PlusAchtergrond

Je biologische klok stilzetten? Steeds meer jonge dertigers laten hun eicellen invriezen

Alison Voon: ‘Er zijn al 12 eitjes ingevroren, ik wil er graag 30.’ Beeld Imke Panhuijzen
Alison Voon: ‘Er zijn al 12 eitjes ingevroren, ik wil er graag 30.’Beeld Imke Panhuijzen

Jonge dertigers kiezen steeds vaker voor social freezing, het invriezen van eicellen voor later gebruik zónder medische reden. ‘Ik wil meer stappen kunnen maken in mijn carrière.’

Je eicellen invriezen om je kinderwens uit te stellen? Zonder medische reden – denk: kans op onvruchtbaarheid door een behandeling tegen kanker – hoefde je tot tien jaar geleden niet aan te kloppen bij een vruchtbaarheidskliniek of ziekenhuis in Nederland. Inmiddels komt in principe iedere vrouw tot 40 jaar in aanmerking voor ‘vitrificatie’ van eicellen, zoals de ultrasnelle invriesmethode heet, en dat is terug te zien in de cijfers.

Amsterdam UMC, toen nog het AMC, was in 2012 het eerste ziekenhuis in Nederland dat eicellen invroor zonder dat er een medische noodzaak voor was. “De vraag is binnen een paar jaar flink toegenomen,” zegt Mariëtte Goddijn, hoogleraar Voortplantingsgeneeskunde en hoofd van het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde in Amsterdam UMC. Landelijke jaarcijfers zijn nog niet bekend, die zijn nog in onderzoek bij de beroepsvereniging. Maar het is wel duidelijk een Randstedelijk fenomeen, ziet Goddijn. “Sinds de start hebben wij nu zo’n kleine vijfhonderd vrouwen geholpen, vooral de laatste jaren zijn de aantallen aan het verdubbelen. De vrouwen die bij ons komen worden ook iets jonger; eerst waren ze gemiddeld 38 jaar, nu gemiddeld 36.”

Voor het invriezen van eicellen is er bij Amsterdam UMC momenteel zelfs een wachtlijst van een klein jaar. Ook de beperkte mogelijkheden tijdens de coronacrisis spelen hierin overigens een rol.

Partner

Een verklaring voor de toename zou kunnen zijn dat het normaler wordt om erover te spreken – het is niet meer die ver-van-mijn-bedshow die het eerst was, zegt Goddijn. Ze ziet vooral vrouwen die hun eicellen laten invriezen omdat ze nog geen partner hebben. “Het geeft ze meer tijd en rust om alsnog die relatie te vinden. Deze vrouwen zien bewust af van donorbehandeling en alleenstaand moederschap.”

Ook bij het Medisch Centrum Kinderwens in Leiderdorp is er een forse toename, zegt Nicole Beckers, arts voortplantingsgeneeskunde. In 2021 werden bij het Medisch ­Centrum Kinderwens tot op heden 88 puncties uitgevoerd.

Om eicellen in te vriezen wordt een hormonale stimulatie uitgevoerd, vergelijkbaar met een ivf-behandeling, legt Beckers uit. Vanaf de start van de menstruatie dient een vrouw zichzelf gedurende een periode van twee weken hormooninjecties toe, waardoor meerdere eiblaasjes kunnen groeien en eicellen ­rijpen. Daarna worden er – met pijnstilling – eitjes ‘geoogst’ door middel van een punctie. Die worden vervolgens ingevroren. De kans om zwanger te worden hangt af van de leeftijd waarop de eicellen zijn ingevroren en het aantal eicellen. Eicellen kunnen later via icsi (één sterke zaadcel wordt geïnjecteerd in een eicel) worden bevrucht en teruggeplaatst. De maximale leeftijd daarvoor is 50 jaar.

Ademruimte

Voorstanders van eicellen invriezen ­roemen het bevrijdende, empowering karakter van de techniek, die zorgt voor ruimere keuzemogelijkheden voor veel vrouwen, zoals meer ademruimte, minder druk op het vinden van een geschikte partner en het zelf kunnen kiezen van het juiste moment om moeder te worden. ‘Baas in eigen vriezer’, dus. Het bevrijdt vrouwen van het juk van de rammelende eierstokken en biedt ze een ruimere deadline, een mogelijkheid om het krijgen van een kind nog even uit te stellen. Critici hebben vooral ethische bezwaren: zij vinden onvruchtbaarheid een luxeprobleem of zien het als een onnatuurlijke quick fix.

Voor- en tegenstanders kunnen het over één ding eens zijn: het rekken van de houdbaarheidsdatum is nu nog niet voor iedereen weggelegd. Sommige grote techbedrijven, zoals Facebook, ­Netflix, Apple en Google, bieden vrouwelijke werk­nemers een vergoeding aan voor het invriezen van hun eicellen, om zo goede arbeidskrachten niet (tijdelijk) aan het moederschap te verliezen, maar voorlopig is het invriezen van eicellen vooral voor een kleine groep geprivilegieerde vrouwen toegankelijk. Verzekeraars dekken de ­kosten niet en er hangt een flink prijskaartje aan: inclusief medicatie kost het in ­Nederland rond de 3000 euro per behandeling, en voor een zo groot mogelijke zwangerschapskans zijn vaak twee tot drie behandelingen nodig.

De kans dat een vrouw zwanger wordt hangt af van de leeftijd waarop haar eicellen worden ingevroren en het aantal beschikbare eitjes. Van een garantie op een baby is geen sprake: onder de 36 jaar heb je per ingevroren cel zo’n 5 procent kans dat er een levend kind uit wordt geboren. Social freezing is dus vooral een plan B; een kind verwekken via de natuurlijke weg biedt nog altijd de grootste slaagkans. Voor de kwaliteit en het aantal eicellen geldt dus: hoe vroeger, hoe beter – want al na je 35ste nemen beide in rap tempo af.

Een slimme meid bevriest haar eicellen dus op tijd, zou je kunnen zeggen. Maar, waarschuwt Beckers: “Deze methode biedt slechts één zekerheid: over een aantal jaar heb je dezelfde zwangerschapskans die je had op het moment dat je je eicellen liet invriezen.”

Alison Voon (36, werkt bij een techstart-up) ondergaat binnenkort een tweede eicelpreservatie- behandeling in Amsterdam UMC, locatie AMC.

“Een paar jaar geleden liet een nicht van mij haar eicellen invriezen. Ze moedigde me aan hetzelfde te doen, als ik de middelen had. Het zette me aan het denken: was dit ook voor mij dé manier om mijn vruchtbaarheid te verzekeren? Ik heb nu geen grote wens om moeder te worden, maar ik wil mijn ­opties graag openhouden. Ik zou het wel eerst via de natuurlijke weg willen proberen, of via ivf, en ­anders zijn de ingevroren eicellen een goed alternatief.

Een vriendin van me is halverwege de veertig. Ze wilde graag een tweede kind met haar partner, maar het lukte niet meer – ook niet via ivf, omdat de kwaliteit en de kwantiteit van de eitjes niet voldoende waren. Ze had spijt dat ze haar eitjes tien jaar geleden niet had laten invriezen. Ik weet nu dat áls ik nog kinderen wil, ik mijn eitjes in de vriezer heb.

Ik heb nooit gehouden van het idee dat vrouwen een houdbaarheidsdatum hebben als het op vruchtbaarheid aankomt. Ik vind mijn carrière en levensstijl belangrijk en wil niet gehaast in een relatie stappen omdat ‘de klok tikt’.

Een maand geleden had ik mijn eerste behandeling bij het AMC, de tweede volgt over een paar weken – ik heb er speciaal voor ­gespaard. Het was iets zwaarder dan verwacht, met de injecties en het voortdurende PMS-gevoel, maar uiteindelijk verliep alles heel soepel. Er zijn al 12 eitjes ingevroren, in totaal wil ik er graag 30. ­Hopelijk lukt dat met twee tot drie behandelingen.

Met mijn vrienden hier en in ­Australië, waar ik vandaan kom, praat ik er gewoon over; iedereen is open-minded en begripvol. Bij mijn familie ligt het iets anders. Ik heb een Aziatische achtergrond en er wordt bij ons niet veel over dit soort onderwerpen gepraat. Mijn ouders heb ik het nog niet verteld, dat komt wel als het ooit zover is.”

Gal Agmon: ‘Ik zie het als een verzekering voor de toekomst.’ Beeld Imke Panhuijzen
Gal Agmon: ‘Ik zie het als een verzekering voor de toekomst.’Beeld Imke Panhuijzen

Gal Agmon (31, digital product designer) laat deze maand voor de eerste keer haar eicellen in­vriezen, in Israël.

“In december word ik 32. Ik vind het symbolisch om vlak voor mijn verjaardag mijn eicellen te laten ­invriezen. Dat laat ik in Israël doen, waar ik vandaan kom en waar mijn familie woont. Er was daar geen wachtlijst, zoals in Nederland. In ­Israël is het redelijk gewoon om je eitjes laten invriezen, vooral onder vrouwen van eind dertig die graag meer kinderen zouden willen.

Toen ik een paar jaar geleden voor het eerst over social freezing hoorde, klonk het nog als een scifi-scenario. Maar naarmate ik er meer over sprak, voelde het steeds logischer. Veel vrouwen in de dertig worstelen met zwanger worden en met ivf, terwijl je dat misschien kunt voorkomen door op jonge leeftijd je eicellen in te laten vriezen en ze op een later moment terug te laten plaatsen. Ik doe het niet omdat ik single ben, wél omdat ik vrijwel zeker weet dat ik de komende vijf jaar nog geen moeder wil worden. Ik wil meer van de wereld zien, ­misschien op andere plekken wonen en meer stappen kunnen maken in mijn carrière.

Mijn gynaecoloog in Israël was verbaasd. Ze zei: ‘Je bent jong, je vindt morgen nog iemand om mee te trouwen en kinderen mee te ­krijgen. Waarom zou je dit doen?’ Maar ik wil over mijn eigen leven kunnen beslissen.

Ivf is al heel normaal, je eitjes laten invriezen wordt steeds normaler: hopelijk wordt het ook toegankelijker voor een grotere groep vrouwen. Nu moet je bij niet-medische redenen nog alles zelf betalen. Ik steek mijn spaargeld erin: zo’n 6000 euro voor twee behandelingen. Ik zie het als een verzekering voor de toekomst. Als ik rond mijn 37ste wél klaar ben voor een kind, kan ik het proberen met de eitjes van mijn 32-jarige ik. Zo maak ik meer kans op een gezonde baby.

Het is niet zo gek als het lijkt, veel vrouwen willen zelf de controle over hun leven. Het is tijd om het taboe erop te doorbreken.”

Ling Lin: ‘Als ik dit op mijn 21ste had geweten, had ik het toen gedaan.’ Beeld Imke Panhuijzen
Ling Lin: ‘Als ik dit op mijn 21ste had geweten, had ik het toen gedaan.’Beeld Imke Panhuijzen

Ling Lin (33, eigenaar van start-up Grip, een thuistest voor vruchtbaarheid – zie kader), liet vorig jaar haar eicellen invriezen.

“Ik kom uit de VS en daar is het al heel normaal om precies op tijd je eicellen in te laten vriezen – net als het testen van je reproductieve gezondheid op je 30ste. Hier wordt het nauwelijks besproken en zelfs vreemd gevonden als je op jonge leeftijd wil weten hoe vruchtbaar je bent. Alleen als het na meerdere pogingen niet lukt om zwanger te worden, krijg je een test. Maar de maatschappij is aan het veranderen. Vrouwen daten langer, maken carrière en willen zelf bepalen wanneer het uitkomt om moeder te worden. Ik ben altijd erg ambitieus en carrièregericht geweest. Een baby verandert je hormoonhuishouding en door het verlof en de zorgtaken die in de praktijk meer op de vrouw neerkomen, ontstaat er een carrièrekloof met mannelijke collega’s die niet makkelijk meer in te halen is. Het zou een stuk gelijkwaardiger zijn als jonge vaders in ieder geval langer verlof zouden krijgen, maar dat is nu nog vaak niet het geval.

Ik was net met een eigen start-up begonnen en wilde me niet laten belemmeren door het tikken van mijn biologische klok. Mijn toen­malige vriend, jonger dan ik, wilde ­sowieso nog een paar jaar wachten met kinderen krijgen, dus dit was voor mij het allerbeste alternatief. Mijn eitjes laten invriezen is voor mij een plan B. Ik had geluk, want in één ronde konden er 23 eitjes ­worden afgenomen, waarvan er 19 ­konden worden ingevroren.

Als ik dit op mijn 21ste had ge­weten, had ik het meteen ­gedaan. Dan had ik misschien wel 30 eitjes kunnen laten invriezen in plaats van 19, en was de kwaliteit veel beter ­geweest. Mocht ik ooit een dochter krijgen, dan zou ik haar geen auto cadeau doen, maar 3000 euro om haar eicellen te kunnen laten invriezen. Ik weet dat het geen honderd procent garantie biedt op een kind, maar het geeft me een goed gevoel dat ik hier zelf de regie in heb genomen.”

Grip-test

De Amerikaans-Chinese expat Ling Lin begon vorig jaar in ­Nederland Grip, een test waarmee je thuis je vruchtbaarheid kunt testen. Een bloedmonster wordt naar het lab gestuurd en na zeven dagen ontvang je een rapport dat een indicatie geeft van je eitjesvoorraad en het ­risico op een vervroegde overgang. Evenals het risico op PCOS (polycysteus ovariumsyndroom), geblokkeerde eileiders en schildklierproblemen. “Op basis van die gegevens kunnen vrouwen besluiten nemen over hun lichaam en hun toekomst,” legt Lin uit.

De ­testen bestaan al in de VS en Groot-Brittannië, maar Grip is de eerste vruchtbaarheids- thuistest in Nederland. “Sinds de start vorig jaar hebben al 3500 vrouwen zich getest. Vrouwen moeten zelf keuzes kunnen maken over hun ­lichaam, en wetenschap en techniek zijn er om daarbij te helpen. Het is empowering om te kunnen beslissen over je eigen lot, bijvoorbeeld of je je eicellen wil laten invriezen. Ik hoop dat Nederland de relevantie van de test gaat inzien en dat het vergoed zal gaan worden, zoals met vergelijk­bare testen in Denemarken al het geval is.”

Een Grip-test kost 159 euro, of 129 euro als je hormonale ­anticonceptie gebruikt.

nl.heygrip.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden