PlusBeeldspraak

Je hoort kraaien in allerlei films en series wanneer er iets niet pluis is

Wie altijd in het zwart gekleed gaat, draagt een stigma. Vraag dat maar aan de kraaien – die hun reputatie mede te danken hebben aan Alfred Hitchcock.

Vogels vallen schoolkinderen aan in The Birds. Linksvoor Veronica Cart­wright in het okergele vest.Beeld Alamy

We leven in interessante tijden. De pandemie haalt alles overhoop, de klimaatcrisis bedreigt elk toekomstperspectief, James Bond is dood en Donald Trump weet van geen ophouden. Ik snak naar een verpletterende verkiezingsnederlaag voor de pretendent in het Witte Huis, maar er wordt gewaarschuwd voor een lange nasleep met ongewisse uitkomst. Hier past de Amerikaanse uitdrukking the suspense is killing me.

Ik ben dol op spannende films, maar wanneer de spanning in het echte leven oploopt neem ik de benen om de zinnen te verzetten. Dat doe ik bij voorkeur in gevederd gezelschap. Het toeval wil dat het nieuwe filmaanbod deze week een volière vult: er fladderen een kanarie, een merel en een vogelwachter in rond. En De wilde stad keert terug in een Engelstalige versie die heel kek Katwalk heet. Kanarie, Blackbird en De vogelwachter heb ik nog niet gezien. Ik heb gevederde vrienden die ook om aandacht vragen.

Die aandacht kregen ze niet in De wilde stad en dat was tegen mijn zere been. Maar een filmcriticus moet zich niet blindstaren op eigen voorkeuren en bij elke nieuwe ­natuurfilm klagen dat de kraaien alweer over het hoofd zijn gezien. Dan blijf je aan de gang. Soms zit het mee en komt er een fabelachtige raaf voorbij, maar diens schrandere grootstedelijke verwanten zijn doorgaans alleen te horen. Het zijn audiofiguranten.

Filmmakers die spanning of onheil willen oproepen mixen graag de roep van de kraai in hun geluidsdecor. Het is een cliché in het horrorgenre, maar als je erop gaat letten hoor je kraaien in allerlei films en series wanneer er iets niet pluis is. Kijkers die zich daarvan niet bewust zijn, voelen dan toch enig ongemak. Dat heeft een cultuurhistorische achtergrond die tot de pestuitbraken en galgenvelden van de middeleeuwen terugvoert: raven en kraaien zijn lijkenpikkers en worden daarom met de dood geassocieerd. Maar hun reputatie werd ook door Alfred Hitchcock besmeurd.

Een agressieve zwerm

De alom geroemde master of suspense pakte in 1963 ongekend ambitieus uit met The Birds, waarin de bewoners van een dorp aan de kust van Californië plotseling door vogels worden belaagd. Het gaat niet om een enkele soort. Van meeuwen en mussen tot mezen en parkieten; alle vogels keren zich tegen de mens. Kraai en raaf spannen de kroon, omdat Hitchcock besefte dat de zwartgevederden veel kijkers van nature angst inboezemen. Er was nog een reden voor hun glansrol: door hun intelligentie en sociale vaardigheden kunnen kraaiachtigen beter worden getraind.

The Birds bevat meer trucages dan alle andere films van Hitchcock, en ze zijn helaas niet allemaal bestand tegen de tand des tijds. De optische trucageshots met de zwarte ­vogels ogen overtuigender dan de in de doka samengestelde beelden met witte meeuwen.

Het levert de sterkste scènes van de film op. Zoals die waarin een speeltoestel in een schooltuin achter de niets vermoedende heldin Tippi Hedren langzaam maar zeker door kraaien wordt overgenomen en de kinderen voor een agressieve zwerm moeten vluchten.

Een van die kinderen is Veronica Cartwright, die als volwassen actrice nog harder zou gillen in de zenuwslopende klassiekers Invasion of the Body Snatchers (1978) en Alien (1979). Je zou haast denken dat ze door haar aangrijpende optreden bij Hitchcock als beroepsslachtoffer in de kaartenbakken was beland, maar ze is gelukkig nog steeds van alle markten thuis. De raven en kraaien kregen meer last van typecasting na hun memorabele optreden in de film.

Kraaienbegrafenis

Het overkomt me regelmatig dat ik tijdens de kraaienstudie door passanten wordt aangesproken met een verwijzing naar The Birds. Er is een meneer die me Hitchcock noemt, hoewel ik daar niet het postuur voor heb. Het ­getuigt van de enorme impact die de film uit 1963 nog steeds heeft. Wie een zwerm kraaien ziet denkt aan Hitchcock. Wanneer ik een zwerm kraaien zie is er alleen de hamvraag: wat doen ze en waarom doen ze dat?

Die vraag drong zich voor het eerst op toen ik tien jaar ­geleden op een kraaienbegrafenis stuitte. Wanneer een kraai de geest geeft verzamelen soortgenoten zich in groten getale rond het kadaver, alsof ze afscheid nemen. Het is een imposant schouwspel dat een praktische reden heeft: kraaien willen weten waarvoor ze moeten oppassen.

Ze hebben tegenwoordig meer te duchten van politici die de wetenschap verwerpen dan van filmmakers die hun ­reputatie aantasten. Door de klimaatverandering rukt het voor kraaien dodelijke westnijlvirus op. Het door muggen verspreide virus is afgelopen zomer voor het eerst in ­Nederland aangetroffen, bij een grasmus en een mens in de provincie Utrecht. Het liep met alle twee goed af. Hoe het de kraaien in de regio verging, is niet bekendgemaakt. Die werden weer eens over het hoofd gezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden