en verzon alles. Ik zei dingen als ‘vandaag gaat het regenen, regenen, regenen en daar een beetje zon. Het wordt vier tot acht graden’ en toen moest iedereen lachen. Dat vond ik heel, heel leuk.

Normaal maak ik op zaterdag YouTubevideo’s. Ik film voorbijrijdende treinen, trams, metro’s en bussen. Dat vind ik leuk, omdat de trein mooie bordjes heeft waarop staat waar de trein naartoe gaat, zoals Amsterdam Centraal, Zwolle, Roosendaal, Den Helder en Den Haag Centraal. De duidelijkheid vind ik leuk, niet veel dingen zijn zo duidelijk. Ik vind het niet vervelend dat ik vandaag geen video kon maken door de workshop, want ik wil flexibel zijn, voor als het plan verandert.”

Meindert: ‘Ik ben mij er altijd van bewust mij normaal te gedragen, maar hier kan ik alles eruit gooien.’ Beeld Daphne Lucker
Meindert: ‘Ik ben mij er altijd van bewust mij normaal te gedragen, maar hier kan ik alles eruit gooien.’Beeld Daphne Lucker

Meindert (24):

“Ik zit nu een halfjaar bij InterActing en merk wel dat ik meer ontspannen ben geworden. Hier kan ik lekker mezelf zijn. Alles wat in mijn hoofd zit, kan ik eruit laten. Samen met vrienden sta ik op het podium en improviseer ik een tv- of radioshow. In het dagelijks leven ben ik een cv-ketelservicemonteur. Omdat ik bij mensen thuis kom, moet ik altijd serieus en professioneel zijn. Ik ben mij er altijd van bewust mij normaal te gedragen, maar hier kan ik alles eruit gooien. Aan mij zie je niet meteen dat ik autistisch ben. Ik word hier door iedereen geaccepteerd en andersom doe ik dat ook.”

Autismespectrumstoornis

Vroeger waren er verschillende diagnoses die verbonden waren aan autisme, zoals asperger, pdd-nos en kanner. Tegenwoordig vallen deze diagnoses allemaal onder autismespectrumstoornis (ASS). Wereldwijd hebben tussen de 1 en 1,7 procent van de mensen een ASS. “Er is geen enkele reden om aan te nemen dat het percentage Nederlanders met ASS daarvan afwijkt,” zegt Sander Begeer, hoogleraar ontwikkelingspsychologie.

Begeer is een van de oprichters van het Nederlands Autisme Register, een database met cijfers over autisme. Symptomen van autisme zijn: moeite met verandering, moeite op sociaal vlak, zoals omgaan met anderen, en vaak overgevoeligheid voor prikkels. “De ernst en de aard van de symptomen kunnen variëren.”

Kenmerken kunnen meer of minder zichtbaar zijn, en iemand met autisme kan daarnaast meer of minder last hebben van zijn of haar autisme. Mensen met autisme zijn vaak eerlijk, en hebben vaak moeite om zich in verschillende situaties verschillend te presenteren. Het gebruik van het woord autismespectrumstoornis wordt soms als stigmatiserend ervaren. “Vooral stoornis,” aldus Begeer, “omdat je ook kunt zeggen dat autisme juist voordelen kent, zoals eerlijkheid, recht door zee zijn, heel goed details kunnen zien.”

Amsterdam kent meer organisaties die zich inzetten voor jongeren met autisme, bijvoorbeeld Kinderfysiotherapie Amsterdam, met het sport- en spelprogramma Fit & Fun.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden